Belirli mal vasiyeti konusu saat satılmış ve parası hesapta kalmışsa, vasiyet alacaklısı kural olarak satış bedelinin kendisine ödenmesini isteyebilir. Bir vasiyetnamede belirli saat, tablo veya müzik aleti bırakılmış olması, o eşyanın yıllar sonra mutlaka terekeye gireceğini göstermez. Mirasbırakan eşyayı sağlığında satmış olabilir. Vasiyet edilen eşya satıldıysa, ilk soru satış fiyatının ne olduğu değil, yapılan tasarrufun vasiyet hükmüne nasıl etki ettiğidir. Eşyaya ilişkin vasiyet ile genel bir para kazandırması aynı hak doğurmaz.
Türk Medeni Kanunu'nun 544. maddesine göre belirli mal bırakma vasiyeti, vasiyetnamede aksi belirtilmedikçe, mirasbırakanın sonradan o mal üzerinde vasiyetle bağdaşmayan başka bir tasarrufta bulunmasıyla ortadan kalkar. Bu nedenle “eşya yoksa aynı tutarı mirasçılar öder” şeklinde her dosyaya uygulanabilecek bir kural bulunmaz. Önce vasiyetnamenin tamamı ve sonraki işlem incelenmelidir.
Bırakılan eşya gerçekten belirli mi?
Vasiyetnamedeki anlatım, belirli bir eşyayı tanımlıyor olabilir: seri numarası yazılmış saat, adı belirtilmiş tablo veya belli enstrüman gibi. “Koleksiyonumdan bir saat” ifadesi ise farklı bir yorum sorunu yaratabilir. Eşyanın fotoğrafı, satın alma belgesi, sigorta kaydı ve vasiyet tarihindeki varlığı, kazandırmanın konusunu belirlemeye yardımcı olur.
Vasiyet alacaklısı, yalnızca kendisine mal bırakıldığı için bütün terekenin ortağı sayılmaz. Mirasçı atanması ile belirli mal bırakma arasındaki ayrım, talebin kime yöneltileceğini de değiştirir. Belgede “mirasımın yarısı” yazması ile “çalışma odamdaki piyano” yazması aynı değildir. İlk değerlendirme sözcüklerden hareketle yapılmalı, başlık veya ailede kullanılan isim tek başına belirleyici kabul edilmemelidir.
Satışın zamanı ve geçerliliği neden önemli?
TMK 544 bakımından sonraki tasarruf, mirasbırakanın yaptığı işlemle ilgilidir. Ölümden sonra bir mirasçının vasiyet konusu eşyayı satması, mirasbırakanın vasiyetten dönmesi olarak kabul edilemez. Bu durumda vasiyetin ifası, eşyanın geri alınabilmesi ve sorumluluk başka hükümler üzerinden araştırılır. Satışın ölümden önce mi sonra mı gerçekleştiği açıklaştırılmalıdır.
Mirasbırakanın işlem yaptığı tarihte ayırt etme gücü bulunmadığı, imzasının sahte olduğu veya satışın hiç gerçekleşmediği ileri sürülüyorsa bu iddialar ayrıca ispatlanmalıdır. Geçerli satış ile yalnızca alıcı bulunması ya da pazarlık yapılması birbirine karıştırılmaz. Her satış görüşmesi, vasiyet konusu eşyanın hukukî durumunu değiştirmiş sayılmaz.
Satış bedeli eşyanın yerine geçer mi?
Belirli eşyanın satılmasından elde edilen para, her durumda aynı vasiyetin konusu hâline gelmez. Vasiyet metninde satış gerçekleşirse bedelin de aynı kişiye bırakılacağı açıkça düzenlenmiş olabilir. Böyle bir hüküm bulunması ile yalnız eşyanın adının yazılması farklı sonuç doğurabilir. Kullanılan ifadeler, diğer hükümlerle bağlantıları ve mirasbırakanın tasarruf düzeni değerlendirilir.
Satış bedelinin banka hesabında hâlen bulunması, tek başına o paranın vasiyet alacaklısına ait olduğunu kanıtlamaz. Bedel terekeye girmiş olsa bile mirasçıların hakları ve borçlar ayrıca belirlenir. Para, vasiyetin kapsamına giriyorsa miktarın hangi belgeyle takip edileceği de önemlidir. Eşyanın güncel değerinin satış bedeline eşit olduğu da varsayılamaz.
