Bağışlanan Eşya Bozuk Çıkarsa Bağışlayan Sorumlu mu?

Bağışlayanın sorumluluğu sınırlıdır; bağışlanan eşyanın ayıplı çıkması hâlinde bağışlayan, kural olarak yalnızca ayıbı bildiği hâlde susmuşsa sorumlu olur. Bir arkadaşın ücretsiz verdiği elektrikli eşyanın bozulması, onu mağazadan satın almakla aynı hukuki sonuçları doğurmaz. Türk Borçlar Kanunu’nun 294. maddesi, bağışlayanın sorumluluğunu ağır kusur ve ayrıca üstlenilen garanti üzerinden düzenler. Dolayısıyla hem “hediye olduğu için hiçbir sorumluluk olmaz” hem de “arızalıysa yenisini vermek zorunda” biçimindeki kesin ifadeler yanlıştır. Önce gerçek bir bağışlama bulunup bulunmadığı anlaşılmalıdır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Ücretsiz teslim gerçekten bağışlama mı: Bağışlama, karşılıksız kazandırma amacı taşır.
• Bağışlayanın ağır kusuru varsa: 294. madde, bağışlayanın bağışlamadan doğan zarara ağır kusuruyla neden olması durumunda sorumluluğa imkân verir.
• Ayrıca garanti sözü verilmişse: Kanun, bağışlanılan eşya veya alacak hakkında ayrıca garanti sözü veren bağışlayanı bu taahhüdüyle sorumlu tutar.
• Arıza ile zarar birbirinden ayrılmalı: Eşyanın çalışmaması, onarım gideri doğması ve arıza nedeniyle başka eşyanın zarar görmesi farklı olaylardır.
• Başvuru hangi ilişkiye dayanmalı: Kişisel bağışlanan eşya için doğrudan her tüketici satışındaki seçimlik hakların varlığını ileri sürmek doğru değildir.
• İlgili hukuki açıklamalar: Belirli Amaç İçin Bağışlanan Para Başka İşte Kullanıldı: İade İstenir mi?; Taşınmaz Bağışlama Sözü Yazılı Kâğıtla Verildi: Tapu Devri İstenebilir mi?.

Ücretsiz teslim gerçekten bağışlama mı?

Bağışlama, karşılıksız kazandırma amacı taşır. Eski bir küçük ev aletinin tanıdığa bedelsiz verilmesi buna örnek olabilir. Buna karşılık satış kampanyasında ana ürünün yanında verilen promosyon, ücretli hizmetin parçası olarak sunulan cihaz veya görünüşte hediye denilen ticari edim farklı değerlendirme gerektirebilir. Fatura ve kampanya koşulları görülmeden hepsi sıradan kişisel bağış olarak ele alınmamalıdır.

Eşya yalnız geçici kullanım için verilmişse mülkiyetin bağışlanması da söz konusu olmayabilir. “İşin bitince geri getir” denilen cihaz ile “artık senin olsun” denilen cihazın hukuki ilişkisi farklıdır. Tarafların yazışması, teslim amacı ve geri verme konuşmaları bu ayrımı ortaya koyar. İlişkinin adına değil, gerçek içeriğine bakılır.

Bağışlayanın ağır kusuru varsa

294. madde, bağışlayanın bağışlamadan doğan zarara ağır kusuruyla neden olması durumunda sorumluluğa imkân verir. Burada her basit arıza ile ağır kusur aynı şey değildir. Bağışlayanın bildiği ciddi tehlikeyi saklaması, uyarıları görmezden gelmesi veya olayın özelliklerine göre ağır özensizlik göstermesi değerlendirilir. Zararla bu davranış arasındaki bağlantı da ortaya konulmalıdır.

Örneğin ciddi elektrik kaçağı olduğu bilinen bir cihazın bu durum gizlenerek güvenliymiş gibi verilmesiyle, daha önce arıza belirtisi göstermeyen cihazın zaman içinde bozulması farklıdır. İlk olayda bilgi, gizleme ve ortaya çıkan zarar bakımından deliller önem kazanır. İkinci olayda yalnız arıza sonucunu göstermek bağışlayanın ağır kusurunu kendiliğinden kanıtlamaz.

