Cari Hesaba Yazılan Senet Tahsil Edilemezse Ne Olur?

Türk Ticaret Kanunu anlamında cari hesaba yazılan ticari senedin bedeli alınamazsa senet sahibine geri verilir ve cari hesaptaki kaydı silinir. 90. madde, ticari senedin hesaba kaydını bedelinin alınmış olması şartına bağlar; 91. madde tahsil edilemeyen senedin sonucunu düzenler. Bir işletmenin muhasebede “cari hesap” adını kullanması, bu hükümlerin her kayıt için otomatik uygulanmasını sağlamaz.

Gerçek cari hesap sözleşmesi var mı?

89. maddeye göre taraflar, aralarındaki alacakları ayrı ayrı istemekten karşılıklı olarak vazgeçip hesabın kesilmesinden sonra çıkacak bakiyeyi istemeyi kararlaştırır. Bu sözleşme yazılı yapılmadıkça geçerli olmaz. Ticari ilişki boyunca fatura ve ödemelerin tek hesap ekstresinde gösterilmesiyle bu hukuki sözleşmenin kurulması aynı şey değildir. Önce tarafların gerçek anlaşması belirlenmelidir.

Örneğin bir tedarikçinin muhasebe programında her müşteriye cari kart açması, bütün müşterileriyle TTK 89 sözleşmesi yaptığı anlamına gelmez. Uyuşmazlıkta sözleşme, hesap dönemleri ve alacakların ayrı istenmesinden vazgeçmeye ilişkin irade incelenir. 90 ve 91’in özel sonuçları, bu hukuki ilişki bulunduğunda değerlendirilir; sıradan ekstre üzerinde tek kelime görülmesi yeterli olmaz.

Senet kaydı neden koşulludur?

Kanun ticari senedin hesaba yazılmasını, bedelinin alınması şartıyla geçerli sayar. Böylece senedin verilmesiyle tahsil edilmesi arasında ayrım kurar. Senet bir ödeme aracı olarak teslim edilmiş olabilir; fakat teslim, her olayda para gerçekten alınmış gibi değerlendirilmez. Senedin vadesi, tahsil için kimde bulunduğu ve bankaya sunulup sunulmadığı kayıtlarla görülmelidir.

Bedeli alınamayan senet için hem senet belgesinin geri verilmesi hem kayıt düzeltmesi önemlidir. Yalnız hesapta silme yapmak, senedin nerede olduğunu belirsiz bırakmamalıdır. İade tarihi ve belgenin kim tarafından teslim alındığı kaydedilir. Hesap düzeltmesiyle geri verilen senet arasındaki bağlantı açık gösterilirse sonradan aynı bedelin iki kez istenmesi gibi uyuşmazlıklar daha sağlıklı incelenebilir.

Alacak tamamen ortadan kalkar mı?

Cari hesap kaydının silinmesi, senetten veya temel ilişkiden doğan bütün hakların otomatik sona erdiği anlamına gelmez. Hangi alacağın, kime karşı ve hangi hukuki sebeple ileri sürülebileceği ayrıca belirlenir. 90. madde, aksi kararlaştırılmadıkça hesabın borç veya alacak kaydının temel sözleşmeye ilişkin dava ve savunmaları düşürmediğini de düzenler. Bununla birlikte aynı alacak iki kez tahsil edilemez.

Örneğin müşterinin teslim ettiği senet tahsil edilememiş ve ona iade edilmişse hesap bakiyesi düzeltilirken önceki faturalar, senedin verilme amacı ve başka ödemeler görülmelidir. Yalnız eski bakiye üzerinden talep kurmak yanlış hesaba yol açabilir. Senedin kişileri ve temel alacak ilişkisinin tarafları farklı da olabilir; bir belgenin iadesi tek başına her kişiye karşı aynı talebi yaratmaz.

Hangi belgeler karşılaştırılır?

Yazılı cari hesap sözleşmesi, senet sureti, teslim kaydı, tahsil sonucunu gösteren belge ve hesap ekstreleri aynı dosyada incelenir. Senedin hesaba giriş tarihi, tahsil durumu, silinen kalem ve iade kaydı izlenebilir olmalıdır. Kısmi ödeme veya başka bir ödeme yapılmışsa bunların bakiyeye etkisi ayrıca gösterilir; tüm senet bedelinin karşılıksız kaldığı varsayılmaz.

Hesap mutabakatındaki bir imzanın hangi dönem ve kalemleri kapsadığı da kontrol edilir. Muhasebe düzeltmesi, geçmiş belgelerle açıklanmalı ve tarafların iddiaları karşılaştırılmalıdır. Uyuşmazlığın çözümü, “senet vardı” veya “cari hesap kapandı” gibi genel ifadelerden değil, hukuki cari hesap ilişkisi ile tahsil edilemeyen belirli senedin somut durumundan hareketle yapılır.

Bağlantılı konular

Fatura ve Cari Hesap Alacağı Nasıl İspatlanır?; Cari Hesap Bakiyesi Haczedilince Hesap Sözleşmesi Sona Erer mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Resmî kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı: m.89–91.