Malı Değerinden Yüksek Sigortalatınca Fazla Prim Geri Alınır mı?

Aşkın sigorta, poliçede yazılı sigorta bedelinin sigortalanan menfaatin değerini aşmasıdır. Türk Ticaret Kanunu'nun 1463. maddesine göre aşan bölüm geçersizdir; sigorta bedeli ve bunu karşılayan prim kısmı indirilir, daha önce tahsil edilmiş fazla prim geri verilir. Bununla birlikte mali çıkar sağlamak için kötüniyetle yüksek bedel yazdırılan sözleşme bakımından daha ağır bir kural vardır. Fazla prim ödemek, hasar halinde malın gerçek değerinden fazla para alma hakkı sağlamaz.

Yüksek bedel her zaman daha geniş koruma mı?

Teminatın kapsamı ile malın değerine yazılan tutar farklıdır. Daha çok riskin poliçeye eklenmesi, daha yüksek hizmet kapsamı veya farklı tazmin yöntemi primin artmasını açıklayabilir. Bu nedenle pahalı poliçe görülünce doğrudan aşkın sigorta sonucu çıkarılmaz. Aynı menfaatin hangi değer esasıyla sigortalandığı ve yazılan bedelin neyi temsil ettiği belirlenmelidir. Birden fazla malı içeren toplam tutar tek malın değeriyle karşılaştırılmamalıdır.

Örneğin binanın sigorta bedeliyle arsa dahil satış fiyatını birbirine karıştırmak değer sorununa yol açabilir. Makinede muhasebe kaydı, güncel piyasa değeri ve poliçenin benimsediği yeni değer hesabı da farklı olabilir. Kanun, aynen tazmini öngören yeni değer sigortaları için ayrıca düzenleme içerir. Değerin üzerinde görünen her rakamın aynı yöntemle azaltılacağı söylenmeden önce sözleşmenin tazmin sistemi incelenmelidir.

Fazla primin iadesi nasıl istenir?

Başvuruda sigorta ettirilen mal, kararlaştırılan bedel, iddia edilen gerçek değer ve farkın dayanakları gösterilir. Eksper raporu, satın alma ve değerleme belgeleri, seri numarası veya ayrıntılı envanter kullanılabilir. Sigortacıdan yalnız yeni prim tutarı değil, tahsil edilmiş prim içindeki fazlalığın nasıl hesaplandığı da sorulmalıdır. Teminat bedelinin düzeltilmesiyle geçmiş fazla ödemenin iadesi iki ayrı işlem olarak izlenmelidir.

İade, bütün primi geri alma anlamına gelmez. Geçerli teminat için gereken prim ile aşan bedeli karşılayan kısım ayrılır. Poliçedeki her prim unsuru bedelle aynı oranda değişmeyebilir; hesabın hangi risk, dönem ve tarife unsuruna dayandığı açıklanmalıdır. Sigorta ettirenin kendi oluşturduğu basit yüzde hesabı talebi anlatmaya yardımcı olabilir, fakat şirketin kullandığı gerçek prim yapısı incelenmeden kesin iade tutarı sayılmaz.

Kötüniyet varsa hangi sonuç doğar?

TTK 1463'ün ikinci fıkrası, mali çıkar sağlama amacıyla kötüniyetli aşkın sigorta yapılması halinde sözleşmenin geçersizliğini düzenler. Sigortacı kuruluş sırasında geçersizliği bilmiyorsa, bunu öğrendiği sigorta döneminin sonuna kadar prime hak kazanır. Dolayısıyla malın değerini bilerek şişirip ödeme elde etmeyi amaçlayan kişi, sıradan hesap hatasındaki fazla prim iadesi kuralına dayanarak aynı sonucu bekleyemez.

Bedel farkının bulunması tek başına kötüniyetin kanıtı da değildir. Yanlış envanter aktarımı, değer esası anlaşmazlığı veya tarafların kullandığı farklı veri açıklanmalıdır. Sigortacının kötüniyet iddiası somut olgular üzerinden değerlendirilir. Yanlışlık fark edildiğinde gerçek bilgi ve belgelerle düzeltme istemek, sonradan hasar çıkıncaya kadar bilinen farkı gizlemekten farklı bir davranıştır. Başvuruda eski teklif belgeleri değiştirilmeden, hatanın kaynağı açık biçimde sunulmalıdır.

Diğer sigorta sorunlarından ayrılan nokta

eksik sigortanın hasar hesabına etkisi, poliçe bedelinin düşük kalması nedeniyle kısmi zararın hangi oranda karşılanacağını ele alır. Buradaki sorunsa bedelin yüksek yazılması ve fazla primin düzeltilmesidir. aynı ev için iki sigorta poliçesi bulunması ise birden fazla sigortacı ve poliçe arasındaki ilişkiye dayanır. Tek poliçedeki değer fazlalığıyla iki ayrı poliçenin bulunması aynı hukuki başlık altında çözülemez. İki sorunun aynı olayda bulunması mümkündür; hesaplar buna göre ayrıştırılır.

Varsayımsal olarak işletme, yenilenen makine listesine sehven aynı cihazı iki kez eklemiş ve tek poliçedeki bedel bu nedenle yükselmiş olsun. Seri numaraları ve envanterle hata belgelenerek bedel ile ilgili prim bölümünün düzeltilmesi istenir. Bu olay, hiç var olmayan ikinci makine üzerinden bilerek hasar parası talep etmeye çalışmaktan farklıdır. Sigortacıdan alınan düzeltme zeyli, iade dekontu ve sonraki taksit planı birlikte kontrol edilmelidir. Yalnız gelecekteki yenilemenin ucuzlatılması, önceki fazla ödemenin gerçekten iade edildiğini göstermez.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)

Hukuki kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Ticaret Bakanlığı — m.1459–1463: gerçek zarar, sigorta bedeli ve aşkın sigorta