Hukuk Davasında Tanık Soruları Yazılı Cevaplayabilir mi?

Hukuk davasında tanığın yazılı cevap vermesi, mahkemenin belirli koşullarda seçebileceği bir yöntemdir. HMK 246, hâkimin gerekli gördüğü hallerde sözlü dinleme yerine tanığa soru kâğıdı göndermesini düzenler. Tanık cevaplarını mahkemenin belirlediği süre içinde yazılı bildirir. Bu yol, tarafın kendi hazırladığı tanık anlatımını imzalatıp sözlü dinlemenin yerine her durumda koyabilmesi anlamına gelmez.

Yönteme kim karar verir?

Soru kâğıdı gönderilip gönderilmeyeceğini hâkim değerlendirir. Taraf, tanığın dinleneceği olayın belirli ve yazılı cevapla açıklanabilir olduğunu düşünüyorsa talebini gerekçelendirebilir. Fakat mahkemenin sözlü dinleme kararını kendi kararıyla değiştiremez. Tanığın uzak yerde bulunması veya iş yoğunluğu, her dosyada otomatik yazılı cevap hakkı doğuran sebepler olarak görülmemelidir.

Talepte tanığın hangi vakıayı bildiği ve neden bu yöntemle dinlenmesinin uygun olacağı açıklanabilir. Tanık listesi, tebliğe elverişli adres ve daha önce verilen ara kararlar birlikte kontrol edilir. Bir yandan yazılı cevap istenirken diğer yandan tanığın kimliğinin belirsiz bırakılması, ispat hazırlığını eksik kılar. Mahkemenin yöntem kararı dosyadan izlenmelidir.

Özel mektup soru kâğıdının yerine geçer mi?

Tarafın tanığa kendi sorularını gönderip aldığı cevap ile mahkemenin HMK 246 kapsamında yürüttüğü işlem aynı değildir. Özel yazışmanın dosyada belge olarak değerlendirilmesi ayrı bir meseledir. Onun bulunması, usulüne uygun tanık dinlenmesi gereksinimini her durumda ortadan kaldırmaz. Belgenin kim tarafından ve hangi koşulda hazırlandığı önem taşır.

Tanığın anlatımını tarafın yazıp yalnız imza alması, kişinin kendi bilgisiyle aktardığı beyanın doğruluğu konusunda tartışma yaratabilir. Tanık görmediği olayı görmüş gibi yazmamalı, hatırlamadığı tarih veya tutarı kesinmiş gibi belirtmemelidir. Cevapta doğrudan gözlem ile başka kişiden duyulan bilgi ayrılmalıdır. Yazılı yöntem, gerçeğe uygun anlatım yükümlülüğünü azaltmaz.

Süre nerede yazılı olur?

Kanun bütün dosyalar için sabit bir gün sayısı yerine mahkemenin belirleyeceği süreyi esas alır. Bu nedenle gönderilen yazı ve ekleri dikkatle okunmalıdır. Sürenin hangi olaydan başladığı, cevabın nereye gönderileceği ve dosya numarası kontrol edilir. Başka bir davada verilen süreyi mevcut dosyaya taşımak doğru olmaz.

Cevap verilemiyorsa nedenin gecikmeden ve mümkünse belgesiyle mahkemeye açıklanması gerekir. Örneğin sorudaki belgenin okunamaması veya gerekli tercüme ihtiyacı ortaya çıkmış olabilir. Tarafın tanığa “sonra gönderirsin” demesi mahkemenin belirlediği süreyi değiştirmez. Süre uzatımı veya yöntem değişikliği hakkında karar verilmedikçe mevcut karar esas alınmalıdır.

Yazılı cevap yeterli görülmezse yeniden çağrı yapılır

HMK 246, yazılı cevapların hüküm için yeterliliğinin hâkimin takdirinde olduğunu açıklar. Yanıt belirsiz, eksik veya başka delillerle açıklanması gereken noktalar içeriyorsa hâkim tanığı dinlemek üzere davet edebilir. Bu nedenle yazılı cevap gönderen kişinin artık hiçbir şekilde mahkemeye çağrılamayacağı düşünülmemelidir. Sonraki tebligatlar da takip edilmelidir.

Örneğin tanığa belirli bir teslimin hangi gün yapıldığı sorulmuş, cevapta yalnız “yaz aylarında” denilmiş olsun. Tarih davanın sonucunu etkiliyorsa ek açıklama veya sözlü dinleme gerekebilir. Yazılı cevap verildi diye belirsizlik zorunlu olarak tanık gösteren tarafın lehine çözülmez. Mahkeme diğer kayıtlarla birlikte değerlendirme yapar.

Taraflar cevapları nasıl incelemeli?

Dosyaya giren cevap okunarak hangi sorunun yanıtlandığı ve hangi olayın açık kaldığı belirlenmelidir. İtiraz veya açıklama, tanığın kişiliğine yönelik genel değerlendirmeden önce somut tutarsızlığı göstermelidir. Teslim saati, yer, tarih veya kişilerin kimliği bakımından belgeyle çelişki varsa ilgili kayıt sunulur. Mahkemenin ek dinleme ihtiyacını değerlendirmesi bu şekilde kolaylaşır.

tanık adresinin yanlış bildirilmesi ve delil süresi geçtikten sonra yeni belge sunulması ayrı usul sorunlarıdır. Yazılı cevap yöntemi, ikinci tanık listesi veya gecikmiş delil için genel bir istisna oluşturmaz. Önce delilin usulüne uygun gösterilmesi, sonra hangi yöntemle toplanacağı değerlendirilmelidir.

Pratik olarak mahkemenin soru kâğıdı, tebliğ kaydı, gönderilen cevabın nüshası ve gönderim kanıtı birlikte saklanabilir. Cevapta dosya numarası, tanığın kimliği ve hangi soruya hangi yanıtın verildiği anlaşılır olmalıdır. Böylece tanıklık işlemi özel taraf yazışmasıyla karışmaz ve mahkemenin sonraki değerlendirmesi için güvenilir bir işlem zinciri oluşur.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.240,246; tanık gösterme ve soru kâğıdı gönderilmesi.