Mal Rejimi Sözleşmesi Tek Eşin İmzasıyla Yapılabilir mi?

Mal rejimi sözleşmesi tek eşin imzasıyla yapılamaz. Türk Medenî Kanunu’nun 205. maddesi, sözleşmenin taraflarca ve gerektiğinde yasal temsilcilerince imzalanmasını zorunlu tutar. Bir eşin noterde “bundan sonra mal ayrılığı uygulanacak” şeklinde tek taraflı beyanda bulunması, diğer eşin kabulü olmadan sözleşme kurmaz.

Bu ayrım özellikle boşanma ihtimali ortaya çıktıktan sonra yapılan işlemlerde önemlidir. Noter belgesinin bulunması, belgedeki her açıklamanın iki eş arasında geçerli bir anlaşma oluşturduğu anlamına gelmez. Belgenin türü, kimin imzaladığı ve içeriğinin hangi hukuki sonuç için düzenlendiği birlikte incelenmelidir.

Eşler sözleşme yapmazsa hangi rejim uygulanır?

TMK 202. maddesine göre eşler arasında edinilmiş mallara katılma rejiminin uygulanması asıldır. Bunun geçmiş evlilik dönemlerine nasıl uygulanacağı, evlilik tarihi ve yürürlük hükümleriyle birlikte değerlendirilir. “Sözleşme yoksa her mal yarı yarıya tapuya geçer” şeklindeki açıklama doğru değildir. Malın mülkiyeti ile rejimin tasfiyesi sonunda doğabilecek alacak farklı konulardır.

Örneğin ev yalnız bir eş adına tescilli olabilir. Bu kayıt, diğer eşin tasfiye sonunda hiçbir talepte bulunamayacağını tek başına göstermez. Buna karşılık evin sırf evlilik içinde alınması da diğer eşin adına kendiliğinden yarım tapu oluşturmaz. Edinme kaynağı, borçlar, kişisel mal iddiası ve uygulanacak dönem incelenir.

Sözleşme hangi şekilde yapılmalıdır?

205. madde uyarınca mal rejimi sözleşmesi noterde düzenleme veya onaylama şeklinde yapılır. Eşler, evlenme başvurusu sırasında hangi mal rejimini seçtiklerini yazılı olarak da bildirebilir. Bu imkân, evlilik boyunca yapılacak her türlü özel değişikliğin basit bir kâğıtla geçerli olacağı anlamına gelmez.

Belgede yalnız başlık bulunması yeterli değildir. Kanunda düzenlenen hangi rejimin seçildiği, izin verilen değişikliklerin kapsamı ve taraf iradeleri açık olmalıdır. Eşler kanuni sınırlar dışında istedikleri her tür karma rejimi kuramaz. TMK 203. maddesi seçim, kaldırma ve değiştirme konusunda bu sınırı belirtir.

Sözleşme evlenmeden önce veya sonra yapılabilir. Ayırt etme gücü şartı ve küçükler ile kısıtlılar için yasal temsilci rızası 204. maddede ayrıca düzenlenir. Bir tarafın okuduğu metni anlamaması, baskı altında imzalama veya irade sakatlığı iddiaları varsa belgenin yalnız noter damgasına bakılarak değerlendirme bitirilmemelidir.

Bir eş sözleşme imzalamayı reddederse ne olur?

Diğer eş sözleşme imzalamaya zorlanamaz. Anlaşma sağlanmıyorsa mevcut rejim uygulanmaya devam eder; kanundaki koşullar bulunduğunda mahkemeden mal ayrılığına geçiş talebi ise ayrı bir yoldur. TMK 206. maddesi haklı sebep bulunması hâlinde eşlerden birinin istemi üzerine mahkeme kararına imkân tanır.

Diğer eşin malvarlığı ve borçları hakkında bilgi vermemesi veya ekonomik menfaatleri tehlikeye düşürmesi gibi durumlar bu başvuruda önem taşıyabilir. Ancak yalnız farklı bir mal rejimini tercih etmek, mahkemenin mutlaka değişiklik yapmasını gerektirmez. Sözleşme yoluyla seçim ve uyuşmazlık üzerine hâkim kararı farklı hukuki işlemlerdir.

Sonradan imzalanan sözleşme önceki malları yok sayar mı?

Evliliğin ilerleyen döneminde yeni rejim seçilmesi, geçmiş dönemdeki mal hareketlerini kendiliğinden silmez. Önceki rejimin sona erme ve tasfiye sonuçları, sözleşmenin kapsamı ve kanuni kurallar birlikte incelenir. Bir eşin daha önce doğabilecek bütün haklarından vazgeçtiği varsayımı, açık ve geçerli bir hukuki dayanak olmadan kurulamaz.

