Borçlu Mirasçı Tenkis Davası Açmıyorsa Alacaklısı Açabilir mi?

Borçlu kişinin mirasçı olması, alacaklısına her durumda onun adına tenkis davası açma hakkı vermez. Ancak mirasbırakan tasarruf edebileceği kısmı aşmış, borçlu mirasçının saklı payı zedelenmiş ve Türk Medeni Kanunu’nun 562. maddesindeki özel koşullar oluşmuşsa alacaklı bu davayı açabilir. İflas halinde kanunun gösterdiği iflas organının da hakkı vardır. Amaç, mirasçının sessiz kalması nedeniyle alacağın elde edilmesinin engellenmesini belirli sınırlar içinde önlemektir.

Alacaklı olmak tek başına yeterli mi?

Alacaklı açısından önemli koşul, mirasın geçtiği tarihte borçlu mirasçıya karşı elinde ödemeden aciz belgesi bulunmasıdır. Ödenmemiş fatura, sıradan ödeme sözü veya yalnız icra dosyasının açılmış olması bu belgenin yerine geçmez. Belgenin kimin borcu için düzenlendiği ve tarihi kontrol edilir. Mirasçının borcu ile ölen kişinin borcu da ayrılmalıdır; bu hüküm mirasçının kendi alacaklılarını korur.

Diğer temel koşul saklı pay ihlalidir. Mirasçıya daha az mal düşmesi her zaman böyle bir ihlal oluşturmaz. Terekenin hesabı, saklı pay sahibi olup olmadığı ve mirasbırakanın kazandırmaları araştırılır. tenkis ve saklı pay hesabı, bu hesabın genel çerçevesini açıklar. Alacaklıya özel dava yetkisi, saklı pay bulunmayan bir kişiye saklı pay yaratmaz veya bütün bağışları otomatik olarak geçersiz kılmaz.

Önce mirasçıya ihtar gerekir

Kanun, mirasçının ihtara rağmen tenkis davası açmamasını arar. Alacaklı doğrudan “borç ödenmedi” gerekçesiyle bu aşamayı atlamamalıdır. İhtarda ilgili miras, saklı payı zedelediği ileri sürülen tasarruf ve dava açılması talebi anlaşılmalıdır. İhtarın içeriğiyle ulaştığını gösteren kayıt korunur. Sadece aile içinde sözlü konuşulmuş olması, dava dosyasında gerekli ispatı sağlamayabilir.

Mirasçının gerçekten dava açıp açmadığı da araştırılır. Açılmış davanın varlığı ile yalnız hazırlanacağı söylenen bir dilekçe aynı değildir. Tarih, mahkeme ve dosya bilgisi alınmalıdır. İflas varsa işlem yapan organın yetkisi ve dosya bağlantısı ayrıca gösterilir. Bu şartların gerçekleşip gerçekleşmediğine mahkeme karar verir; alacaklı mirasçıdan alınmış genel bir izin yazısıyla eksik kanuni koşulları tamamlayamaz.

Davanın miktarı ve süresi sınırsız değildir

Alacaklı ancak alacağının elde edilmesi için gerekli oranda tenkis isteyebilir. Mirasçının bütün menfaatlerini kendi adına yönetme hakkı kazanmaz. Örneğin saklı paydaki eksiklik alacaktan daha yüksekse, alacaklının bu özel yetkiye dayalı talebi yalnız alacağın elde edilmesi için gerekli kapsamla ilişkilendirilir. Alacak miktarı, mevcut tahsilatlar ve tenkis hesabı ayrı gösterilmelidir.

562. madde, mirasçıya tanınan süre içinde dava açılmasını ister. TMK 571’deki öğrenmeden başlayan bir yıllık ve ilgili başlangıç tarihinden hesaplanan on yıllık üst sınır bu nedenle ayrıca incelenir. İhtar çekmek alacaklıya yeni ve bağımsız bir tam süre vermez. Başlangıç tarihi ve öğrenme konusu somut belgelerle değerlendirilmeli; başka miras davalarındaki süreler buraya taşınmamalıdır.

Mirasın reddiyle karıştırılmamalı

Mirasçının alacaklılarına zarar vermek amacıyla mirası reddetmesi ayrı bir konudur. alacaklıların mirasın reddine itiraz yolu, TMK 617 uyarınca ret işleminin iptalini açıklar. Burada ise mirasçının saklı payını koruyacak tenkis davasını açmaması söz konusudur. Ret iptalindeki altı aylık süre, bu yazıdaki tenkis davasının süresi değildir.

Mirasçılıktan çıkarılan kişi çıkarma tasarrufuna itiraz etmezse de 562. madde aynı koşullarla bu imkânı düzenler. Başvuru hazırlığında aciz belgesi veya iflas kayıtları, alacak belgeleri, ihtar ve tebliğ kanıtı, mirasçılık belgeleri ve tasarrufun tam metni birlikte toplanmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — TMK m. 562, 571, 617