Arabuluculuk Anlaşmasındaki Para Ödenmedi: Doğrudan İcra Takibi Yapılabilir mi?

Arabuluculuk anlaşmasındaki para vadesinde ödenmediğinde yeniden aynı alacak davasını açmak her durumda doğru yol değildir. Önce anlaşma belgesinin ilam niteliğinde olup olmadığı, gerekiyorsa icra edilebilirlik şerhinin alınıp alınmadığı ve hangi tutarın muaccel olduğu incelenir. Belgenin bu özellikleri, başlatılabilecek icra takibinin türünü belirler.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Son tutanak ile anlaşma belgesi aynı işlevde değildir: Arabuluculuk son tutanağı sürecin nasıl bittiğini gösterir.
• İmzalar neden önem taşır: 6325 sayılı Kanun’un 18. maddesi, belirli imza koşullarını taşıyan anlaşmaların ayrıca şerh aranmadan ilam niteliğinde olmasını düzenler.
• Şerh hangi durumda gerekir: İlam niteliğini doğrudan sağlayan koşullar yoksa icra edilebilirlik şerhi gündeme gelir.
• Bir taksit ödenmezse borcun tamamı istenebilir mi: Bir taksidin ödenmemesi, her anlaşmada gelecekteki taksitlerin de kendiliğinden istenebileceği anlamına gelmez.
• İcradan önce hazırlanacak dosya: Tam anlaşma belgesi, son tutanak, varsa şerh kararı, imza bilgileri, ödeme planı ve banka hareketleri bir araya getirilir.

Son tutanak ile anlaşma belgesi aynı işlevde değildir

Arabuluculuk son tutanağı sürecin nasıl bittiğini gösterir. Ödeme borcu, tutarı, vadesi ve taraf yükümlülükleri anlaşma belgesinde düzenlenir. Sadece üzerinde “anlaşma sağlandı” yazan bir tutanak, içeriği belirsiz bütün alacakların takibi için yeterli kabul edilemez. İmzalanmış ekler de ana metinle birlikte incelenmelidir.

Örneğin üç taksit kararlaştırılmışsa her taksidin tutarı, tarihi ve ödeme hesabı belirlenir. Yapılan kısmi ödemeler kaydedilir. Anlaşmanın yanında avukatlar arasında gönderilen taslak metin bulunması, taslak şartların son anlaşmaya aynen geçtiğini göstermez. Takip hesabı son imzalı metin üzerinden yapılmalıdır.

İmzalar neden önem taşır?

6325 sayılı Kanun’un 18. maddesi, belirli imza koşullarını taşıyan anlaşmaların ayrıca şerh aranmadan ilam niteliğinde olmasını düzenler. Kanunun zorunlu şerh öngördüğü özel durumlar saklıdır. Genel kuralda taraflar, avukatları ve arabulucunun birlikte imzası önemlidir; ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ve arabulucunun imzasına ilişkin ayrı düzenleme vardır.

Bu nedenle “arabulucu imzaladıysa doğrudan ilamlı icra olur” şeklinde genel bir sonuç çıkarılamaz. Belgede kimin hangi sıfatla imzaladığı kontrol edilir. Temsilci imzası varsa temsil yetkisinin kapsamı da önem taşır. Elektronik imzalı belgede geçerli imza ve belgenin bütünlüğü doğrulanmalıdır.

Şerh hangi durumda gerekir?

İlam niteliğini doğrudan sağlayan koşullar yoksa icra edilebilirlik şerhi gündeme gelir. Dava açılmadan yapılan arabuluculukta genel kural, arabulucunun görev yaptığı yer sulh hukuk mahkemesine başvurudur. Dava devam ederken arabuluculuğa başvurulmuşsa şerh davanın görüldüğü mahkemeden istenir. Özel düzenlemeler bu genel çerçeveyi değiştirebilir.

Özellikle kira, ortaklığın giderilmesi, kat mülkiyeti ve komşuluk uyuşmazlıklarını kapsayan 18/B maddesi bakımından şerh zorunluluğu ayrıca değerlendirilmelidir. Taşınmazla ilgili anlaşmalarda taşınmazın bulunduğu yer mahkemesine ilişkin kural bulunur. Taşınmaz devri ve sınırlı ayni hak anlaşmaları için de özel hükümler vardır; bunlar sıradan para anlaşmasıyla aynı kabul edilmemelidir.

Bir taksit ödenmezse borcun tamamı istenebilir mi?

Bir taksidin ödenmemesi, her anlaşmada gelecekteki taksitlerin de kendiliğinden istenebileceği anlamına gelmez. Muacceliyet kaydı, ihtar gerekip gerekmediği ve kaydın uygulanma koşulları okunmalıdır. Takipte henüz vadesi gelmeyen tutarın eklenmesi gereksiz uyuşmazlık ve masraf doğurabilir.

Faiz yönünden başlangıç tarihi, faiz türü ve oranı ayrı ayrı incelenir. Sözleşmede olmayan bir cezai şart hesaplamaya eklenemez. Banka kayıtlarıyla doğrulanan ödemeler düşülmeli, hangi ödemenin hangi borca sayıldığı anlaşmadaki düzenlemeyle birlikte açıklanmalıdır. Hesabın denetlenebilir olması borç kadar önemlidir.

İcradan önce hazırlanacak dosya

Tam anlaşma belgesi, son tutanak, varsa şerh kararı, imza bilgileri, ödeme planı ve banka hareketleri bir araya getirilir. Borçluya gönderilmiş ihtarlar ve tebliğ belgeleri varsa eklenir. Takibe konu tutar için basit bir tarih ve ödeme çizelgesi hazırlanması, eksik ödeme ile hiç ödeme yapılmamasını ayırmayı sağlar.

Anlaşmanın icrası ile anlaşmanın geçerliliğine ilişkin itiraz farklı konulardır. Borçlunun yalnız ödemeyi reddetmesi belgeyi geçersiz kılmaz; alacaklının da her itirazın dayanaksız olduğunu varsayması doğru değildir. Seçilecek takip yolu belgenin gerçek hukuki niteliğine dayanmalıdır.

Anlaşmada ödeme başka bir edime bağlanmışsa o koşulun gerçekleşip gerçekleşmediği de belgelenmelidir. Örneğin anahtar teslimi karşılığındaki ödeme, yalnız takvim tarihine bakılarak koşulsuz borç gibi ele alınmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Yalnız arabulucunun imzası doğrudan ilamlı icraya yeter mi?

Her durumda yetmez. Taraf ve avukat imzaları, uyuşmazlık türü ve kanundaki zorunlu şerh hükümleri birlikte kontrol edilmelidir.

Taksit gecikince bütün tutarı isteyebilir miyim?

Anlaşmadaki muacceliyet şartı ve varsa ihtar koşulu incelenir. Tek taksidin gecikmesi her olayda gelecek taksitleri muaccel yapmaz.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

İlgili hukuk rehberleri

• İş Davalarında Zorunlu Arabuluculuk ve Süreler
• Ticari Alacak Davası ve Zorunlu Arabuluculuk Süreci

Hukuki dayanaklar

• Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu: m.17/B,18,18/B