Bankadaki Kiralık Kasanın İçindeki Eşyalar Haczedilebilir mi?

Bankada kiralık kasa bulunması, içindeki borçluya ait eşyayı hacze karşı dokunulmaz hale getirmez. Ancak kiralık kasa, para yatırılan mevduat hesabıyla aynı değildir. Kasanın varlığının araştırılması, usulüne uygun açılması, içeriğin belirlenmesi ve hangi eşyaya haciz uygulanacağı ayrı işlemlerdir. Her adım icra dosyasındaki yetkili işlemle yürütülür; alacaklı bankaya giderek kendi başına kasayı açamaz.

Banka kasa bilgisini açıklayabilir mi?

Bankanın müşteri bilgilerinin gizliliğini koruması gerekir. Buna karşılık yetkili icra makamının kanuna dayanan bilgi talebi, müşterinin açık rızasını gerektirmeyen bir hukuki yükümlülük oluşturabilir. İİK 367, icra veya iflas dairesinin istemi üzerine borçlunun malvarlığına ilişkin bilgilerin verilmesini düzenler. Talebin konusu, dosyası ve muhatabı belirli olmalıdır.

Kişisel Verileri Koruma Kurulunun 2020/118 sayılı kararında, icra müdürlüğünün haciz ihbarnamesine cevap olarak banka hesabı ve kiralık kasa bilgilerinin iletilmesi değerlendirilmiştir. Kurul, somut aktarımı kanuni yükümlülük çerçevesinde ele almıştır. Bu karar, banka çalışanının bilgiyi herhangi bir özel kişiye verebileceği anlamına gelmez. Hukuki dayanakla yetkili makama aktarım ile kişisel merak için açıklama ayrıdır.

Kasanın açılması her içeriğin borçluya ait olduğunu gösterir mi?

Hayır. Kasa sözleşmesinde borçlunun adının bulunması önemli bir kayıt olsa da içerikte üçüncü kişiye ait eşya bulunduğu iddiası ayrıca incelenir. Açma sırasında eşyanın cinsi, adedi ve ayırt edici özellikleri tutanağa geçirilmelidir. Altında gram ve ayar, belgede düzenleyen ve belge türü, cihazda seri numarası gibi bilgiler sonraki tartışmaları azaltır.

İİK 80, haciz sırasında gerekli kapalı yerlerin açılması bakımından icra görevlisinin yetkisini düzenler. Bu yetki özel kişinin sınırsız arama yapmasına dönüşmez. Kasanın hangi işlem üzerine, kimlerin katılımıyla ve hangi yöntemle açıldığı kaydedilir. Anahtarın bulunmaması veya borçlunun işleme katılmaması, tek başına içeriğin hiç araştırılamayacağı anlamına gelmez; uygulanacak usul dosyada belirlenir.

Tutanağın örneği alınarak kasa numarası, açılış tarihi ve eşya listesi karşılaştırılmalıdır. Eksik veya yanlış tanım görülürse buna ilişkin açıklama gecikmeden dosyaya sunulmalıdır.

Başkasının altını veya belgesi varsa

Üçüncü kişi mülkiyet iddiasını somut eşya ve belgelerle açıklamalıdır. Birlikte kullanılan kasadaki her eşyanın aynı kişiye ait olduğu varsayılmamalıdır. Satın alma faturası, teslim kaydı, miras paylaşım belgesi veya eşyanın geçmişini gösteren diğer kayıtlar incelenir. Sadece “bunlar aileye ait” demek, hangi parçanın kime ait olduğunu açıklamaz.

İİK'nın istihkak hükümleri, üçüncü kişinin hakkı ile haciz işleminin ilişkisini düzenler. Hangi başvuru ve sürenin uygulanacağı eşyanın kimin elinde sayıldığına ve dosyadaki işleme göre değişebilir. Bu nedenle tek bir genel süre bütün kasa uyuşmazlıklarına uygulanmamalıdır. İddianın haciz tutanağına yazılması ve sonraki bildirimlerin takip edilmesi önem taşır.

Örnek olayda hangi kayıtlar gerekir?

Borçlu adına kiralanmış kasada iki ayrı kesede ziynet bulunduğunu varsayalım. Bir kesenin borçlunun kardeşine ait olduğu söyleniyorsa keseler ve parçalar tutanakta ayrı tanımlanmalıdır. Kardeşin belgeleri eşyanın özellikleriyle karşılaştırılır. Kasa sözleşmesi yalnız erişim hakkını gösterebilir; mülkiyet tartışmasının bütün cevabı değildir. İddianın doğruluğu mevcut delillerle değerlendirilir.

Hacizden sonra eşyada eksiklik iddiası doğarsa banka kiralık kasasında eşya kaybının ispatı farklı bir inceleme gerektirir. Açılış envanteri ile teslim ve muhafaza tutanakları bu nedenle aynı dosyada saklanmalıdır. Eşyanın değeri tartışılıyorsa hacizde kıymet takdirine itiraz yolu da ayrıca gündeme gelebilir.

KVKK başvurusu haczi kendiliğinden kaldırmaz

Veri aktarımına itiraz ile usulsüz haciz veya tebligat iddiası aynı başvuru değildir. Kurulun anılan kararında icra işleminin hukuka uygunluğuna ilişkin bazı iddialar kendi görev alanı dışında değerlendirilmiştir. Haczi tartışan kişi icra hukukundaki uygun yolu ayrıca incelemelidir. Bankaya şikâyet verilmesi veya veri başvurusu yapılması, icra dosyasındaki sürelerin kendiliğinden durduğu anlamına gelmez.

Resmî kaynaklar: İcra ve İflas Kanunu (2004)

Hukuki kaynaklar

• Adalet Bakanlığı karşılaştırma belgesindeki mevcut İcra ve İflas Kanunu metni: İİK m.80, 85, 96 ve 367; yalnız mevcut kanun sütunu.
• Kişisel Verileri Koruma Kurulu, 13.02.2020 tarihli 2020/118 sayılı karar: icra müdürlüğüne banka hesabı ve kiralık kasa bilgilerinin aktarılması; icra şikâyeti ile veri incelemesinin ayrımı.