Onarım için teslim ile satış aynı değildir
Bir eşyanın tamirciye, depoya veya sergiye verilmesi mutlaka mülkiyetinin devredildiği anlamına gelmez. Eşyanın mirasbırakanın evinde bulunmaması, vasiyetin ortadan kalktığını göstermeyebilir. Teslim fişi, emanet sözleşmesi ve yazışmalar üzerinden işlemin gerçek niteliği araştırılır. Üçüncü kişinin eşyayı elinde tutmasının hukukî sebebi belirlenmeden yalnız fiziksel yokluğa dayanılmaz.
Farazi örnekte, vasiyetnamede seri numarası belirtilen keman bir müzik mağazasında görülmektedir. Mağaza kemanı satın aldıysa satış belgeleri incelenir; yalnız bakım için teslim aldıysa eşya terekeye ait olabilir. İki durumda aynı “keman artık evde yok” bilgisi bulunsa da vasiyet alacağının değerlendirmesi değişir. Özellikle aile hatırası eşyada sözlü anlatımlar yerine işlem kayıtları aranmalıdır.
Başvuru için hangi belgeler hazırlanmalı?
- Vasiyetnamenin tamamı ve açılmasına ilişkin mahkeme evrakı.
- Eşyayı diğer benzerlerinden ayıran kayıt ve fotoğraflar.
- Satış sözleşmesi, ödeme belgesi ve teslim tarihi.
- İşlemi yapan kişinin kimliği ve varsa temsil belgesi.
- Vasiyetin ifasını isteyen yazılı talep ve verilen cevap.
Talep, “bana bırakılmıştı” ifadesiyle sınırlanmamalıdır. Aynen teslim mi, metinde ayrıca öngörülmüş bir bedel mi, yoksa başka bir işlemden kaynaklanan zarar mı istendiği açıklanmalıdır. Vasiyetnamenin açılması kararı, her uyuşmazlıkta malın teslimine ilişkin bir icra hükmü yerine geçmez. Görevli mahkeme ve davanın türü talebin gerçek niteliğine göre belirlenir.
Satılmış her eşya için mirasçılar para öder mi?
Hayır. Belirli mal vasiyetinde sonraki satışın etkisi ve vasiyetnamede aksi yönde hüküm bulunup bulunmadığı incelenir. Eşyanın bedeli otomatik bir vasiyet alacağı değildir.
Ölümden sonra mirasçının satışı vasiyetten dönme sayılır mı?
Mirasbırakanın sonraki tasarrufuyla aynı değildir. Ölümden sonraki satış nedeniyle vasiyetin ifası ve işlemi yapan kişinin sorumluluğu ayrıca değerlendirilir.
Vasiyetin yalnız ilgili kısmı mı etkilenir?
Belirli mal bırakmaya ilişkin hükmün ortadan kalkması, diğer vasiyet hükümlerinin de mutlaka geçersiz olduğu anlamına gelmez. Tasarrufların bağlantısı ayrıca incelenir.
Eşyanın hâlen alıcıda olması geri alınacağını garanti eder mi?
Garanti etmez. Satışın geçerliliği, mülkiyet ve üçüncü kişinin korunması gibi unsurlar değerlendirilmeden alıcıya karşı teslim sonucu vaat edilemez.
İlgili hukuki bilgiler
Mirasçı Atanması ile Belirli Mal Vasiyeti Arasındaki Fark Nedir?
Vasiyet Alacağı Ne Zaman ve Kimden İstenir?
Belirli mal vasiyetinde konunun satılması
Belirli mal vasiyeti, miras bırakanın bir malı belirli bir kişiye bırakmasıdır. Vasiyet konusu mal miras bırakanın ölümünden sonra mirasçılar tarafından satılmışsa, vasiyet alacaklısı satış bedelinin teslimini talep edebilir. Mal miras bırakanın sağlığında kendisi tarafından satılmışsa ise belirli mal vasiyeti kural olarak hükümsüz kalabilir. Belirli mal vasiyeti ile ilgili taleplerde zamanaşımı süresinin takip edilmesi gerekir.
Resmî kaynaklar
- 4721 Türk Medeni Kanunu - TBMM kabul metni: Belirli mal bırakma, TMK 544 kapsamında sonraki tasarruf ve vasiyet alacağı
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)