İş başvurusundan sonra kimlik kartının fotoğrafı, IBAN veya küçük bir para transferi istenmesi, özellikle gerçek işverenin kimliği doğrulanamıyorsa dikkatle değerlendirilmelidir. Sahte iş ilanı üzerinden bilgi paylaşmış olmak, bu verilerle mutlaka borç doğduğu anlamına gelmez. Ancak verilerin hangi amaçla kullanıldığının araştırılması ve mevcut kayıtların korunması önemlidir. Başvurunun yapılacağı yol, gerçekleşmiş işlemlere göre belirlenir.
Kişisel Verileri Koruma Kurumu, iş vaadiyle kimlik kartı fotoğrafı ve banka bilgileri toplanmasına ilişkin kamuoyu duyurusu yayımlamıştır. Bu durum hem kişisel verilerin hukuka aykırı kullanılması hem de hileli ödeme talebi bakımından değerlendirilebilir. Her iş ilanında istenen bilgi otomatik olarak suç sayılmaz; işverenin gerçekliği, amaç, ölçülülük ve olayın bütünü incelenir.
Hangi bilgilerin verildiği ayrı listelenmeli
Kimlik numarası, kartın ön ve arka yüzü, adres, telefon, banka hesabı ve erişim şifresi farklı riskler yaratır. Yalnız IBAN paylaşılması ile internet bankacılığı şifresinin verilmesi aynı değildir. Başvurucu ne gönderdiğini, hangi tarihte ve hangi hesap üzerinden gönderdiğini doğru biçimde açıklamalıdır. Hatırlanmayan bilgi verilmiş gibi ya da verilmiş bilgi saklanmış gibi gösterilmemelidir.
Belgeler bir uygulama üzerinden yüklendiyse ilan bağlantısı, başvuru ekranı ve görünen işletme bilgileri saklanmalıdır. İlanın gerçek şirketin adını kullanması, işlemin o şirket tarafından yapıldığını kanıtlamaz. Dolandırıcı bir marka adını taklit etmiş olabilir. Gerçek şirket ile mesajlaşmayı yapan hesabın bağlantısı ayrıca araştırılmalıdır.
Küçük para gönderip geri alma işlemi neden önemli?
Bazı olaylarda “hesap doğrulama” veya “kayıt tamamlamak” gerekçesiyle para gönderilmesi, sonra da gelen paranın başka hesaba aktarılması istenir. İşlemin düşük tutarlı olması, her kullanımın zararsız olduğu anlamına gelmez. Dekont, alıcı, açıklama ve transferin talep edildiği mesaj birlikte korunmalıdır. Başvurucu kendi hesabından yaptığı bütün ilgili işlemleri açıklamalıdır.
Tanımadığınız kişiler adına ödeme alıp başka hesaba gönderme talebini işin olağan parçası saymamak gerekir. Bilmeden gerçekleştiği ileri sürülen olay ile sonradan öğrenildiği hâlde sürdürülen işlem aynı şekilde değerlendirilmez. Ceza sorumluluğu somut davranış ve manevi unsurla ilişkilidir. Sırf hesapta işlem bulunduğu için bütün suç unsurlarının kesin gerçekleştiği söylenemez.
Bankaya bildirim ve kayıt kontrolü
Banka erişim bilgileri, doğrulama kodu veya kart verisi paylaşılmışsa bankanın bilinen resmî kanalına durumu bildirmek gerekir. İlandaki kişinin gönderdiği “güvenlik” bağlantısına tekrar girerek hesabın korunacağı varsayılmamalıdır. Gerçek banka kaydındaki işlemler ve varsa tanınmayan talimatlar kontrol edilmelidir. Bildirimin tarihi ve verilen başvuru numarası saklanabilir.
Kimlik bilgilerinin kullanıldığı şüphesi varsa somut işlem araştırılır. Henüz görülmemiş bir kredinin varlığı kesin kabul edilmez; ancak gerçek kayıtlardan kontrol yapılabilir. Adınıza düzenlendiği ileri sürülen sözleşme, hesap veya ödeme emri ortaya çıkarsa kendi başvuru ve itiraz süreci ayrıca değerlendirilir. Suç duyurusu yapılması, başka işlemdeki bütün süreleri otomatik durdurmaz.