Ayrıca garanti sözü verilmişse

Kanun, bağışlanılan eşya veya alacak hakkında ayrıca garanti sözü veren bağışlayanı bu taahhüdüyle sorumlu tutar. Bu nedenle konuşmaların içeriği önemlidir. “Bir sorun çıkarsa belirli tamir bedelini ben karşılarım” gibi açık bir üstlenme ile eşya hakkındaki sıradan övgü aynı kapsamda kabul edilmemelidir. Garanti iddiasının konusu ve sınırı somutlaştırılmalıdır.

Garanti hangi arızayı, hangi süreyi ve hangi karşılığı kapsıyor? Kullanıcı hataları hakkında bir düzenleme var mı? Verilen sözün metni ve bağlamı değerlendirilmeden, bağışlayanın her türlü zarar için sınırsız güvence sunduğu ileri sürülmemelidir. Diğer yandan bedelsiz devir, açıkça üstlenilmiş garanti yükümlülüğünü sırf bedel ödenmedi diye ortadan kaldırmaz.

Arıza ile zarar birbirinden ayrılmalı

Eşyanın çalışmaması, onarım gideri doğması ve arıza nedeniyle başka eşyanın zarar görmesi farklı olaylardır. Talepte her kalemin nedeni ve miktarı gösterilmelidir. Yeni ürünün mağaza fiyatını yazmak, eski cihaz için istenebilecek hukuki karşılığı tek başına belirlemez. Eşyanın yaşı, önceki durumu, kullanım biçimi ve teknik arızanın kaynağı hesapta önem taşıyabilir.

Cihazın bağıştan sonra başkası tarafından değiştirilmesi veya talimata aykırı kullanılması bağlantı incelemesini etkiler. Bu yüzden teslim öncesi fotoğraflar, servis geçmişi, bağışlayanın açıklamaları ve arıza sonrası teknik rapor birlikte saklanmalıdır. Arıza giderilmeden önce mümkün olan inceleme yapılması, sonradan “hangi parça neden bozuldu” tartışmasını azaltır.

Başvuru hangi ilişkiye dayanmalı?

Kişisel bağışlanan eşya için doğrudan her tüketici satışındaki seçimlik hakların varlığını ileri sürmek doğru değildir. Talep gerçek bağışlamada ağır kusura veya verilmiş garantiye dayanabilir; ticari kampanya ya da farklı sözleşme varsa ilgili özel kurallar ayrıca incelenir. Bildirimde eşya, teslim tarihi, ileri sürülen davranış, oluşan zarar ve istenen karşılık açık yazılmalıdır. Bu ayrım, aynı arızanın yanlış hukuki ilişki üzerinden değerlendirilmesini önler. Başvuruya teknik inceleme sonucu eklenmişse raporun yalnız arızayı mı, yoksa arızanın nedenini ve zamanını da mı açıkladığı ayrıca kontrol edilmelidir.

İlgili hukuki açıklamalar

Belirli Amaç İçin Bağışlanan Para Başka İşte Kullanıldı: İade İstenir mi?; Taşınmaz Bağışlama Sözü Yazılı Kâğıtla Verildi: Tapu Devri İstenebilir mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Bağışlayanın sorumluluğunun sınırları

Türk Borçlar Kanunu’nun 290. maddesi, bağışlayanın bağışlanan şeyden veya bağışlamanın ifasından doğan zararlardan kural olarak sorumlu olmadığını düzenler. Ancak bağışlayan, zararı kasten veya ağır ihmalle vermişse sorumlu tutulabilir. Bağışlayanın sorumluluğu, karşılıklı bir satış sözleşmesindeki satıcının sorumluluğundan çok daha dardır. Bu nedenle bağış konusu eşyanın kusuru, satış ilişkisindeki ayıp hükümleriyle değerlendirilmez.

Resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: m.285, 294.