Örneğin evlilikten sekiz yıl sonra mal ayrılığı seçilmesi hâlinde, önceki sekiz yıl boyunca edinilen varlıkların yeni sözleşme nedeniyle hiçbir incelemeye konu olamayacağı söylenemez. Evin edinme tarihi, kredi taksitleri ve sözleşmenin yürürlük etkisi ayrıntılı incelenmelidir. Mal rejimi sözleşmesi bir tapu devri işlemiyle de aynı değildir.

Boşanma protokolündeki cümle yeterli olur mu?

Boşanma protokolünde mallara veya alacaklara ilişkin anlaşma bulunabilir. Bunun hukuki etkisi metnin açıklığı, dava ve onay süreci, talebin kapsamı ve diğer koşullara bağlıdır. Böyle bir düzenleme, evlilik devam ederken geleceğe yönelik mal rejimi seçimi yapan noter sözleşmesiyle otomatik olarak aynı sonuç doğurmaz.

“Her konuda anlaştık” veya “eşlerin birbirinden talebi yoktur” gibi ifadelerin hangi hakları kapsadığı ayrı bir yorum sorunudur. Bir malın devri, borcun üstlenilmesi ve tasfiye alacağından vazgeçilmesi farklı işlemlerdir. İmzalanacak metinde bunların belirsiz bırakılması sonraki uyuşmazlığın temelini oluşturabilir.

İnceleme için hangi belgeler toplanmalıdır?

• Evlenme tarihi ve daha önce seçilmiş bir rejim varsa buna ilişkin belge.
• Noterdeki belgenin bütün sayfaları, imzaları ve işlem tarihi.
• Evlendirme başvurusunda yapılan yazılı rejim seçimi bildirimi, varsa.
• İlgili malların tapu, araç veya hesap bilgileri ve edinme tarihleri.
• Kredi, bağış, miras ve diğer edinme kaynaklarını gösteren kayıtlar.
• Varsa boşanma protokolü, mahkeme kararı ve kesinleşme bilgisi.

Belgenin yalnız fotoğraftaki ilk sayfasını incelemek, imza veya eklerin gözden kaçmasına yol açabilir. Mümkünse tam ve okunabilir örnek hazırlanmalıdır. Sonradan metne ekleme yapılmışsa değişikliğin nasıl ve kimlerce kabul edildiği ayrıca belirlenir. İmzanın size ait olmadığı iddiası bulunuyorsa bunu açıkça belirtmek gerekir.

Sık karşılaşılan bir örnek

Bir eş kendi adına kayıtlı ev için noterde “eşimden hiçbir alacak kabul etmiyorum” şeklinde beyan verip bunu mal ayrılığı belgesi olarak sunabilir. Diğer eşin imzasının bulunmaması hâlinde bu belge, iki taraflı mal rejimi sözleşmesi sayılmaz. Yine de belgedeki açıklama diğer işlemlerle birlikte incelenebilir; yalnız bu başlıkla bütün tasfiye taleplerinin sona erdiği kabul edilemez.

Sözleşme hazırlığında ayrıca hangi malın hangi tarihte edinildiğine ilişkin bir envanter oluşturulabilir. Tapu kaydı, hesap bakiyesi veya araç ruhsatı tek başına bütün ekonomik kaynağı göstermez. Envanter, tarafların sözleşme şartlarını anlamasına yardımcı olur; fakat kanunun aradığı noter şekli ve iki tarafın imzası yerine geçmez. İmzalanan belgenin bir örneğinin her iki eş tarafından saklanması, sonradan metin ve tarih konusunda çıkan tartışmaları azaltır.

İlgili hukuki bilgiler

Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?; Boşanma Protokolünde Mal Paylaşımı Yoksa Sonradan Dava Açılır mı?.

Resmî kaynaklar

• Türk Medenî Kanunu: mal rejimi sözleşmesi, 202–206. maddeler

Belgelere göre hukuki değerlendirme

Keskin Hukuk Bürosu Mersin’de faaliyet gösterir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki aile hukuku uyuşmazlıkları için belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Talebin niteliği, taraflar, süreler ve yetkili mahkeme somut dosyaya göre belirlenir. İlk görüşmede olayın kısa zaman çizelgesini ve elinizdeki resmî belgeleri sunmanız, uygun hukuki yolun değerlendirilmesine yardımcı olur. İletişim sayfasından randevu ve dosya incelemesi bilgilerine ulaşabilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)