Gösterdiğim Tanığın Dinlenmesinden Vazgeçebilir miyim?

Dava dosyasında gösterilen tanığın dinlenmesinden vazgeçmek, kural olarak karşı tarafın açık iznini gerektirir. HMK 196, delili gösteren tarafın, karşı tarafın açık izni olmadan o delile dayanmaktan vazgeçemeyeceğini düzenler. Tanığı ilk bildiren kişi, daha sonra beyanın kendi aleyhine olabileceğini düşünerek tanıklığı tek taraflı ortadan kaldırabileceğini varsaymamalıdır.

Tanık henüz bildirilmedi mi, dosyaya sunuldu mu?

Kişinin kendi hazırlık notunda bir tanık adı bulunması ile mahkemeye tanık delili olarak sunulması farklı aşamalardır. İnceleme, hangi dilekçe veya tutanakla hangi vakıa için tanık gösterildiğinden başlamalıdır. Yalnız görüşülmüş fakat usulen gösterilmemiş kişinin listeden çıkarılması aynı usuli sorun değildir. Buna karşılık sunulmuş listenin sonradan farklılaştırılması için ilgili kurallar gözetilir.

Tanığın henüz davetiye almaması da delilden vazgeçmenin mutlaka serbest olduğunu göstermez. Delilin gösterilmesiyle mahkemenin dinleme günü belirlemesi farklı işlemlerdir. Dosyanın mevcut aşaması, verilmiş kesin süreler ve mahkemenin delil kararı birlikte görülmelidir. Tarafın karşı tarafa gönderdiği özel mesaj, mahkemedeki tanık listesini tek başına değiştirmez.

Açık izin neden önemlidir?

HMK 196 bakımından karşı tarafın açık izni aranır. Suskunluk, duruşmaya gelmeme veya tanık hakkında daha önce yorum yapmamış olma otomatik açık izin sayılmamalıdır. Mahkeme huzurunda yapılan beyanın tutanağa doğru geçirilmesi önem taşır. Yazılı kabul varsa hangi tanığa ve hangi delile ilişkin olduğu açık olmalıdır.

Örneğin davacı teslimi gördüğünü düşündüğü kişiyi tanık göstermiş, daha sonra bu kişinin teslim yapılmadığını söyleyeceğini öğrenmiş olsun. Davacının “artık dinlenmesini istemiyorum” demesi, davalının açık izni bulunmadan tanığı mutlaka dosyadan çıkarmaz. Karşı tarafın o delilin toplanmasını istemesinde yarar bulunabilir. Delilin değerlendirmesi yalnız onu sunan kişinin tercihine bırakılamaz.

Mahkemenin gereksiz tanığı dinlememesi ayrı konudur

Delilden vazgeçme ile mahkemenin delilin uyuşmazlık açısından gerekliliğini değerlendirmesi birbirinden ayrılır. Hangi vakıanın çekişmeli olduğu, tanığın neyi bildiği ve daha önce toplanan deliller önemlidir. HMK 241, mahkemenin bazı tanıklarla yeterli bilgi edinmesi durumunda kalanların dinlenmemesine karar verebilmesini düzenler. Bu değerlendirme tarafın tek taraflı vazgeçme beyanıyla aynı değildir.

Mahkemeden tanığın neden gereksiz görüldüğünün değerlendirilmesi istenebilir; fakat bunun gerekçesi somut olmalıdır. “Dava uzamasın” açıklaması, karşı tarafın ispat imkânını her durumda ortadan kaldırmaz. Öte yandan aynı olay için gösterilen her kişinin mutlaka aynı kapsamda dinlenmesi gerektiği de söylenemez. Karar ve dayandığı gerekçeler tutanaktan izlenmelidir.

Adres hatası vazgeçme anlamına gelir mi?

Tanığın adresinin yanlış veya eksik olması, tarafın iradi olarak o delilden vazgeçmesiyle aynı değildir. tanık listesindeki yanlış adres sorununda mahkemenin verdiği süre, yapılan tebligat ve kanuni sonuç ayrıca incelenir. Tanığın bulunamaması veya çağrıya gelmemesi de farklı usul hükümleri doğurur. Bu olayların hepsini aynı dilekçe başlığı altında toplamak doğru olmaz.

Tanığa mahkemeye gitmemesini söylemek, usulüne uygun bir vazgeçme işleminin yerine geçmez. Davetiye doğrudan tanığa yükümlülük getirebilir. Tarafın kendi kararıyla çağrıyı etkisiz sayması hem tanığın hem dosyanın durumunu güçleştirebilir. Talep mahkemeye sunulmalı, dinleme kararının değiştirilip değiştirilmediği resmî kayıttan görülmelidir.

Dilekçe ve tutanakta neler bulunmalı?

Vazgeçilmek istenen tanığın kimliği, hangi listede gösterildiği ve hangi vakıaya ilişkin olduğu belirtilmelidir. Karşı tarafın açık izin beyanı varsa dosyadaki yeri gösterilir. Beyan yalnız belirli bir tanığı kapsıyorsa diğer tanıklar hakkında da aynı sonucun doğduğu varsayılmaz. Mahkemenin kararı ile tarafların açıklamaları birbirinden ayrı kaydedilir.

Sonradan farklı bir tanık getirme düşüncesi varsa, delil süresi geçtikten sonra yeni delil sunulması ve tanık listesine ilişkin özel sınırlamalar ayrıca değerlendirilir. Bir tanıktan vazgeçilmesi, yeni tanık için kendiliğinden sınırsız süre sağlamaz. İspat planı, hem mevcut delili koruma hem de usul aşamasını doğru takip etme üzerinden kurulmalıdır. Tanığın dinleneceği olayın diğer delillerle ilişkisini gösteren kısa bir çizelge, vazgeçme talebinin sonuçlarını somut biçimde değerlendirmeyi kolaylaştırır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.196,240–241; delilden vazgeçme ve tanıkların dinlenmesi.