Çocuğun Kırdığı Eşyanın Bedelini Anne Baba Öder mi?

Çocuğun başkasına verdiği eşya zararında anne babanın sorumluluğu, yalnız ebeveyn olmalarından hareketle sınırsız ve otomatik kurulmaz. Türk Medeni Kanunu'nun 369. maddesi, ev başkanının gözetim sorumluluğunu düzenler. Durumun gerektirdiği dikkatle gözetim yapıldığının veya gerekli dikkat gösterilse de zararın önlenemeyeceğinin ispatı önemlidir. Çocuğun kendi haksız fiil sorumluluğu da ayrıca değerlendirilir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Ev başkanı kimdir: Ev başkanlığı, birlikte yaşayan ev halkının yönetimi ve gözetimiyle bağlantılı hukuki bir konumdur.
• Hangi özen beklenir: Gözetim ölçüsü çocuğun yaşı, gelişimi, bilinen davranışları ve ortamın tehlikeleriyle birlikte belirlenir.
• Sorumluluktan kurtulma nasıl değerlendirilir: TMK 369, gerekli gözetimin yapıldığının ispatına imkân verir.
• Çocuk kendisi de sorumlu olabilir mi: Ayırt etme gücüne sahip küçükler, TMK 16 uyarınca haksız fiillerinden sorumludur.
• Kırılan eşyanın bedeli nasıl belirlenir: İstenebilecek tutar, somut zarar üzerinden hesaplanır.

Ev başkanı kimdir?

Ev başkanlığı, birlikte yaşayan ev halkının yönetimi ve gözetimiyle bağlantılı hukuki bir konumdur. Kanun, sözleşme veya örften doğabilir. Günlük hayatta çoğu dosyada anne babanın konumu incelense de yalnız soybağı kaydıyla bütün sorumluluk soruları çözülmez. Çocuğun kiminle yaşadığı, gözetimin nasıl düzenlendiği ve olayın nerede gerçekleştiği belirlenmelidir.

Anne babanın ayrı yaşaması, velayete ilişkin kararlar ve fiilî bakım düzeni bu değerlendirmede önem taşıyabilir. “O gün çocuk benim yanımda değildi” cümlesi her koşulda sorumluluğu kaldırmadığı gibi, ebeveyn sıfatı da her zararı tek başına ödemeyi gerektirmez. Dosyadaki somut gözetim ilişkisi açıklanmalıdır.

Hangi özen beklenir?

Gözetim ölçüsü çocuğun yaşı, gelişimi, bilinen davranışları ve ortamın tehlikeleriyle birlikte belirlenir. Küçük bir çocuğun kırılabilir eşyalara erişimiyle, daha büyük bir çocuğun olağan oyun faaliyeti aynı koşullara sahip değildir. Her an fiziksel olarak yanında bulunma gibi imkânsız bir ölçü yerine, durumun gerektirdiği dikkat değerlendirilir.

Çocuğun daha önce aynı tehlikeli davranışı tekrarladığı biliniyorsa alınması beklenen önlemler değişebilir. Kesici araç, ateş veya başkasına zarar verebilecek ekipmana erişim de olayın özelliğini etkiler. Sadece sonradan “yapmamasını söylemiştik” demek her durumda yeterli olmayabilir; uyarı ve önlemin gerçekten uygun olup olmadığı incelenir.

Sorumluluktan kurtulma nasıl değerlendirilir?

TMK 369, gerekli gözetimin yapıldığının ispatına imkân verir. Ayrıca gerekli dikkat gösterilse bile zararın önlenemeyeceği gösterilebilir. Bu nedenle sorumluluk her olayda sonucu garanti eden bir sigorta gibi düşünülmemelidir. Olay öncesindeki tedbirler, çocuğun bulunduğu ortam ve zararın beklenebilirliği değerlendirilir.

Zarar görenin kendi davranışı veya üçüncü kişinin etkisi de neden-sonuç ilişkisi ve zarar hesabı bakımından önem taşıyabilir. Örneğin tehlikeli bir düzenek kuran başka kişinin katkısı araştırılmadan bütün tutarın aileye yöneltilmesi eksik inceleme yaratır. Buna karşılık çocuğun kastı bulunmaması da tek başına gözetim sorumluluğunu dışlamaz.

Çocuk kendisi de sorumlu olabilir mi?

Ayırt etme gücüne sahip küçükler, TMK 16 uyarınca haksız fiillerinden sorumludur. Çocuğun ergin olmaması, verdiği zararın hukuken hiç değerlendirilemeyeceği anlamına gelmez. Ayırt etme gücü olayın niteliği ve çocuğun durumuyla bağlantılıdır. Zarar veren çocukla gözetim yükümlüsü kişinin sorumluluk dayanakları ayrı kurulmalıdır.

Olay okulda veya servis yolculuğunda gerçekleşmişse kurumların kendi gözetim ve güvenlik yükümlülükleri ayrıca araştırılır. Özel okulun gözetim sorumluluğu ve okul servisindeki sorumluluk ilişkileri bu kurumların rolünü açıklar. Çocuğun okulda bulunması her dosyada anne babayı veya okulu tek başına kesin sorumlu yapmaz.

Kırılan eşyanın bedeli nasıl belirlenir?

İstenebilecek tutar, somut zarar üzerinden hesaplanır. Eşyanın olaydan önceki durumu, yaşı, onarım olanağı ve değer kaybı önemlidir. Kullanılmış eşya için hiçbir inceleme yapılmadan en pahalı yeni modelin bedelini istemek uygun bir zarar hesabı olmayabilir. Onarım raporu, servis teklifi ve satın alma belgeleri karşılaştırılmalıdır.

• Olayın zamanı, yeri ve nasıl gerçekleştiği kaydedilir.
• Hasarın fotoğrafları ve hukuka uygun tanık bilgileri korunur.
• Gözetim düzeni ve alınan önlemler açıklanır.
• Onarım veya değer kaybı belgeli şekilde hesaplanır.

Taraflar anlaşmak isterse ödemenin hangi hasarı karşıladığı yazılmalıdır. İncelenmeyen başka zararlar veya sigorta ödemeleri bulunduğunda kapsam belirsiz bırakılmamalıdır. Aynı eşya zararı için birden fazla kişiden toplam zararı aşan tahsilat yapılması söz konusu olamaz. Çocuğun kimlik ve görüntülerinin kamuya yayılması da tazminat görüşmesinin doğal parçası değildir.

Varsayımsal örnek: Çocuk apartman girişindeki bir camı oyun sırasında kırsın. Önce olayın oluşu ve gözetim koşulları incelenir; sonra camın gerçek onarım bedeli belirlenir. Anne babanın her talep edilen tutarı koşulsuz ödemesi veya sırf çocuk küçük diye hiçbir sorumluluk bulunmaması şeklinde iki uç sonuçtan kaçınılmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)

Hukuki kaynaklar

• Türk Medeni Kanunu — m.13,16,367–369.
• Türk Borçlar Kanunu — m.49–52,65.