Ticari sözleşmedeki “uyuşmazlık hâlinde taraflar önce görüşür” cümlesi, dava açma hakkının süresiz olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez. Ancak önce görüşme şartı da okunmadan yok sayılmamalıdır. Maddenin kapsamı, öngörülen süre, bildirim yöntemi ve görüşmelerin başarısız olması hâlinde belirlenen yol birlikte değerlendirilir.
Bir sözleşmede yalnızca iyi niyetli çözüm önerisi bulunabilir. Başka bir sözleşmede ise yetkili temsilcilerin belirli süre içinde toplanması, ardından arabuluculuk ve tahkim öngörülebilir. Bu düzenlemeleri aynı kabul etmek, hem usul hem de sözleşmeye bağlı sorumluluk açısından hatalı sonuçlara yol açabilir.
Önce metnin hangi yükümlülüğü kurduğunu belirleyin
“Taraflar uzlaşmaya çalışır” ifadesi ile “yazılı uyuşmazlık bildiriminin ardından yirmi gün boyunca görüşme yapılır” ifadesi farklıdır. Sürenin hangi olayla başladığı, toplantıya kimlerin katılacağı ve cevap verilmemesinin sonucu açıklanmış mı, kontrol edilmelidir. Maddenin başlığı tek başına belirleyici değildir; bütün sözleşmeyle birlikte yorumlanır.
Görüşme şartı yerine getirilecekse talep anlaşılır biçimde gönderilmelidir. Hangi borcun ihlal edildiği, çözüm önerisi ve toplantı tarihi belirtilebilir. Karşı tarafın cevap vermediği veya görüşmeye katılmadığı hâllerde bunun kaydı saklanmalıdır. Belirsiz bir telefon konuşması, sözleşmede öngörülen yazılı bildirim koşulunu her durumda karşılamaz.
Sözleşme maddesi kanuni dava şartını değiştirmez
Dava şartları HMK'nın 114 ve 115. maddeleri ile ilgili özel kanunlar çerçevesinde incelenir. Tarafların sözleşmeye görüşme maddesi koyması, tek başına kanunda düzenlenen yeni bir dava şartı yaratıldığı sonucunu doğurmaz. Buna karşılık somut maddenin hukuki yarar, talebin muacceliyeti veya geçerli bir uyuşmazlık çözüm düzenlemesi üzerindeki etkisi ayrıca değerlendirilebilir.
Ticari para alacağı veya tazminat talebinde kanuni arabuluculuk yükümlülüğü varsa, işletmelerin kendi aralarında yaptığı toplantı bunun yerine geçmez. Sözleşmede “arabulucu” sözcüğü kullanılmadan yapılan uzlaşma görüşmesi ile kanunun öngördüğü arabuluculuk başvurusu farklı işlemlerdir. Dava türü ve kapsamı belirlenmeden sadece sözleşme toplantısına güvenilmemelidir.
Tahkim kaydı varsa ayrı bir inceleme gerekir
Sözleşmede mahkemeye başvurudan önce görüşme önerilmesi ile uyuşmazlığın tahkim yoluyla çözüleceğinin kararlaştırılması farklıdır. Geçerli tahkim anlaşması, kapsamındaki uyuşmazlığın hangi merci önünde görüleceğini etkileyebilir. “Görüşme olmazsa tahkime gidilir” maddesi, yalnızca dostane çözüm temennisi gibi okunamaz.
Tahkim kaydının geçerliliği, kapsamı, tarafları ve ilgili uyuşmazlığın tahkime elverişliliği incelenir. Görüşme aşamasının tahkim başvurusuyla ilişkisi de sözleşmenin metnine göre değerlendirilir. Her ticari sözleşmede tahkim bulunduğu veya her görüşme maddesinin tahkim anlaşması sayıldığı varsayılmamalıdır.
Karşı taraf görüşmeye hiç gelmiyorsa
Bir şirketin cevapsız kalması, diğer tarafı belirsiz süre boyunca bütün başvurulardan uzak tutan otomatik bir veto hakkı değildir. Belirli bir görüşme süresi kararlaştırılmışsa süre ve başlangıcı belgelenir. Süresiz veya uygulaması belirsiz bir düzenleme varsa sözleşmenin amacı, dürüstlük kuralı ve somut davranışlar değerlendirilir.
