Hastanın Dinî İhtiyaçları Hastanede Karşılanır mı?

Hasta, sağlık kuruluşunun imkânları ölçüsünde dinî gereklerini serbestçe yerine getirebilmek için uygun düzenleme isteyebilir. Hasta Hakları Yönetmeliği'nin 38. maddesi, talep üzerine kişinin inancına uygun din görevlisi davet edilmesini de düzenler. Ancak hizmetin aksamaması, başkalarının rahatsız edilmemesi ve tıbbi tedaviye müdahale edilmemesi gerekir. Hastanın inancı veya destek isteği, herkes için tek biçimde varsayılamaz.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Hangi ihtiyaçlar açıkça belirtilmeli: Hasta kendisi için uygun zaman ve yer, din görevlisiyle görüşme veya mahremiyetini koruyarak dinî uygulama yapabilme ihtiyacını bildirebilir.
• Hastanın kendi iradesi esas alınır: Dinî destek, yakınlarının tercihi kadar hastanın isteğiyle ilgilidir.
• Tedavi ve diğer hastaların hakları: Dinî hizmet amacıyla yapılacak ziyaret veya uygulama tıbbi tedaviyi aksatmamalıdır.
• Bilgi paylaşımının sınırı: Din görevlisiyle görüşme isteği, sağlık dosyasının bütün içeriğinin o kişiye açıklanmasına sınırsız izin değildir.
• Talep karşılanmazsa başvuru: Hasta veya uygun biçimde yetkilendirilmiş kişi ilgili servise ve kurumun hasta hakları birimine başvurabilir.

Hangi ihtiyaçlar açıkça belirtilmeli?

Hasta kendisi için uygun zaman ve yer, din görevlisiyle görüşme veya mahremiyetini koruyarak dinî uygulama yapabilme ihtiyacını bildirebilir. Kuruluş, imkânları ve tıbbi düzeni içinde talebi değerlendirir. Talebin ne olduğu belirtilmeden yalnız genel izin tartışması yapmak çözümü güçleştirir. Hastanın hareket edebilme durumu, bulunduğu birim ve bakım saatleri gibi pratik koşullar birlikte ele alınmalıdır.

Bu hakkın varlığı, her hastanede her tür dinî hizmetin aynı fiziksel şartlarla hazır bulunduğu anlamına gelmez. Yönetmelik imkân ölçütünü ve uygun zaman ile yer belirlenmesini gözetir. Öte yandan imkân kavramı, talebi hiç dinlememek için belirsiz gerekçe yapılmamalıdır. İstenen uygulamanın hangi kısmının mümkün olduğu ve hangi kısmının tıbbi veya kurumsal nedenle düzenlenmesi gerektiği açıklanabilir.

Hastanın kendi iradesi esas alınır

Dinî destek, yakınlarının tercihi kadar hastanın isteğiyle ilgilidir. Kararını açıklayabilen hastanın istemediği dinî telkine zorlanması, serbestlik ilkesine uygun değildir. Bir kişinin adı, kıyafeti veya aile çevresi üzerinden hangi desteği istediği varsayılmamalıdır. Farklı inanca sahip olma veya böyle bir destek istememe tercihi, sağlık hizmetinin niteliğini olumsuz etkileyen bir ayrım gerekçesi olmamalıdır.

Yönetmelik ayrıca kendini ifade edemeyen, dinî inancı bilinen ve kimsesiz olan ölüm sürecindeki hastaya ilişkin özel düzenleme içerir. Bu dar hüküm, bütün bilinci kapalı hastalarda yakınların tercih ettiği uygulamanın koşulsuz yapılacağı anlamına gelmez. Hastanın daha önceki bilinen iradesi, tıbbi durum ve ilgili usul birlikte değerlendirilmelidir. Normal talep kuralıyla özel istisna birbirinden ayrılmalıdır.

Tedavi ve diğer hastaların hakları

Dinî hizmet amacıyla yapılacak ziyaret veya uygulama tıbbi tedaviyi aksatmamalıdır. Sağlık çalışanının yürüttüğü işleme müdahale edilmesi veya gerekli cihazların kullanılmasının engellenmesi bu hakkın doğal sonucu değildir. Hastanın tıbbi müdahaleye rıza ve ret hakları ayrı kurallara tabidir. Din görevlisinin bulunması onu tedavi kararını veren sağlık meslek mensubu veya kanuni temsilci haline getirmez.

Aynı odada kalan diğer hastaların huzuru ve mahremiyeti de korunur. Ses, kalabalık ve ziyaret süresi gibi konular uygun biçimde düzenlenebilir. Bir hastanın uygulaması başkasına katılma zorunluluğu yaratmamalıdır. Ortak alanın kullanımıyla kişisel destek ihtiyacı arasında makul düzen kurulmalıdır. Talebi tümüyle reddetmek veya hiçbir sınır tanımamak yerine somut koşullara uygun çözüm aranması mümkündür.

Bilgi paylaşımının sınırı

Din görevlisiyle görüşme isteği, sağlık dosyasının bütün içeriğinin o kişiye açıklanmasına sınırsız izin değildir. Hastanın mahremiyeti ve sağlık verileri korunur. Görüşmenin sağlanması için gereken organizasyon bilgisi ile tanı, tahlil ve özel geçmişin paylaşılması aynı değildir. Sağlık verilerinin izinsiz paylaşılması hakkındaki kurallar bu süreçte de önem taşır.

Hasta görüşmenin özel ortamda yapılmasını isteyebilir. Kurumun düzeni içinde uygun alan ve zaman planlanır. Yakınların bu görüşmeye katılması da hastanın tercihi ve koşullarıyla değerlendirilmelidir. Dinî destek istemek, mahremiyetten vazgeçmek demek değildir. Görüşme veya destek hizmetinin görüntülenmesi konusunda ayrıca yetki ve rıza değerlendirmesi gerekir.

Talep karşılanmazsa başvuru

Hasta veya uygun biçimde yetkilendirilmiş kişi ilgili servise ve kurumun hasta hakları birimine başvurabilir. İstenen desteğin türü, tarih, verilen cevap ve varsa alternatif teklif kaydedilir. Ret gerekçesi tıbbi güvenlik, fiziksel imkân veya başka bir sebep olabilir; gerçek neden anlaşılmalıdır. Gerekçenin somut koşula uygun olmadığı düşünülüyorsa açıklama ve çözüm talep edilebilir.

Uyuşmazlıkta kişinin kendi bakım sürecine ilişkin gerekli kayıtlara hasta dosyasından örnek isteme yolu ile ulaşılması değerlendirilebilir. Başka hastaların bilgilerini içeren belge veya görüntüler toplanmamalıdır. Talebin reddedilmesi otomatik olarak belirli miktarda tazminat doğurmaz; hak ihlali ve varsa zarar ayrı koşullarla incelenir.

Varsayımsal örnek: Yatarak tedavi gören hasta inancına uygun din görevlisiyle görüşmek istesin. Kurum, tedavi saatleri ve diğer hastaların huzurunu gözeterek uygun görüşme düzeni oluşturur. Görüşmeye izin verilmesi sağlık dosyasının tamamının paylaşılması veya tıbbi işlemin durdurulması anlamına gelmez. Hastanın iradesi, güvenlik ve mahremiyet birlikte korunur.

Hukuki kaynak

Hasta Hakları Yönetmeliği: m.5, 21, 23, 38–39, 42.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)