Alacağın yalnızca bir bölümünün ilk davada istenmesi, geri kalanından otomatik olarak vazgeçildiği anlamına gelmez. Kısmi davadan sonra kalan alacak, koşulları varsa ek davayla ileri sürülebilir. Ancak ilk dosyadaki talebin gerçek kapsamı, feragat veya ödeme bulunup bulunmadığı, kesin hüküm ve hukuki yarar değerlendirilmeden ikinci davanın mutlaka kabul edileceği söylenemez.
2026 yılında kısmi dava içinde talep artırma usulü de değişmiştir. Bu nedenle seçenekler yalnızca “ikinci dava açmak” veya eski ıslah uygulamasına göre karar vermekten ibaret görülmemelidir. Aynı dosyada artırma olanağı ile ayrı ek dava açılması farklı işlemlerdir. Süre ve zamanaşımı sonuçları seçilen yola göre ayrıca hesaplanmalıdır.
İlk davada gerçekte ne istendi?
HMK 109, bölünebilir talebin bir kısmının dava edilmesine izin verir. Dilekçenin talep sonucu ve açıklamaları incelenerek ilk davada yalnız belirli miktarın mı, alacağın tamamının mı istendiği belirlenir. Dilekçeye yalnızca “kısmi” başlığı koymak, içeriğin farklı olduğu durumda tek başına belirleyici değildir.
İlk dava için hükmedilen tutar, ödeme ve faiz kayıtları karşılaştırılır. İkinci davada hangi dönem veya işlem için ne kadar daha istendiği açıkça gösterilmelidir. Aynı tutarın yeniden istenmesiyle kalan bölümün talep edilmesi farklıdır. Hesapta daha önce tahsil edilmiş bedellerin tekrar alacak yazılması mükerrer talep yaratabilir.
Kalan haktan açıkça vazgeçilmiş miydi?
HMK 109/3, açıkça feragat bulunmadıkça kısmi dava açılmasını kalan kısımdan feragat saymaz. Bu nedenle ilk dilekçede “fazlaya ilişkin haklar saklıdır” yazılmaması, tek başına bütün kalan alacağın bittiği sonucunu doğurmaz. Ancak açık feragat, geçerli sulh veya diğer sona erme nedenleri dosyada ayrıca araştırılır.
Bir ödeme makbuzunun sadece tahsil edilen tutarı mı gösterdiği, yoksa bütün taleplerin sona erdirilmesini mi içerdiği incelenmelidir. Her “ödeme alındı” yazısı aynı kapsamda değildir. Özellikle ilk davadan sonra imzalanan anlaşmanın hangi alacakları ve hangi dönemleri kapsadığı, ikinci talebin değerlendirilmesini değiştirebilir.
Kesin hüküm ikinci davayı engeller mi?
HMK 303'e göre kesin hükmün kapsamı taraf, dava sebebi ve hükme bağlanan talep ilişkisiyle belirlenir. İlk davada yalnız belirli bölümün hükme bağlanması, kalan bölüm için otomatik olarak aynı talep sonucunun bulunduğu anlamına gelmez. Bununla birlikte ilk kararın alacağın varlığı veya hukuki ilişki bakımından kesinleşmiş değerlendirmeleri göz ardı edilerek çelişkili bir sonuç istenemez.
İlk davanın kabulüyle esastan reddi aynı değildir. Usulden ret de ayrıca değerlendirilir. İkinci dilekçede önceki kararın yalnız son satırını sunmak yerine gerekçeli karar, kesinleşme durumu ve talep kapsamı birlikte gösterilmelidir. İlk hükümden çıkarılacak sonuç, soyut olarak bütün ek davaların serbest olduğu veya bütün ek davaların yasaklandığı şeklinde kurulamaz.
2026 değişikliği hangi seçeneği ekledi?
7589 sayılı Kanun'un 20. maddesiyle HMK 109'a eklenen dördüncü fıkra, alacağın bir kısmının dava edildiği durumda aynı davada bir defaya mahsus talep artırılmasına imkân verir. Bu artırım tahkikatın sona ermesine kadar ve iddianın genişletilmesi yasağına tabi olmaksızın yapılabilir. Bu yol kapsamında artırılan bölüm için zamanaşımı, dava tarihinden itibaren kesilmiş sayılır.