İyi niyetli davet yapılmadan doğrudan başvuruya geçilmesinin sözleşmesel sonuçları da incelenebilir. Ancak görüşme yükümlülüğünün ihlalinden tazminat istenmesi için sözleşme ihlali, zarar ve uygun nedensellik gibi koşulların değerlendirilmesi gerekir. “Toplantı yapılmadı” denilmesi her durumda otomatik ceza veya tazminat doğurmaz.
- Sözleşmenin uyuşmazlık çözüm maddesini ve eklerini saklayın.
- Davetin gönderildiği adresi ve yetkili muhatabı belirleyin.
- Talebin kapsamını, tarihi ve cevabı kayıt altına alın.
- Kanuni arabuluculuk ile özel görüşme aşamasını ayrı takip edin.
- Dava, tahkim ve koruma taleplerine ait süreleri ayrı değerlendirin.
Zamanaşımı ve acil koruma ihtiyacı unutulmamalıdır
Sırf tarafların kendi aralarında görüşmesi, zamanaşımını her durumda durdurmaz veya kesmez. Borcun ikrarı gibi ayrı bir hukuki olay bulunabilir; kanuni arabuluculuk sürecinin süreler üzerindeki etkisi ise kendi hükümlerine göre incelenir. Görüşmeye başlandı diye bütün süre hesapları bırakılmamalıdır.
İhtiyati tedbir, ihtiyati haciz veya delil tespiti ihtiyacı doğduğunda ilgili kanuni koşullar ayrıca değerlendirilir. Görüşme maddesinin bulunması, her acil koruma talebini kendiliğinden engellediği anlamına gelmez. Koruma talebinin esası, teminat ve süreler somut dosyaya göre incelenir; toplantının yapılması bir tedbir kararı alınacağını da garanti etmez.
Talep türünü açıklaştırmak neden önemlidir?
Farazi örnekte iki firma, teslim uyuşmazlığında on beş günlük yönetici görüşmesi öngörmüştür. Alıcı yazılı çağrı yapmış, satıcı cevap vermemiştir. Bu aşamada kalan malın teslimi, avansın iadesi veya zarar talebi için izlenecek yol aynı olmayabilir. Görüşme belgeleri, sözleşme hükmünün uygulanmasını gösterirken kanuni arabuluculuk ve görevli merci incelemesi yine yapılır.
İşletmenin amacı yalnızca ilişkiyi sürdürmekse toplantıda yeni teslim takvimi veya ödeme planı kararlaştırılabilir. Bu anlaşmanın yetkili kişilerce ve açık koşullarla yapılması gerekir. Genel bir toplantı tutanağına yazılan belirsiz ifadeler, hangi alacakların korunduğu konusunda yeni uyuşmazlık yaratabilir.
Önce görüşme maddesi dava hakkını kaldırır mı?
Tek başına böyle bir sonuç çıkarılamaz. Maddenin metni, kanuni dava şartları ve varsa tahkim anlaşması birlikte incelenir.
Şirketler arası toplantı zorunlu arabuluculuk yerine geçer mi?
Hayır. Kanuni arabuluculuk yükümlülüğü varsa usulüne uygun arabuluculuk başvurusu ayrıca yapılmalıdır.
Karşı taraf çağrıma cevap vermiyorsa sürekli beklemeli miyim?
Sözleşmedeki süre ve cevap vermemenin hukuki etkisi değerlendirilir. Cevapsızlık, otomatik olarak süresiz bekleme yükümlülüğü doğurmaz.
Görüşmeler sürerken zamanaşımı durur mu?
Her özel görüşme zamanaşımını durdurmaz. İkrar, kanuni arabuluculuk veya başka bir durma ve kesilme sebebi ayrıca araştırılır.
İlgili hukuki bilgiler
Ticari Alacak Davası ve Zorunlu Arabuluculuk Süreci
Ticari Sözleşme İmzalanmadı Ama E-Postayla Sipariş Onaylandı: Borç Doğar mı?
Resmî kaynaklar
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: Sözleşmenin kurulması, yorumlanması ve borca aykırılık hükümleri
- 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu - TBMM kabul metni: Dava şartları, hukuki yarar ve tahkim anlaşması hükümleri
- Adalet Bakanlığı Arabuluculuk SSS: Ticari alacaklarda dava şartı arabuluculuk
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)