Anonim Şirkette Bilanço Görüşmesi Ertelensin Talebi: Azınlığın Hakkı Nasıl Kullanılır?

Anonim şirket genel kurulunda finansal tabloların yeterince incelenmediği düşünüldüğünde, kanundaki pay oranını taşıyan azınlık finansal tablo görüşmelerinin ertelenmesini isteyebilir. Türk Ticaret Kanunu’nun 420. maddesinde bu istem, genel kurul çoğunluğunun ayrıca kabulüne bağlı bir öneri olarak düzenlenmemiştir. Şartları bulunan istem üzerine toplantı başkanı, finansal tabloların müzakeresini ve buna bağlı konuları bir ay sonraya bırakır.

Ancak bu hak genel kurulun bütün gündem maddelerini otomatik olarak ortadan kaldırmak veya toplantıyı süresiz durdurmak için kullanılamaz. Hangi konunun finansal tablolarla bağlantılı olduğu, istemde bulunanların payları ve tutanak kaydı önemlidir. “Bilanço yanlış olabilir” ifadesiyle toplantıyı terk etmek yerine, hakkın açık ve belgeli biçimde kullanılması gerekir.

Hangi pay oranı gerekir?

TTK 420’de sermayenin onda birine, halka açık şirketlerde yirmide birine sahip pay sahiplerinin istemi düzenlenir. Dolayısıyla halka açık olmayan anonim şirkette yüzde on, halka açık şirkette yüzde beş eşik önem taşır. Birden fazla pay sahibi birlikte bu oranı sağlayabilir. Hazır bulunanlar listesi, temsil belgeleri ve payların niteliği kontrol edilmeden yalnız kişi sayısına bakılmaz.

Halka açık şirkette sermaye piyasası kuralları ve toplantı yöntemi de incelenir. Limited şirketin genel kurul hükümlerini veya bir kooperatif toplantısını sırf ortaklık yapısı benzediği için otomatik olarak TTK 420 ile aynı sonuca bağlamak doğru değildir. İlk adım şirket türünü ve uygulanacak özel düzenlemeyi tespit etmektir. Bu yazı anonim şirket genel kurulundaki hakkı ele almaktadır.

Çoğunluk erteleme talebini reddedebilir mi?

Kanun, şartları bulunan azınlık isteminde genel kurulun ayrıca karar almasını aramaz. Toplantı başkanının erteleme yönündeki işlemi gerekir. Bu nedenle “oy çoğunluğuyla erteleme reddedildi” ifadesi, kanuni hakkın gereği gibi değerlendirildiğini tek başına göstermez. İstem sahiplerinin sıfatı, pay miktarı ve istemin hangi müzakereye yöneldiği tutanakta açıkça belirlenmelidir.

Başkanın gerekli ertelemeyi yapmaması hâlinde sonradan alınan kararların hukuki durumu ayrıca incelenebilir. Ancak her karar için aynı geçersizlik türü veya aynı dava şartları kabul edilmez. Genel kurul kararının iptalinde TTK 445 ve devamındaki süre ve başvuru sıfatı kuralları önemlidir. Toplantıda verilen oy, muhalefet ve tutanak kayıtları dosyanın temel parçalarıdır.

İbra ve kâr dağıtımı da ertelenir mi?

Madde finansal tabloların müzakeresiyle buna bağlı konuları birlikte kapsar. Bu bağlantı, bilanço üzerinden değerlendirilmesi gereken kâr dağıtımı veya ibra gibi maddeler bakımından önem taşıyabilir. Bununla birlikte gündemdeki bütün kararlar için tek cümleyle erteleme sonucuna ulaşılmaz. Kararın içeriği ve finansal tablo görüşmesiyle ilişkisi somut olarak belirlenmelidir.

Örneğin yalnız adres değişikliği veya gelecekteki bir işlemin yetkilendirilmesi, her olayda bilanço görüşmesiyle aynı bağa sahip olmayabilir. Buna karşılık dağıtılabilir kârın hesaplanması doğrudan finansal verilere dayanır. Toplantı tutanağında ertelemenin kapsamının belirsiz bırakılması, sonraki toplantıda hangi maddelerin görüşüleceği konusunda yeni uyuşmazlık yaratabilir.

Bir ay sonraki toplantı için yeniden çağrı gerekir

Erteleme, toplantı başkanının yalnız salonda yeni bir tarih söylemesiyle bütün çağrı kurallarını ortadan kaldırmaz. TTK 420, ertelemenin kanundaki şekilde ilanla bildirilmesini ve internet sitesinde yayımlanmasını; izleyen toplantı için de kanuni usule uygun çağrı yapılmasını düzenler. Toplantıya gelmemiş pay sahiplerinin de usulüne uygun bilgilendirilmesi gerekir.

