İntifa Verilen Mallar İçin Resmî Defter İstenir mi?

İntifa hakkı defteri, intifa konusu malların resmî bir envanterini oluşturur ve hem malik hem de intifa hakkı sahibi tarafından talep edilebilir. İntifa mallarının resmî defteri, hangi değerlerin yararlanma hakkına bırakıldığını görünür hâle getirebilir. TMK811, malik veya intifa hakkı sahibinin diğerinden, giderleri paylaşarak malların noterlikçe resmen defterinin tutulmasını her zaman isteyebileceğini düzenler. Buradaki defter, kişinin kendi tuttuğu harcama çizelgesinden farklı bir resmî envanterdir. Talep hakkı yalnız malike tanınmamıştır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Defter tutulması hangi sorunu çözer: İntifa, bir taşınmaz üzerinde kurulabileceği gibi taşınırlar, haklar veya malvarlığı üzerinde de kurulabilir.
• Talep yalnız ilk teslimde mi yapılabilir: Hayır. TMK811 her zaman isteme imkânı verir.
• Noterlik işlemi ile kişisel liste aynı değildir: Kanun özellikle noterlikçe resmen defter tutulmasını öngörür.
• Giderleri kim karşılar: TMK811 giderlerin paylaşılmasını esas alır.
• Defter, geri verme hesabını tek başına bitirir mi: İntifa sona erdiğinde geri verme ve sorumluluk kuralları ayrıca uygulanır.
• Bağlantılı konular: İntifa Hakkı Sahibi Evin Bakımını Yapmıyorsa Malik Ne İsteyebilir?; İntifa Hakkı Sahibi Evi Başkasına Kullandırabilir mi?.

Defter tutulması hangi sorunu çözer?

İntifa, bir taşınmaz üzerinde kurulabileceği gibi taşınırlar, haklar veya malvarlığı üzerinde de kurulabilir. Uzun süreli kullanım sonunda hangi eşyanın teslim edildiği, miktarı ve ayırt edici özellikleri tartışılabilir. Başlangıçta açık kayıt yoksa eksiklik ile sonradan getirilen eşyanın ayrılması zorlaşır. Resmî envanter, bu ispat sorununa karşı somut bir araçtır.

Örneğin mobilyalı bir evde intifa kurulduğunda evin tapu kaydı, içerideki bütün eşyayı kendiliğinden ayrıntılı saymaz. Hangi eşyaların intifa kapsamına girdiği, sözleşmenin ve teslimin konusuyla belirlenir. Defter tutulması, mülkiyeti veya intifayı kendiliğinden genişletmez; hukuken kapsama girmeyen mal, yalnız listeye yazıldığı için hak konusu olmaz.

Talep yalnız ilk teslimde mi yapılabilir?

Hayır. TMK811 her zaman isteme imkânı verir. Taraflardan biri başlangıçta liste düzenlememiş olsa da daha sonra resmî defter talep edebilir. Aradan zaman geçmesi talebi kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte geç tarihte yapılan tespit, geçmişteki durumun bütün ayrıntılarını otomatik olarak kanıtlamaz.

Bu nedenle eski teslim tutanakları, fotoğraflar, alım belgeleri ve varsa önceki envanter korunmalıdır. Sonradan düzenlenen defterle bunlar arasında fark varsa tarih ve sebep açıklanır. Yeni alınan eşya, kullanımda tüketilen ürün ve yer değiştiren mal farklı olaylardır. Tek bir toplam sayı üzerinden bütün eksikleri karşı tarafa yüklemek isabetli olmayabilir.

Noterlik işlemi ile kişisel liste aynı değildir

Kanun özellikle noterlikçe resmen defter tutulmasını öngörür. Tarafların evde hazırladığı imzalı liste yararlı delil olabilir; ancak bunun TMK811'deki resmî işlemle aynı olduğu söylenemez. Başvuruda intifanın dayanağı, ilgili malların bulunduğu yer ve neyin kayda geçirilmesinin istendiği açıkça bildirilmelidir.

