Nüfustaki Doğum Tarihi Yanlışsa Yaş Düzeltme Davası Nasıl Açılır?

Nüfustaki doğum tarihi gerçeğe aykırıysa, hata türüne göre idari düzeltme veya nüfus kaydının düzeltilmesi davası gündeme gelir. Doğum tutanağında doğru bulunan tarihin sisteme farklı aktarılması ile ilk bildirimin baştan yanlış yapılması aynı değildir. Birinci durumda dayanak belgeye uygun maddi hata düzeltmesi araştırılır; gerçek doğum tarihinin yargısal olarak belirlenmesi gerekiyorsa dava yolu değerlendirilir. Talep, kişinin istediği yaşa ulaşmasına değil gerçek doğum olayının saptanmasına yöneliktir.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• İlk bakılacak belge doğumun dayanağıdır: Yalnız bugünkü kimlik kartı yanlışlığın nedenini göstermez.
• Tıbbi yaş incelemesi her sorunu çözer mi: Gerektiğinde mahkeme sağlık kuruluşundan değerlendirme isteyebilir.
• Dava nasıl hazırlanır: 5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36.
• Örnek: yıl mı yanlış, aktarım mı yanlış: Bir kişinin doğum bildirimi 12 Mayıs 2000 tarihini gösterirken nüfus kaydı 12 Mayıs 2001 olarak tutulmuşsa öncelikle aktarım hatası incelenir.
• Karar bütün hakları geriye dönük değiştirir mi: Yaş düzeltme kararı, her kurumun bütün işlemlerini otomatik olarak geriye dönük değiştirmez.

İlk bakılacak belge doğumun dayanağıdır

Yalnız bugünkü kimlik kartı yanlışlığın nedenini göstermez. Nüfus kaydının hangi tarihli doğum bildirimi, tutanak veya belgeye dayanılarak oluşturulduğu belirlenmelidir. Hastanede doğum varsa hastane arşivi, doğum protokolü ve annenin o dönemdeki sağlık kayıtları önem kazanır. Eski kaydın bulunamaması, iddia edilen yeni tarihin kendiliğinden doğru kabul edilmesini sağlamaz. Kurumdan alınan “kayıt bulunamadı” yanıtı da yapılan araştırmanın kapsamıyla birlikte dosyaya konulabilir.

Aile içi anlatımlar yardımcı olabilir ancak tarihi gösteren ilk kaynakla karşılaştırılmalıdır. Aşı kartı, okulun ilk kayıt tarihi, eski nüfus cüzdanı, aile kütüğü ve kardeşlerin doğum bilgileri bir zaman çizelgesi kurmaya yarar. Belgeler arasında çelişki varsa bu çelişki saklanmamalı; hangi kaydın hangi beyana veya asıl belgeye dayandığı açıklanmalıdır. Eski takvimlerin dönüştürülmesinden kaynaklanan fark ayrıca kontrol edilir.

Tıbbi yaş incelemesi her sorunu çözer mi?

Gerektiğinde mahkeme sağlık kuruluşundan değerlendirme isteyebilir. Kemik gelişimi gibi bulgular, tıbben değerlendirmeye elverişli yaş aralığında anlam taşır; her erişkinin doğduğu günü kesin olarak belirleyen bir araç değildir. Raporun hangi yöntemle hazırlandığı, yaklaşık bir yaş aralığı mı yoksa daha dar bir değerlendirme mi içerdiği önemlidir. Sağlık raporu ile kayıtların birbiriyle uyumu mahkemece değerlendirilir; kişi kendi seçtiği tarihin rapora yazılmasını isteyemez.

Doğum tarihi kardeşlerin tarihleriyle biyolojik açıdan açıklanamaz bir sonuç oluşturuyorsa mahkemenin ek araştırma yapması mümkündür. Benzer şekilde kişinin iddia edilen doğum tarihinden önce nüfusa kaydedilmiş görünmesi ciddi bir çelişkidir. Bu nedenle yalnız görünüşe, fotoğrafa veya ailede söylenen yaşa dayanmak yeterli bir dosya hazırlama yöntemi değildir.

Dava nasıl hazırlanır?

5490 sayılı Nüfus Hizmetleri Kanunu’nun 36. maddesi uyarınca nüfus kayıt düzeltme davasında yerleşim yerindeki asliye hukuk mahkemesi kuralı uygulanır. Mevcut gün, ay ve yıl ile düzeltilmesi istenen tarih dilekçede karışıklığa yer bırakmadan gösterilir. Belgelerin hangi kurumlarda bulunduğu ve hangi tanıkların doğumu doğrudan bildiği belirtilir. Küçük adına başvuruda temsil ilişkisi ve aile bireylerinin menfaatleri ayrıca incelenir.

Dosyaya rastgele tarih yazılması veya sırf bir başvuru şartını sağlamak için yaş büyütme ya da küçültme istenmesi kayıt düzeltmenin amacıyla bağdaşmaz. Dava dilekçesi hazırlanırken nüfus belgesindeki hatanın türü, ilk kayıt tarihi ve talep edilen değişikliğin dayanakları tek tabloda gösterilebilir. Bu hazırlık, aynı bilginin farklı dilekçelerde farklı yazılması riskini azaltır.

Örnek: yıl mı yanlış, aktarım mı yanlış?

Bir kişinin doğum bildirimi 12 Mayıs 2000 tarihini gösterirken nüfus kaydı 12 Mayıs 2001 olarak tutulmuşsa öncelikle aktarım hatası incelenir. Buna karşılık ilk bildirim de 2001 diyor, aile gerçek doğumun 2000 olduğunu ileri sürüyorsa yalnız ekran kaydını değiştirmek yeterli olmaz. İlk bildirimin neden yanlış olduğu ve gerçek tarihin hangi bağımsız kayıtlarla desteklendiği araştırılır. İki durumda izlenecek yolun aynı olduğu varsayılmamalıdır.

Karar bütün hakları geriye dönük değiştirir mi?

Yaş düzeltme kararı, her kurumun bütün işlemlerini otomatik olarak geriye dönük değiştirmez. Sosyal güvenlik, eğitim veya başka bir işlemde uygulanacak özel kanunlar ve esas alınan kayıt tarihi ayrıca önemlidir. Bu nedenle emeklilik tarihi veya belirli bir sınava katılma hakkı hakkında yalnız nüfus davasının sonucuna dayanılarak kesin vaat verilmemelidir. Kesinleşme ve tescilden sonra, kararın etkilenmesi beklenen kuruma sunulması ve yazılı değerlendirme alınması gerekir.

Hastane kaydı yoksa dava açılamaz mı?

Bu durum tek başına dava açılmasına engel değildir; fakat ispatı güçleştirebilir. Mahkeme erişilebilir eski kayıtları, tanıkları ve gerekli görürse tıbbi incelemeyi birlikte değerlendirir.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

İlgili açıklamalar

• Yabancı ve Türk kimlik bilgilerinin eşleştirilmesi
• Bilirkişi raporuna itirazın hazırlanması

Hukuki kaynaklar

• Nüfus ve Vatandaşlık İşleri: Kayıt düzeltme — 5490 sayılı Kanun m.35-36; kayıt düzeltme, görevli mahkeme, kararın tescili
• Nüfus Hizmetleri Kanunu — m.35, 36, 38-39: kayıt düzeltme ve maddi hata ayrımı