Şirket yöneticileri, ertelenen dönemde itiraz edilmiş tablo kalemlerine ilişkin açıklamaları hazırlamalıdır. Erteleme yalnız bekleme süresi değildir; doğru ve yeterli hesap vermeye imkân sağlaması beklenir. Azınlık da sorularını belirli hesaplara ve işlemlere bağlayarak sunmalıdır. Talep edilen bilgilerin sınırsız şekilde bütün şirket kayıtlarını kapsamasıyla belirli finansal açıklamanın istenmesi birbirinden farklıdır.

İkinci defa erteleme hangi şartla istenebilir?

Azınlık istemiyle bir kez ertelendikten sonra finansal tablo görüşmelerinin yeniden geri bırakılması, ilk istemin aynen tekrarına bağlı otomatik bir hak değildir. Kanun, finansal tabloların itiraza uğrayan ve tutanağa geçmiş noktaları hakkında dürüst hesap verme ölçüsüne uygun cevap verilmemiş olması şartını düzenler. Bu sebeple ilk toplantıdaki itirazların belirli ve tutanakta görünür olması önemlidir.

İlk toplantıda yalnız genel bir memnuniyetsizlik açıklaması yapılmışsa hangi sorunun cevapsız kaldığı sonradan tartışılabilir. Şirket ayrıntılı bir cevap vermiş fakat azınlık cevabı beğenmemişse, bunun kanuni şartı karşılayıp karşılamadığı ayrıca değerlendirilir. İkinci erteleme, pay sahiplerinin her türlü uyuşmazlığını çözen veya özel denetim yerine geçen bir işlem değildir.

Örnek: Şüpheli yönetim giderleri açıklanmadı

Halka açık olmayan bir anonim şirkette yüzde on iki paya sahip ortakların, yönetim giderlerindeki büyük artışı açıklayacak belge ve bilgi bulamadığını düşünelim. Finansal tablo müzakeresinde belirli kalemler belirtilerek TTK 420 istemi yapılabilir. Talepte pay oranı, ilgili finansal dönem ve itiraz edilen noktalar açıkça kayda geçirilmelidir. Yönetim giderinin yüksekliği tek başına usulsüzlük kanıtı değildir.

Bir ay sonra yönetim giderlerinin gerekçesi yine açıklanmamışsa, ilk tutanakla sonraki cevap birlikte karşılaştırılır. Buna karşılık şirket hangi hizmetin alındığını, tutarı ve bağlantılı işlemleri yeterli biçimde açıklamışsa yalnız aynı rakamın yüksek bulunması farklı bir değerlendirme gerektirir. Hesap verme, bilgi hakkı, özel denetim ve yönetici sorumluluğu birbirine bağlı olsa da ayrı hukuki yollar olarak planlanır.

Pay sahibi ve şirket hangi belgeleri korumalı?

• Esas sözleşme, sermaye ve pay miktarı kayıtları.
• Genel kurul gündemi ve hazır bulunanlar listesi.
• Erteleme isteminin yazılı metni ve toplantı tutanağı.
• İtiraz edilen finansal tablo kalemlerinin açıklaması.
• Erteleme ilanı, yeniden çağrı ve bunların tarihleri.
• Ertelenen toplantıda sunulan cevap ve destekleyici belgeler.

Belgeye dayalı bir hazırlık, ertelemenin şirket faaliyetlerini keyfî biçimde durdurma iddiasıyla karışmasını önler ve hakkın neden kullanıldığını gösterir. Dava veya başka başvuru düşünülecekse genel kurul tarihinden başlayan süreler ayrıca hesaplanmalıdır. Bir aylık erteleme süresiyle iptal davasına ilişkin süre aynı şey değildir; bekleme kararı diğer hukuki işlemlerin takvimini kendiliğinden değiştirmez.

İlgili yazılar ve resmî kaynaklar

Genel kurul kararına karşı iptal davası konusundaki açıklamalar, dosyanın bağlantılı yönleri için ayrıca incelenebilir. Azınlığın özel denetim hakkı konusundaki açıklamalar, dosyanın bağlantılı yönleri için ayrıca incelenebilir.

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: m.420, 437 ve 445-446.
• İstanbul Ticaret Odası kanun metni: finansal tablo müzakeresinde erteleme ve ikinci istem şartı.

Mersin’de bulunan Keskin Hukuk Bürosu ile iletişim kurarak sözleşme, bildirim ve kayıtlarınız üzerinden hukuki değerlendirme talep edebilirsiniz. Türkiye’nin başka bir şehrindeki uyuşmazlıkta da belgeler uzaktan incelenebilir; görevli ve yetkili merci, süreler ve takip kapsamı dosyanın özelliklerine göre belirlenir.

Bu yazı genel hukuki bilgilendirmedir. Sonuç, tarafların sıfatı, sözleşme, deliller ve somut olaya uygulanacak hükümler birlikte incelenerek değerlendirilir.

Resmî kaynaklar: Türk Ticaret Kanunu (6102)