Temsil veya İzin Belgesi Eksikse Dava Açılabilir mi?

Kanuni temsilcinin gerekli izin belgesi veya tüzel kişi organının temsil belgesi eksikse, hukuk davası sıradan bir belge tamamlaması gibi ele alınamaz. HMK 54, bu belgelerin dava ya da cevap dilekçesiyle mahkemeye verilmesini ister. Gecikmesinde sakınca bulunan durumda mahkeme, eksiklik giderilmek koşuluyla dava açılmasına veya işlem yapılmasına izin verebilir. Bu istisna kendiliğinden uygulanmaz; aciliyet ve eksik belgenin nasıl tamamlanacağı açıklanmalıdır.

Hangi belgeden söz ediliyor?

HMK 52, medeni haklarını kullanma ehliyeti bulunmayan kişinin kanuni temsilcisiyle, tüzel kişinin yetkili organıyla temsilini düzenler. Vasi veya başka kanuni temsilcinin belirli dava için makam iznine ihtiyacı bulunabilir. Şirket adına hareket eden organın ise temsil yetkisini gösteren belgeleri sunması gerekir. Her akraba, çalışan veya ortak bu sıfatları taşımaz. Hangi kişinin, hangi taraf adına ve hangi yetkiye dayanarak hareket ettiği başta anlaşılmalıdır.

Kanuni temsilcinin her davasında ayrıca izin gerektiği de söylenemez. İzin zorunluluğu, temsil ilişkisinin ve işlemin özel hükümlerinden belirlenir. Çocuk adına miras işlemlerindeki menfaat çatışması ve temsil sorununu ele alan Velayet Sahibi Çocuğun Mirasını Satabilir mi? İzin ve Temsil Çatışması, izin veya kayyım ihtiyacının neden somut işleme göre incelendiğini gösterir. Temsilin varlığıyla belirli işlemi yapma izni ayrı belgelere dayanabilir.

Acil işlem için mahkemeden izin

Dava süresinin dolması veya bekleme nedeniyle somut hak kaybı tehlikesi varsa, mahkemeye bu durum belgeleriyle açıklanır. Yalnız başvurunun acil olduğu yazılmakla temsil eksikliği ortadan kalkmaz. Mahkemenin eksikliği gidermek şartıyla işlem yapılmasına izin verip vermediği ara karardan okunmalıdır. Belgeler tamamlanıncaya kadar verilmiş geçici izin, daha sonra hiçbir şey sunmadan dosyanın sürdürülebileceği anlamına gelmez.

Örneğin dava açılmasına ilişkin makam izni henüz alınmamışken yakın bir süre tehlikesi bulunabilir. Kanuni temsilci, gerekli iznin hangi makamdan alınacağını ve başvurunun aşamasını açıklar; acil izin talebini bununla ilişkilendirir. Mahkeme koşulları değerlendirir. Bu işlem, temsil olunan kişinin esas talebinin kabul edildiği anlamına gelmez. Geçici usul izniyle davanın haklılığı farklı incelemelerdir.

İzin için başka mahkemeye başvurulacaksa

HMK 54/2 özel bir sıra kurar: İzin belgesinin alınması için mahkemeye başvuru gerekiyorsa, ilgiliye başvurması için kesin süre verilir. Bu süre içinde gerekli başvuru yapılınca izin konusunda karar verilinceye kadar beklenir. Dolayısıyla kesin süre her durumda izin kararının da aynı tarihe kadar alınması gerektiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Ara kararda istenen işlem ile başvuru yapıldığını gösteren kayıt birlikte incelenmelidir.

Başvuru dilekçesinin bir kopyasını hazırlamakla mahkemeye gerçekten müracaat etmek aynı değildir. Tevzi veya dosya kaydı ve başvurunun içeriği saklanır. İzin talebinde hangi dava ya da işlem için yetki istendiği anlaşılmalıdır. Başka bir satış veya yönetim işlemine verilmiş izin, mevcut davayı otomatik kapsamayabilir. Yeni karar çıktığında kararın kapsamı ve dosyaya sunulma işlemi izlenmelidir.

Eksiklik giderilmezse sonuç

Süresi içinde belgeler sunulmaz veya gerekli mahkeme başvurusu yapılmazsa, HMK 54/3 uyarınca dava açılmamış ya da yapılan işlemler yapılmamış sayılır. Bu sonuç, davanın esastan haksız bulunduğu anlamına gelmez; fakat süreler bakımından ciddi sonuç yaratabilir. Her dosyada yeni dava açılarak sorunun giderilebileceği varsayılmamalıdır. Avukatın vekâletname sunması ise farklı bir temsil belgesine ilişkin HMK 77 konusudur.

Sözleşme imzasındaki yetkisiz temsili açıklayan Yetkisi Olmayan Kişi Başkası Adına Sözleşme İmzaladı: Kime Başvurulur? de ayrı bir maddi hukuk ilişkisini ele alır. İzin eksik dava için gerekli belgeler; temsil veya atama kararı, yetki kapsamı, dava dilekçesi, ara karar ve izin başvuru kaydıdır. Tamamlama, dosyanın istediği belge ve işlem üzerinden yapılmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — Adalet Bakanlığı — HMK m. 52, 54