Bu düzenleme 31 Temmuz 2026'da yürürlüğe girmiştir. Yeni kuralın aynı davadaki artırım için öngördüğü sonucu, ayrı açılan her ek davaya otomatik olarak taşımak doğru değildir. İkinci dava seçiliyorsa zamanaşımı, önceki kesilme sebepleri ve ilgili işlem tarihleri ayrıca incelenir. Harç ve diğer usul gerekleri de talep yoluna göre tamamlanır.
Aynı Kanun, HMK 107'yi yürürlükten kaldırmış; geçiş hükmüyle önce açılmış davalar bakımından eski 107'nin uygulanmasını sürdürmüştür. Bu nedenle eski tarihli bir belirsiz alacak dosyasıyla yeni kısmi dava aynı kurala tabi varsayılmamalıdır. Dava açılış tarihi, tamamlanmış işlemler ve geçiş hükümleri birlikte değerlendirilmelidir.
İkinci davada hukuki yarar nasıl açıklanır?
Ek dava olanağı, sırf karşı tarafın giderini artırmak amacıyla alacağı çok sayıda küçük davaya bölme serbestisi değildir. Hukuki yarar ve dürüstlük kuralı somut olayda değerlendirilir. Zararın sonradan belirginleşmesi, hesap için yeni kayıt gerekmesi veya başka somut ihtiyaçlar açıklanabilir. Her bölünmüş talebe otomatik olarak kötüye kullanma demek de doğru olmaz.
Farazi örnekte ilk davada 20 birim istenmiş, sonradan toplam alacağın 70 birim olduğu iddia edilmiştir. Kalan 50 birimin hangi hesaptan doğduğu, ilk hükmün kapsamı ve önceki ödeme gösterilmelidir. İlk davanın tahkikatı sürüyorsa güncel artırma imkânı; sona ermişse ek dava koşulları ayrıca ele alınır.
- İlk dilekçe ve varsa talep artırma başvurusu.
- Gerekçeli karar ve kesinleşme bilgisi.
- Ödeme, sulh veya feragat belgeleri.
- Toplam alacağı ve kalan kısmı ayıran hesap.
- Süreleri etkileyen dava ve işlem tarihleri.
İlk davada hakkımı saklı tuttuğumu yazmadım; kalan alacak bitti mi?
Tek başına bitmez. HMK 109/3 uyarınca açık feragat bulunup bulunmadığı ve diğer sona erme nedenleri ayrıca incelenir.
İlk davayı kazanmak ek davayı kesin kazandırır mı?
Hayır. İlk hükmün etkisi değerlendirilir; kalan tutarın hesabı, ödeme, süreler ve diğer savunmalar ikinci talep bakımından önem taşır.
2026'da aynı davada talebi artırmak mümkün mü?
HMK 109/4'ün koşullarıyla aynı davada bir kez, tahkikat bitene kadar artırma mümkündür. Bu işlemin usul gerekleri ayrıca yerine getirilir.
Yeni artırımın zamanaşımı kuralı bütün ek davalara uygulanır mı?
Hayır. Kanundaki düzenleme aynı davadaki artırım yoluna ilişkindir. Ayrı ek davanın süre ve zamanaşımı durumu kendi işlemleriyle değerlendirilir.
İlgili hukuki bilgiler
Dava Açıldıktan Sonra Sigorta Kısmi Ödeme Yaparsa Faiz ve Masraf Ne Olur?
Davadan Feragat Etmek ile Davayı Geri Almak Arasında Ne Fark Var?
Resmî kaynaklar
- 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu - TBMM kabul metni: 109/1 ve 109/3: bölünebilir talep ve kalan haktan feragat ayrımı; 303: kesin hüküm
- 7589 sayılı Kanun: HMK 107 ve 109 değişiklikleri, geçiş ve yürürlük: 20. madde: HMK 109/4 talep artırma; geçici 1/10 ve 26: geçiş ve yürürlük
- Adalet Bakanlığı: Kısmi ve ek davalarda hukuki yarar değerlendirmesi: Ek davada hukuki yarar ve hakkın kötüye kullanılması değerlendirmesi
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)