Çalışma araçları, Türk Borçlar Kanunu uyarınca kural olarak işveren tarafından sağlanır; işçi kendi bilgisayarını kullanıyorsa işveren uygun bir karşılık ödemekle yükümlüdür. İşverenin çalışana bilgisayar vermeyip kişisel cihazla çalışmasını istemesi, yalnızca teknik tercih değildir. Kendi bilgisayarını kullanmak, cihazın yıpranması, yazılım lisansı, güvenlik ve iş için gerekli harcamalar açısından sonuç doğurabilir. Öncelikle böyle bir kullanımın kararlaştırılıp kararlaştırılmadığı, işin ne kadarının bu cihazla yürütüldüğü ve giderin hangi kalemlerden oluştuğu belirlenmelidir.
Türk Borçlar Kanunu'nun 413. maddesinde iş araç ve malzemelerinin sağlanması düzenlenir. Aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa gerekli araçları işveren sağlar. İşçi anlaşarak kendi aracını işe ayırmışsa, yine kanundaki istisnalar gözetilerek uygun karşılık gündeme gelir. İşin zorunlu harcamalarına ilişkin 414. madde ise ayrıca değerlendirilmelidir; bütün kalemler tek başlıkta eritilmemelidir.
Cihaz kullanımı daha önce kararlaştırılmış mı?
İşe giriş sözleşmesi, uzaktan çalışma eki veya ekipman politikası incelenmelidir. İşçinin geçici arıza sırasında bir gün kişisel dizüstü bilgisayarını kullanması ile yıllarca bu cihazla çalışmasının beklenmesi aynı değildir. Önceden şirket cihazı sağlanırken bu giderin sonradan işçiye aktarılması, çalışma koşullarında değişiklik bakımından da değerlendirilebilir.
İşçi kendi isteğiyle daha güçlü bir cihaz seçmiş olabilir. İşverenin yeterli ekipmanı sağlamasına rağmen tamamen kişisel tercih sonucu alınan bilgisayarın bütün satın alma bedeli otomatik olarak işverenden istenmez. Buna karşılık işin ancak belirli donanımla yapılabileceği belirtilmiş ve işveren cihaz sağlamamışsa durum farklıdır. Talimat, teklif ve kullanım ihtiyacı belgelerden anlaşılmalıdır.
Bilgisayarın satın alma bedeli mi, kullanım karşılığı mı?
Kişisel cihazın iş için kullanılmasına ilişkin uygun karşılık ile cihazın mülkiyetinin işverene geçmesi aynı işlem değildir. Kullanım oranı, süre, cihazın yaşı ve iş için ayrılmış kapasitesi hesaba katılabilir. İşçi bilgisayarı özel hayatında da kullanıyorsa tüm bedelin tek seferde işverene yüklenmesi için ayrıca hukuki dayanak gerekir.
Geçerli anlaşmada kullanım bedelinin nasıl belirlendiği önemlidir. TBK m. 413'te aksine anlaşmaya izin verilen alan ile zorunlu iş harcamalarının işçiye yüklenemeyeceği alan birbirinden ayrılmalıdır. “Maaşın içinde her şey var” gibi belirsiz cümle, bütün masrafları açıklayan ayrıntılı bir hesap yerine geçmez. Anlaşmanın hangi kalemi kapsadığı açık olmalıdır.
Yazılım ve bağlantı giderleri ayrı incelenir
Sadece işverenin sistemi için gerekli ücretli yazılım, güvenlik programı veya bağlantı gideri ortaya çıkabilir. Zaten kişisel kullanım için ödenen bütün internet faturasının işverene ait olduğu sonucu kendiliğinden çıkmaz. İşin gerektirdiği ek maliyet ve kullanımın niteliği tespit edilir. Kullanılmayan veya gereksiz satın alınmış lisansların tamamı da sırf faturası bulunduğu için zorunlu harcama sayılmaz.
- Kişisel cihazla çalışılmasına ilişkin yazılı talimat.
- İş için gereken donanım ve program listesi.
- Kullanım süresi ile iş ve kişisel kullanım ayrımı.
- Fatura, lisans ve yenileme belgeleri.
- İşverene bildirilen gider talebi ve verilen cevap.
İşveren yazılım lisansını kendi hesabından sağlıyorsa aynı kalem ikinci kez istenmemelidir. Cihazın tümüyle iş için ayrıldığı durumlar ile aile üyelerinin de kullandığı ev bilgisayarı farklı değerlendirilir. Gider hesabı, işin gerektirdiği ihtiyacı gösteren somut belgeler üzerine kurulmalıdır.
Arızalanan kişisel cihazın zararı kimde kalır?