Ceza başvurusunda olay nasıl anlatılır?
İlanın nerede görüldüğü, hangi işin vaat edildiği, kimlerin temas kurduğu ve verilen bilgilerin amacı açıklanmalıdır. Para kaybı oluştuysa her ödeme ayrı yazılır. Kişisel verilerin hukuka aykırı ele geçirilmesi veya kullanılmasıyla dolandırıcılığın unsurları aynı değildir. Somut olayda hangi fiilin gerçekleştiği yetkili mercilerce değerlendirilir; ilan başlığına bakılarak nitelikli dolandırıcılık sonucu garanti edilemez.
- İlan adresi, hesap adı ve görünen şirket bilgileri.
- Başvuru ve sonrasındaki ilgili mesajların bütünü.
- Paylaşılan belge ve bilgilerin listesi.
- Banka işlemlerinin dekontları ve açıklamaları.
- Tanınmayan işlemlere ilişkin gerçek kayıtlar.
- Banka veya platforma yapılan bildirim belgeleri.
Başkasına ait hesaba izinsiz girerek ilan sahibini araştırmak uygun değildir. Elde bulunan bilgiler Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa sunulur. Kayıtların hangi sağlayıcıda olabileceği, biliniyorsa somut talepte belirtilir. Kanıtlanmış kişi bilgisi ile yalnız kullanıcı adı gibi araştırılması gereken bilgi ayrı tutulmalıdır.
Kişisel veri başvurusu hangi amaca hizmet eder?
Belirlenebilir ve gerçekten verileri işleyen bir veri sorumlusu varsa kişisel verilerin işlenmesine ilişkin haklar üzerinden başvuru değerlendirilebilir. Kişisel Verileri Koruma Kurumu'na başvuru, ceza soruşturmasının yerine geçmez. Aynı şekilde ismi bilinmeyen sahte hesabın arkasında gerçek bir şirket varmış gibi kabul edilmez. Gerçek işverenin adı kullanılmışsa onun veri işleyen taraf olup olmadığı araştırılır.
Farazi örnekte evden paketleme işi için kimlik fotoğrafı gönderilmiş, ardından hesaba para gelip başka hesaba aktarılması istenmiştir. Başvurucu ilan kaydını ve işlemleri birlikte sunmalıdır. Yalnız “kimliğim alındı” demek, para hareketinin anlaşılmasını zorlaştırabilir. Amaç bütün ilgili olayları gerçeğe uygun sırayla ortaya koymaktır.
IBAN vermek tek başına adıma kredi açılmasını sağlar mı?
Böyle kesin bir sonuç çıkarılamaz. Paylaşılan bilgilerin türü ve gerçekten yapılmış işlemler üzerinden kontrol gerekir.
Para kaybım yoksa başvuru yapamaz mıyım?
Kişisel veri veya başka suç iddiası ayrıca değerlendirilebilir. Para kaybı bulunmaması, her hukukî başvuruyu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.
Kurum başvurusu savcılık şikâyetinin yerine geçer mi?
Hayır. Kişisel veri hakları ile suç soruşturması farklı süreçlerdir; uygun başvuru somut muhatap ve fiile göre belirlenir.
Şikâyet yaptığımda bütün borç ve hesap işlemleri durur mu?
Otomatik olarak durmaz. Ortaya çıkan sözleşme, hesap veya takip için gerekli ayrı başvuru ve süreler incelenmelidir.
İlgili hukuki bilgiler
Mersin Bilişim Suçları: Hakaret, Şantaj ve Dolandırıcılık
Savcılığa Ek Delil Sonradan Nasıl Sunulur? Mesaj, Kayıt ve Tanık
Resmî kaynaklar
- Kişisel Verileri Koruma Kurumu: İş vaadiyle kişisel veri ihlalleri duyurusu: İş vaadiyle kimlik kartı ve banka bilgisi toplanmasına ilişkin resmî uyarı
- 5237 Türk Ceza Kanunu - TBMM kabul metni: Kişisel veri ve dolandırıcılık fiillerinin ayrı değerlendirilmesi
- 5271 Ceza Muhakemesi Kanunu - Adalet UYAP güncel metin: İhbar ve şikâyet başvurusu, soruşturma ve delillerin araştırılması
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Ceza Kanunu (5237)