Miras Sözleşmesiyle Bütün Malları Sağlıkta Devralan Kişi Defter İsteyebilir mi?

Miras sözleşmesiyle mirasçı atanan kişiye, mirasbırakan hayattayken bütün malvarlığı devredilmişse bu kişi resmî defter düzenlenmesini isteyebilir. Türk Medeni Kanunu’nun 572. maddesi bu özel hakkı açıkça tanır. Kural, ölümden sonra miras borçları araştırılırken yapılan olağan defter istemiyle aynı başlangıç durumuna dayanmaz. Mirasbırakanın henüz hayatta olması, bu özel düzenlemede defter istenmesine tek başına engel değildir.

Hangi devir bu kapsama girer?

İki bağlantı birlikte aranır: Kişi miras sözleşmesiyle mirasçı atanmış olmalı ve mirasbırakan sağlığında bütün malvarlığını bu kişiye devretmiş olmalıdır. Yalnız bir ev satın almak, aile içi para transferi almak veya belirli bir mal vasiyetinin lehtarı olmak aynı hukuki durum değildir. İşlemin adı kadar sözleşmenin içeriği ve gerçekleşen devrin kapsamı önemlidir. “Bana her şeyini bırakacağını söyledi” açıklaması, geçerli miras sözleşmesinin yerine geçmez.

Miras sözleşmesinin resmî vasiyetname biçiminde düzenlenmesi gerekir; tarafların iradelerini aynı anda resmî memura bildirmesi ve memurla iki tanık önünde imzalaması kanunda düzenlenmiştir. Bu şekil meselesini açıklayan miras sözleşmesinin şekli ve değişiklik koşulları, mal devri yapılmış olmasının sözleşme şekli araştırmasını neden ortadan kaldırmadığını gösterir. Devir belgeleri ile mirasçı atama belgesi birlikte okunmalıdır.

Bütün malvarlığının devri nasıl anlaşılır?

Tek bir tapu kaydı bütün malvarlığını göstermez. Taşınmazların yanında banka varlıkları, taşınırlar, alacaklar ve diğer malvarlığı unsurları araştırılır. “Başka malım yoktur” beyanıyla eldeki kayıtlar arasında çelişki varsa bu çelişki açıklanmalıdır. Sözleşmede belli mallar sayılmışsa bunların örnek olarak mı, sınırlı bir devir listesi olarak mı yazıldığı önem taşır. Bir kısmı devredilmiş malvarlığına, bütünün devrine bağlı hak kendiliğinden uygulanmaz.

Örneğin sözleşmeyle mirasçı atanan kişiye iki ev, hesap varlıkları ve işletme alacaklarının tamamı sağlıkta devredilmiş olabilir. Buna karşılık iki evden yalnız birinin bağışlanması aynı örnek değildir. Defter isteminde hangi tarihte hangi malın devredildiği ve neden devrin bütün malvarlığını kapsadığı somut kayıtlarla anlatılır. Borçların varlığı da belgelenir; ancak bu maddeye dayanmak, her borcun otomatik silindiği anlamına gelmez.

Sonradan edinilen mallar ne olur?

TMK 572, malvarlığının tamamının devredilmemesi veya tam devirden sonra yeni mal edinilmesi için ayrıca kapsam kuralı koyar. Sözleşmede aksine hüküm yoksa sözleşme yalnız sağlıkta devredilmiş malları kapsar. Sonradan alınan bir evin de sözleşmenin içinde olduğu peşinen kabul edilemez. Bu kapsam sorusu ile defter isteme hakkının koşulları ayrı değerlendirilir. Defter talebi, sözleşmeyi yeni edinilen bütün mallara genişleten bir işlem değildir.

Sağlıkta devirde, aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa sözleşmeden doğan hak ve borçların atanmış mirasçının mirasçılarına geçmesi de ayrıca düzenlenir. atanan mirasçının önce ölmesinde sözleşmenin durumu, atanmış kişinin önce ölmesi ihtimalindeki sözleşme ve iade sorununu ele alır. Her iki değerlendirmede de ölüm sırası ve devir tarihi belgeyle belirlenmelidir.

Başvurudan önce hangi belgeler toplanır?

• Resmî miras sözleşmesinin tam örneği ve varsa sonraki değişiklikler.
• Tapu, hesap, alacak ve taşınır devirlerini gösteren tarihli belgeler.
• Devredilmeyen veya sonradan edinilen mallara ilişkin kayıtlar.
• Malvarlığının bütününü ve bilinen borçları açıklayan liste.

Ölüm sonrasındaki olağan resmî defter yoluna ait süre ve kabul sonuçları, bu sağlıkta devir olayına açıklamasız taşınmamalıdır. Talebin hukuki dayanağı 572. madde olarak belirlenmeli, sözleşme ve bütün devir koşulu birlikte gösterilmelidir.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu — ÇSGB — TMK m. 545, 572