Vasiyet Edilen Ev Teslimden Önce Hasarlanırsa Ne Olur?

Vasiyet edilen belirli malın yararı ve hasarı, mirasın açılması anında kendisine mal bırakılan kişiye geçer. Türk Medeni Kanunu’nun 518. maddesi bu sonucu teslim gününe değil, mirasın açılmasına bağlar. Ancak bu kural, malı elinde tutan mirasçının kendi verdiği zarardan her durumda sorumsuz olduğu anlamına gelmez. Teslim yükümlüsünün mal için yaptığı harcamalar ve mala verdiği zararlar ayrıca değerlendirilir.

Hangi kazandırmadan söz ediyoruz?

Önce vasiyetin belirli mal bırakma niteliği taşıdığı saptanmalıdır. “Şu ev arkadaşımın olsun” biçimindeki kazandırmayla bir kişinin bütün mirasın belirli oranına mirasçı atanması farklıdır. Belirli mal alacaklısı kural olarak teslim veya hakkın devrini isteme konumundadır. Bu nedenle yarar ve hasarın geçmesi, taşınmazın tapuda hiçbir işlem gerekmeden onun adına geçtiği biçiminde açıklanamaz.

Malın ölüm tarihinde mevcut olup olmadığı da önemlidir. Mirasbırakan evi sağlığında satmışsa veya mal o tarihte terekede bulunmuyorsa başka hükümler gündeme gelir. Buradaki inceleme, ölüm anında mevcut olan belirli malın daha sonra teslim edilene kadar uğradığı zarar ve sağladığı yarar üzerinedir. Tarihlerin karışması farklı hukuki sonuçların birbirine uygulanmasına yol açabilir.

Teslimde hangi durum esas alınır?

518. madde belirli malın mirasın açılması anındaki durumuyla teslim edilmesini öngörür. Ölüm tarihinde evde bulunan mevcut hasar ile ölüm sonrasında oluşan yeni zarar ayrı kaydedilmelidir. Önceden eskimiş tesisatın tamamen yeniymiş gibi tesliminin beklendiği her talep, vasiyetten kendiliğinden çıkmaz. Vasiyetin özel hükümleri ve malın gerçek durumu birlikte görülür.

Fotoğraflar, bakım kayıtları, kiracı yazışmaları, sigorta incelemesi ve varsa tereke tespiti malın hangi durumda olduğunu gösterebilir. Yalnız teslim gününde çekilmiş görüntü, arızanın ne zaman başladığını her zaman açıklamaz. Zararın başlangıcına ilişkin teknik inceleme gerektiğinde bunun kapsamı belirli tutulmalıdır. İncelenen soru, hangi hasarın hangi dönem ve davranışla bağlantılı olduğudur.

Beklenmedik zarar ile yükümlünün davranışı

Yarar ve hasarın geçiş kuralı, ölüm sonrasında meydana gelen kaybın riskini belirler. Buna karşılık teslim yükümlüsü kendi davranışıyla mala zarar vermiş olabilir. Kanun, miras açıldıktan sonra yapılan harcamalar ve verilen zarar bakımından bu kişiyi vekâletsiz iş görenin hak ve borçlarına tabi tutar. Dolayısıyla “henüz teslim etmedim, sorumlu değilim” veya “hasar lehtara geçti, istediğimi yaparım” savunmaları yeterli değildir.

Örneğin yetkisiz biçimde evdeki tesisatı sökmek ile gerekli özen gösterildiği hâlde ortaya çıkan farklı bir afet zararı aynı olay değildir. Zararın sebebi, gereken koruma ve yapılan müdahale araştırılır. Sigorta ödemesi varsa poliçe kapsamı ve ödemenin kime hangi nedenle yapıldığı ayrıca incelenir. Her kaybın aynı miktarda ve otomatik olarak mirasçılardan tahsil edileceği söylenemez.

Malı korumak için yapılan giderler

Teslim yükümlüsü çatının akmasını durdurmak veya malın bozulmasını önlemek için harcama yapmış olabilir. Bu harcamanın gerekli olup olmadığı, kapsamı ve miktarı belgelenmelidir. Kullanım zevkine göre pahalı bir yenileme ile daha büyük hasarı önleyen makul koruma işlemi aynı değildir. Vekâletsiz iş görme kurallarıyla bağlantı, her faturanın koşulsuz iade edileceği anlamına gelmez.

Malın sağladığı yararlar da hesaptan ayrı tutulmamalıdır. Kira tahsilatı veya başka gelir bulunuyorsa dönem, tutar ve giderler görünür olmalıdır. Hesapta yalnız hasarı göstermek ya da yalnız geliri istemek bütün ilişkiyi açıklamayabilir. Gelirin kimin hesabına girdiği ve hangi zorunlu giderlerde kullanıldığı ödeme belgeleriyle izlenir.

Teslim talebi nasıl hazırlanır?

Vasiyetnamenin tamamı, ölüm kaydı, malın ölüm tarihindeki durumu ve sonraki olayların çizelgesi bir araya getirilir. Teslim için muacceliyet, görevli veya mirasçıların sıfatı gibi konular TMK 600 çerçevesinde ayrıca belirlenir. Yarar ve hasarın geçmiş olması, her koşulda aynı gün zorla teslim alınabileceği anlamına gelmez.

Varsayımsal olarak ölümden sonra evin çatısında hasar oluşmuş ve mirasçı önce geçici kapama yaptırmış olsun. Lehtara yapılacak teslimde ilk durum, hasarın nedeni, koruma gideri ve varsa sigorta karşılığı ayrılır. Mirasçının kusurlu müdahalesi iddiası varsa bu ayrıca kanıtlanır. Teslim tutanağına bilinen hasar ve tartışmalı giderlerin açık yazılması, hangi konuların çözüldüğünü anlaşılır hâle getirir.

Bağlantılı konular

Vasiyet Alacağı Ne Zaman ve Kimden İstenir?; Vasiyetnamede Yazılan Ev Mirasbırakan Sağken Satılırsa Ne Olur?.

Resmî kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — Bakanlık nüshası: TMK m.517–518, 575, 600.