Eşin Meslek Seçimi İçin Diğer Eşin İzni Gerekir mi?

Eşlerden biri işe girmek, meslek seçmek veya mesleğini değiştirmek için diğer eşin iznini almak zorunda değildir. Türk Medeni Kanunu'nun 192. maddesi bu özgürlüğü açıkça tanır. Bununla birlikte işin seçilmesinde ve yürütülmesinde evlilik birliğinin huzuru ve yararı gözetilir. Bu ikinci kural, diğer eşe sınırsız yasak koyma yetkisi vermez; mesleki kararın aile sorumluluklarıyla birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Eşin itirazı işi geçersiz kılar mı: “Ben izin vermedim” açıklaması, tek başına eşin işe başlamasını hukuken engelleyen bir karar değildir.
• Ailenin yararı nasıl değerlendirilir: Değerlendirme yalnız gelir miktarına indirgenemez.
• Uyuşmazlık sürerse hangi yol izlenir: TMK 195, evlilik yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi veya önemli bir konuda uyuşmazlık çıkması halinde eşlerin ayrı ayrı ya da birlikte hâkimin müdahalesini istemesine imkân verir.
• Belge ve iletişim kaydı neden önemlidir: Uyuşmazlıkta iş teklifi, çalışma saatleri, bakım giderleri ve gider paylaşımına ilişkin yazışmalar yararlı olabilir.

Eşin itirazı işi geçersiz kılar mı?

“Ben izin vermedim” açıklaması, tek başına eşin işe başlamasını hukuken engelleyen bir karar değildir. Evlenmek, kişinin mesleki iradesini eşine devretmesi sonucunu doğurmaz. Aynı ilke kadın ve erkek için geçerlidir. Çalışılacak kurumun eşten izin belgesi talep etmesiyle aile içindeki anlaşmazlık da birbirinden ayrılmalıdır. Başka bir kanundan kaynaklanan özel bir şart bulunmadıkça genel aile hukuku kuralı eş izni değildir.

Buna karşılık bir eşin işi nedeniyle ortak konutun değiştirilmesi, çocukların bakım düzeninin tamamen değişmesi veya aile giderlerinin karşılanmaması ayrı sorunlar yaratabilir. Konutun seçimi ve evlilik birliğinin yönetimi TMK 186 kapsamında birlikte yürütülür. İş değişikliğini kabul etmek zorunda olmamak ile eşin tek başına bütün aileyi başka şehre taşımaya yetkili olduğunu varsaymak aynı şey değildir. Her kararın kendi hukuki etkisi incelenmelidir.

Ailenin yararı nasıl değerlendirilir?

Değerlendirme yalnız gelir miktarına indirgenemez. Çalışma düzeni, ulaşım, çocukların yaşı, bakım ihtiyacı, eşlerin sağlık durumu ve mevcut sorumluluk paylaşımı önem taşıyabilir. Bir eşin eğitimi ve mesleki gelişimi de göz ardı edilmemelidir. Sırf alışılmış aile düzeninden farklı olduğu için işin yasaklanmasını istemek yerine, hangi yükümlülüğün aksadığı somutlaştırılmalıdır. Tarafların beklentileri kadar uygulanabilir çözüm imkânları da konuşulmalıdır.

Örneğin gece çalışması nedeniyle çocukların kim tarafından karşılanacağı belirsizse çözüm, otomatik olarak çalışan eşin işten ayrılması değildir. Bakımın yeniden paylaşılması, çalışma saatlerinin mümkünse düzenlenmesi ve aile bütçesinin incelenmesi gerekir. Eşlerden her biri birliğin giderlerine gücü oranında emek ve malvarlığıyla katılır. Ev içi emek ve çocuk bakımı, gelir getirmediği gerekçesiyle değersiz kabul edilemez.

Uyuşmazlık sürerse hangi yol izlenir?

TMK 195, evlilik yükümlülüklerinin yerine getirilmemesi veya önemli bir konuda uyuşmazlık çıkması halinde eşlerin ayrı ayrı ya da birlikte hâkimin müdahalesini istemesine imkân verir. Hâkim yükümlülükleri hatırlatabilir, uzlaştırmaya çalışabilir ve ortak rızayla uzman yardımına başvurabilir. Bu düzenleme, meslek seçimi için yeni bir eş izni şartı yaratmaz. Talep, yaşanan uyuşmazlık ve ihtiyaç duyulan kanuni önlem bakımından kurulmalıdır.

Sorun aile giderlerine katılmamaksa parasal katkının belirlenmesi ve koşulları varsa ödemenin doğrudan diğer eşe yapılmasına yönelik önlem gündeme gelebilir. Sorun güvenli biçimde birlikte yaşayamamaksa ayrı yaşama ve geçim katkısı hükümleri incelenir. Her anlaşmazlığı aynı dilekçeyle veya yalnız çalışmayı yasaklama talebiyle çözmeye çalışmak uygun değildir.

Belge ve iletişim kaydı neden önemlidir?

Uyuşmazlıkta iş teklifi, çalışma saatleri, bakım giderleri ve gider paylaşımına ilişkin yazışmalar yararlı olabilir. Aksadığı ileri sürülen görevlerin tarih ve etkileri açıklanmalıdır. Karşı tarafın mesleğini küçümseyen ifadeler veya özel haberleşmeye izinsiz erişim yerine, somut soruna ilişkin hukuka uygun kayıtlar kullanılmalıdır. Ekonomik baskı, tehdit veya şiddet söz konusuysa bunlar yalnız meslek tercihi tartışması gibi ele alınmamalıdır.

İş seçiminin ileride boşanma uyuşmazlığında ileri sürülmesi de otomatik kusur sonucu yaratmaz. Yalnız meslek sahibi olmak veya eşin istemediği bir işte çalışmakla, evlilik yükümlülüklerini somut biçimde ihlal eden davranış farklıdır. Değerlendirme olayların bütünü üzerinden yapılır. Bu nedenle iletişimde yalnız izin verilmediğini kaydetmek yerine, bakım düzeni için yapılan teklifler, reddedilen çözümler ve fiilen gerçekleşen aksamalar açıklanmalıdır. Çocuğun ihtiyaçları yetişkinler arasındaki güç mücadelesinin aracı yapılmamalıdır.

Varsayımsal örnek: Bir eş eğitimini tamamlayıp farklı şehirde iş bulmuş olsun. Diğer eş işe girmeyi yasaklayamaz; buna karşılık ortak konut ve çocuğun okulunun kendisine danışılmadan değiştirilmesine itiraz edebilir. Taraflar mesleki kararla aile düzenine ilişkin kararları ayrı ele alır. Uzlaşma sağlanmazsa somut yükümlülük ve önlem hakkında hukuki değerlendirme yapılır. Sonuç, “çalışmak isteyen haklıdır” veya “itiraz eden eş haklıdır” gibi tek cümlelik bir varsayımla belirlenmez.

Hukuki kaynak

Türk Medeni Kanunu: TMK m.185–186, 192–196.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)