Eşyanın Kime Ait Olduğu İspatlanamazsa Ne Olur?

Eşlerden hangisine ait olduğu ispatlanamayan mallar, edinilmiş mallara katılma rejiminde eşlerin paylı mülkiyetinde sayılır. Türk Medeni Kanunu'nun 222. maddesi ayrıca bir eşin bütün mallarını, aksi ispatlanıncaya kadar edinilmiş mal kabul eder. Bunlar iki farklı soruya cevap veren karinelerdir: İlkinde malın sahibi, ikincisinde bir eşe ait olduğu belirlenen malın hangi mal grubunda yer aldığı araştırılır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• İki karine neden birbirinden ayrılmalı: “Bu eşya benim” demekle “bu eşya benim kişisel malım” demek aynı iddia değildir.
• Fatura ve ödeme dekontu neyi gösterir: Fatura, sipariş kaydı ve teslim belgesi edinim hakkında güçlü açıklamalar sağlayabilir.
• Paylı mülkiyet eşyanın fiziken bölünmesi değildir: Eşyanın paylı mülkiyette sayılması, buzdolabının veya mobilyanın iki parçaya ayrılacağı anlamına gelmez.

İki karine neden birbirinden ayrılmalı?

“Bu eşya benim” demekle “bu eşya benim kişisel malım” demek aynı iddia değildir. Birinci açıklama diğer eşin mülkiyet hakkını reddeder. İkinci açıklama ise malın miras, bağış veya rejim öncesi edinim gibi bir nedenle tasfiye hesabında kişisel mal sayılması gerektiğini ileri sürer. Bir kişi mülkiyetini kanıtladığı halde kişisel mal kaynağını kanıtlayamamış olabilir. Bu durumda her iki sorun için aynı sonuca varılmaz.

Örneğin bir yatırım hesabının tek eş adına olduğu tartışmasızken hesaptaki paranın mirastan geldiği iddia edilebilir. Hesap sahipliği ile para kaynağı ayrı incelenir. Buna karşılık evdeki kayıtlı olmayan bir eşyanın hangi eşe ait olduğu baştan belirsiz olabilir. TMK 222'nin mülkiyet karinesi bu ikinci tartışmada önem taşır. Banka veya sicil kaydı mevcutsa kaydın hukuki etkisi de ayrıca gözetilmelidir.

Fatura ve ödeme dekontu neyi gösterir?

Fatura, sipariş kaydı ve teslim belgesi edinim hakkında güçlü açıklamalar sağlayabilir. Ancak tek belgenin bütün soruları çözdüğü varsayılmamalıdır. Bedeli ödeyen, malı teslim alan ve kendisine bağış yapılan kişi farklı olabilir. Eşlerden birinin kartıyla yapılan ödeme, olayın diğer belgeleriyle birlikte değerlendirilir. Hediye amacı veya ortak alım iradesi tartışılıyorsa yazışmalar ve malın kullanım biçimi de somut olay bakımından anlam taşıyabilir.

Önemli olan, her eşya için ayrı bir açıklama kurulmasıdır. “Evdeki her şeyi ben aldım” şeklindeki toplu beyan yerine marka, model, yaklaşık alım tarihi, bedel kaynağı ve mevcut konum belirtilmelidir. Seri numarası ve fotoğraf, uyuşmazlık konusu malın başka bir eşyayla karışmasını önler. Başkasının dijital hesaplarına izinsiz girilerek kayıt alınması yerine, tarafın elindeki belgeler ve mahkeme aracılığıyla getirtilmesi istenebilecek kayıtlar kullanılmalıdır.

Paylı mülkiyet eşyanın fiziken bölünmesi değildir

Eşyanın paylı mülkiyette sayılması, buzdolabının veya mobilyanın iki parçaya ayrılacağı anlamına gelmez. Uyuşmazlığın niteliğine göre mülkiyet, kullanım, iade, bedel veya paylaşım talebi gündeme gelebilir. TMK 226, tasfiye sırasında paylı malın üstün yararı bulunan eşe diğerinin payı ödenerek verilmesini isteme imkânını da düzenler. Üstün yarar iddiasının ayrıca açıklanması ve karşılığın belirlenmesi gerekir.

Eşyayı bir eşin evden götürmesi mülkiyet sorununu tek başına çözmez. Fiilî elde bulundurma ile sahiplik farklıdır. Bu durumda ev eşyasının iadesi veya bedelinin istenmesi bakımından uygun talep belirlenmelidir. Mal rejiminden doğan alacaklarla aynen iade isteminin kapsamı karıştırılırsa deliller doğru olsa bile dava talebi eksik kurulabilir.

Kişisel mal iddiasında kaynak izlenmelidir

Malın yalnız kişisel kullanıma yaradığı, miras kaldığı, bağışlandığı veya rejim başlamadan önce bulunduğu ileri sürülebilir. TMK 220'deki sebebin somut mala nasıl uygulandığı gösterilmelidir. Kişisel malın yerine başka eşya alınmışsa satış ve yeni alım arasında bağlantı kurulmalıdır. Mal paylaşımı hesabında kişisel ve edinilmiş kaynakların karışması ayrıca incelenir. “Benim ailemden geldi” açıklamasının belge ve olaylarla desteklenmesi önem taşır.

Bir eşyanın aile tarafından uzun süre birlikte kullanılması da her zaman başlangıçtaki mülkiyeti değiştirir denilemez. Kullanma izni, bağış ve ortak satın alma farklı hukuki ilişkilerdir. Eşyayı getiren akrabanın anlatımı alınacaksa neyi kime ve hangi amaçla teslim ettiği sorulmalıdır. Belirsiz hatıralar yerine teslim tarihine yakın yazışmalar ve satın alma kayıtları daha somut bir çerçeve kurabilir. Sonradan düzenlenen listelerin diğer delillerle uyumu da ayrıca değerlendirilir.

Varsayımsal örnek: Eşler, evde kullanılan pahalı bir ses sisteminin kendilerine ayrı ayrı bağışlandığını iddia etsin. Bağışlanan kişi ve sahiplik ispatlanamazsa paylı mülkiyet karinesi tartışılır. Başka bir dosyada cihazın tek eşe ait olduğu kanıtlanmış, fakat evlilik öncesi alındığı kanıtlanamamış olabilir. Burada sorun edinilmiş mal karinesidir. Aynı eşya türü, farklı ispat durumlarında farklı inceleme gerektirir; doğru belge listesi bu nedenle talebin hukuki niteliğine göre hazırlanır.

Hukuki kaynak

Türk Medeni Kanunu: TMK m.220, 222–223, 226–228.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)