Malın marka, seri numarası, miktar ve ayırt edici özelliklerinin gösterilmesi sonradan eşleştirmeyi kolaylaştırır. Değer veya teknik durum tartışmalıysa, defter tutma işleminin bunların hepsi hakkında kesin bilirkişi hükmü verdiği varsayılmamalıdır. İnceleme ve gerekli teknik tespitlerin kapsamı ayrıca belirlenir; belge içeriği kendi sınırlarıyla değerlendirilir.

Giderleri kim karşılar?

TMK811 giderlerin paylaşılmasını esas alır. “Defteri sen istedin, tamamını sen öde” açıklaması kanundaki paylaşım kuralını tek başına bertaraf etmez. Yapılacak işlemin kapsamı ve gerçek giderler önceden açıklığa kavuşturulmalıdır. Tarafların ayrıca düzenlediği geçerli bir gider anlaşması varsa bunun etkisi de somut olarak incelenir.

Gider paylaşımı, diğer tarafın her türlü ek harcamayı peşinen kabul ettiği anlamına gelmez. Gereksiz çoğaltma, farklı bir değerleme veya envanter dışı danışmanlık kalemleri aynı torbaya konulmamalıdır. Makbuzlarla hangi masrafın resmî defter işlemi için yapıldığı gösterilirse, sonradan istenecek pay daha denetlenebilir olur.

Defter, geri verme hesabını tek başına bitirir mi?

İntifa sona erdiğinde geri verme ve sorumluluk kuralları ayrıca uygulanır. Olağan kullanımdan doğan değer azalmasıyla kusurlu zarar farklıdır. Envanterde bir eşyanın bulunması, kullanım süresince hiçbir yıpranma olamayacağı anlamına gelmez. Başlangıç ve son durum karşılaştırılırken malın niteliği, süre ve kullanım şekli dikkate alınır.

Talep reddedilirse önce reddin kapsamı ve gerekçesi yazılı hâle getirilmelidir. Mallara erişim veya hak kapsamı çekişmesi varsa uygun yargısal koruma ayrıca değerlendirilir. TMK811'in tanıdığı tespit imkânı ile güvence isteme, zarar tazmini ve intifanın sona erdirilmesi aynı şey değildir. Başvuruda istenen somut işlem açık tutulmalıdır.

Malların bir kısmı başka yerdeyse adres ve erişim bilgisi önceden bildirilmelidir. Listeye alınamayan eşya varsa bunun sebebi açık yazılır. Eksik inceleme, bütün malvarlığının eksiksiz tespit edildiği gibi sunulmamalı; belgenin hangi malları kapsadığı sınırlarıyla okunmalıdır.

Bağlantılı konular

İntifa Hakkı Sahibi Evin Bakımını Yapmıyorsa Malik Ne İsteyebilir?; İntifa Hakkı Sahibi Evi Başkasına Kullandırabilir mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

İntifa hakkında resmî defter tutulması

Türk Medeni Kanunu, malik ve intifa hakkı sahibinin her birine, intifa konusu malların resmî bir defterinin tutulmasını isteme hakkı tanır. İntifa hakkı defteri, hak sona erdiğinde iade edilecek malların tespitinde temel belge olur. Defter tutulmasının masrafları kural olarak intifa hakkı sahibine aittir. İntifa hakkı defteri düzenlenmeden malların teslim alınması, ileride eksiklik tartışmalarına yol açabilir.

İntifa hakkı defteri, malların cinsini, miktarını ve teslim anındaki durumunu gösterecek şekilde ayrıntılı tutulmalıdır. İntifa hakkı defteri noter aracılığıyla düzenlendiğinde ispat gücü artar. İntifa hakkı defteri sonradan eklenen veya değiştirilen mallar bakımından güncellenmelidir. İntifa hakkı defteri tutulmamışsa, malların durumu tanık ve fotoğraf gibi diğer delillerle ispatlanmaya çalışılır.

İntifa hakkı defteri, hak sahibinin mallar üzerindeki olağan bakım yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğinin denetlenmesine de yardımcı olur. Malik, intifa hakkı defteri ile mevcut durumu karşılaştırarak zarar tespiti isteyebilir.

Resmî kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — Bakanlık nüshası: TMK794,799–803,811.