Borç Senedi Borçluya Geri Verilirse Borç Ödenmiş mi Sayılır?

Borç senedinin borçluya geri verilmesi, borcun sona erdiği yönünde kanuni karine oluşturur. TBK 104 bu sonucu açıkça düzenler. Ancak borçlunun elinde bir fotokopi bulunması ile özgün senedin alacaklı tarafından geri verilmesi aynı değildir. Senedin nasıl ve hangi işlem sonucunda borçluya geçtiği somut belgelerle incelenmelidir. Karine, her karşı delili baştan dışlayan kesin ve tartışılmaz bir sonuç olarak görülmemelidir.

Hangi senedin geri verildiği belirlenmeli

Aynı kişiler arasında farklı tarihlerde düzenlenmiş birden fazla borç belgesi olabilir. İnceleme, tutar, tarih, taraf ve varsa sözleşme bağlantısıyla başlar. Küçük bir borca ait senedin geri alınması, başka bir senetle güvenceye bağlanan borcun da sona erdiğini kendiliğinden göstermez. İleri sürülen ödeme ile eldeki belgenin aynı ilişkiye ait olduğu açıklanmalıdır.

Özgün belgeyi kaybetmeden saklamak önemlidir. Sadece telefon fotoğrafı bulunuyorsa aslın nerede olduğu araştırılır. Senette iptal notu veya ödeme kaydı varsa bunun tarihi ve kim tarafından yazıldığı ayrıca değerlendirilir. Belgeyi kesmek, üzerine gelişigüzel not eklemek veya mevcut kaydı değiştirmek, ileride gerçek teslim biçiminin anlaşılmasını güçleştirebilir.

Geri verme ile ödeme arasındaki bağ

TBK 103, borcun tamamı ödendiğinde borçlunun senedin geri verilmesini veya iptalini isteyebilmesini düzenler. Bu nedenle senedin borçluya dönmesi borcun sona ermesiyle ilişkilendirilmiştir. Fakat her fiziki el değiştirme aynı amaçla yapılmış olmayabilir. İnceleme için geçici teslim, yanlışlık veya başka anlaşma iddiası varsa delilleriyle değerlendirilir.

Örneğin alacaklı senedi borcun tamamen ödenmesi üzerine imzalı teslim yazısıyla geri vermiş olsun. Senedin aslı, teslim yazısı ve ödeme kaydı birlikte güçlü bir belge zinciri oluşturabilir. Buna karşılık senet yalnız düzeltme yapılması için geçici verilmişse bu iddianın dayanağı önemlidir. Sadece sonradan söylenen bir cümleyle bütün kanuni sonuçların kalktığı varsayılmaz.

Kısmi ödemede senedin tamamı geri istenir mi?

Borcun tümü ödenmemişse veya senet alacaklıya başka haklar da veriyorsa, TBK 103 borçluya makbuz verilmesini ve ödemenin senede işlenmesini isteme imkânı tanır. Bu durumda belgenin geri alınması her olayda zorunlu sonuç değildir. Kalan borcun ne olduğu ve senedin hangi hakları içerdiği belirlenmelidir.

Bir taksit ödendiğinde düzenlenen belgenin kapsamı açık olmalıdır. “Tahsil edildi” ifadesinin tek takside mi, tüm ana paraya mı ilişkin olduğu tartışma yaratabilir. Ödeme tarihi, miktarı ve kalan borç varsa bunun kaydı uyuşmazlığı azaltır. Borçlu, kısmi ödemeyi bütün borç bitmiş gibi sunmamalı; alacaklı da gerçekten alınmış tutarı yok saymamalıdır.

Diğer makbuz karineleriyle karıştırılmamalı

TBK 104, dönemsel edimlere ilişkin çekincesiz makbuz ve ana paranın tamamına ilişkin makbuz için de sonuçlar düzenler. Ancak bu yazının odağı, özgün borç senedinin borçluya dönmesidir. Hangi karinenin ileri sürüldüğü, eldeki belgenin türüne göre seçilmelidir. Senedi geri alma, banka transferi ve alacaklı imzalı makbuz birbirini destekleyebilir; aynı belge değildir.

makbuz alınmadan yapılan ödemenin ispatı bakımından genel delil sorunları ortaya çıkabilir. Burada ise kanunun senedin geri verilmesine bağladığı özel sonuç değerlendirilir. Bir taraf senedi geri verdiğini kabul ediyor fakat borcun devam ettiğini söylüyorsa, geri veriliş sebebi ve karşı kayıtlar özellikle önem kazanır.

İcra veya dava dosyasında nasıl açıklanır?

İddia edilen borçla senedin kimliği eşleştirilir; senedin ne zaman, kimden ve hangi sebeple geri alındığı kronolojik anlatılır. Varsa teslim yazısı, mesaj ve ödeme dekontu sunulur. teminat senedinin sözleşmeyle ilişkisi ayrıca incelenebilir. Belgenin teminat amacıyla verilmesi ile borcun sonradan sona ermesi farklı savunmalardır.

Bir takip belgesi gelmişse, geri alınan senedin varlığı resmî süreleri göz ardı etme gerekçesi değildir. Uygulanacak başvuru yolu ve süre, takip türüne göre belirlenir. Senedin aslının korunması ve gerektiğinde güvenli biçimde dosyaya sunulması planlanır. Böylece borcun bittiği iddiası yalnız hafızaya dayanan açıklama yerine somut belge zinciriyle ileri sürülür.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.103–104; senedin geri verilmesi ve borcun sona ermesi karinesi.