İş için kullanılan her cihaz arızasında işveren otomatik olarak yeni bilgisayar bedeli ödemez. Arızanın nedeni, verilen talimat, sağlanan yazılım veya ekipmanın etkisi ve tarafların kusuru araştırılır. Normal yıpranma ile belirli bir olaydan doğan zarar ayrılmalıdır. İşverenin cihaz güvenliği konusunda üstlendiği yükümlülükler de önem taşıyabilir.
Farazi örnekte çalışandan ağır tasarım programları kullanması istenmiş, işveren cihaz sağlamamış ve kişisel bilgisayarın işte kullanımına ilişkin yazılı anlaşma yapılmıştır. Kullanım karşılığı ayrı hesaplanabilir. Daha sonra cihazın yıllardır bilinen batarya arızası ortaya çıkması ise tek başına işverenin sıfır bilgisayar almak zorunda olduğunu göstermez. Arızanın iş kullanımıyla bağlantısı ayrıca incelenir.
Kişisel dosyalara erişim sınırı var mı?
Cihazın işe ayrılması, işverenin bütün kişisel dosyalara sınırsız erişmesini kendiliğinden haklı kılmaz. İş ve kişisel verilerin ayrıldığı kullanıcı hesapları, yedekleme, güvenlik ve erişim politikası açık olmalıdır. İşçinin de ticari veya kişisel verileri yetkisiz kişilere açmaması gerekir. Mülkiyet ile veri işleme yetkisi farklı konulardır.
İşten ayrılmada şirket verisinin iadesi veya güvenli kaldırılması düzenlenirken cihazın kendisinin kişisel mülkiyette olduğu unutulmamalıdır. İşverenin kendi bilgisayarı gibi doğrudan teslim istemesinin dayanağı incelenir. Tarafların önceden yazılı ekipman protokolü yapması, kullanım bedeli kadar ayrılma sürecini de açıklığa kavuşturur.
Gider talebi nasıl somutlaştırılır?
Talep, kullanım karşılığı, zorunlu yazılım gideri ve varsa olaydan doğan zarar olarak ayrılabilir. Her kalem için dönem, tutar ve dayanak gösterilmelidir. İşverenin yaptığı ödemeler düşülerek gerçek bakiye belirlenir. İş ilişkisinden doğan alacak uyuşmazlığı sürerse dava öncesi arabuluculuk kapsamı dikkate alınır.
İşveren hiçbir bilgisayar sağlamadan kişisel cihazımı kullanmamı isteyebilir mi?
Sözleşme ve TBK m. 413 kapsamındaki düzenleme incelenir. Sonradan çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapılması ayrı usul şartlarına tabidir.
Bilgisayarımı işte kullandım diye bütün fiyatını isteyebilir miyim?
Bu sonuç otomatik değildir. Kullanım karşılığı, mülkiyet devri ve gerçek zorunlu gider birbirinden ayrılmalıdır.
İş için alınan yazılımın giderini kim karşılar?
İşin gerektirdiği zorunlu harcama ve sağlanan lisans dikkate alınır. Tamamen kişisel tercih veya gereksiz harcama ayrıca değerlendirilir.
İşveren kişisel fotoğraflarımı da inceleyebilir mi?
Cihazın işte kullanılması sınırsız kişisel veri erişimi sağlamaz. Erişimin amacı, kapsamı, hukuki dayanağı ve ölçülülüğü değerlendirilmelidir.
İlgili hukuki bilgiler
Uzaktan Çalışan İşçinin Bilgisayar ve İnternet Masrafını Kim Öder?
İşveren Çalışanın Kişisel Telefonunu İncelemek İsterse Reddetme Hakkı Var mı?
İşçinin kendi çalışma araçlarını kullanması
Türk Borçlar Kanunu’nun 413. maddesi, aksine anlaşma veya yerel âdet yoksa işverenin işçiye işin görülmesi için gerekli araç ve malzemeyi sağlamakla yükümlü olduğunu düzenler. İşçi, işverenle anlaşarak kendi çalışma araçları ile çalışıyorsa, aksi kararlaştırılmadıkça işveren buna uygun bir karşılık öder. Uzaktan çalışmada da çalışma araçları ve giderlerin karşılanması yazılı sözleşmede düzenlenmelidir. Çalışma araçları için ödenecek bedelin bordroda ayrıca gösterilmesi, ispat açısından kolaylık sağlar.
Resmî kaynaklar
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: m.413 ve414: iş araçları, uygun karşılık ve zorunlu harcamalar
- 4857 sayılı İş Kanunu: TBMM kabul metni: 4857 sayılı Kanun m.22: çalışma koşullarında esaslı değişiklik
- Adalet Bakanlığı Arabuluculuk SSS: İş ilişkisinden doğan alacaklar için arabuluculuk
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: İş Kanunu (4857)