Dava Masraflarını Ödeyemeyen Kişi Adli Yardım Nasıl İster?

Dava harcı, bilirkişi ve tebligat giderlerini karşılayamayan kişi, koşulları varsa mahkemeden adli yardım isteyebilir. Başvuru yalnız işsizler için değildir: Düzenli geliri bulunan kişinin zorunlu aile giderleri nedeniyle yargılama masraflarını karşılayamaması da değerlendirilebilir. Buna karşılık, adli yardım talebi davanın haklı bulunduğu veya tüm borçların silindiği anlamına gelmez.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• Mahkeme hangi iki konuyu inceler: Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334.
• Başvuru dosyası nasıl hazırlanır: Dilekçede açılacak veya görülmekte olan davanın tarafları, konusu, talep sonucu ve kısa olay sırası belirtilir.
• Barodan avukat istemekle aynı işlem midir: Baronun adli yardım bürosundan avukat görevlendirilmesi istenmesi ile mahkemeden yargılama giderleri yönünden yardım istenmesi ayrı değerlendirmelerdir.
• Ret kararı gelirse hangi süre önemlidir: Adli yardım talebinin reddine karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle itiraz edilebilir.
• Dava sonunda masraf hiç ödenmez mi: Adli yardım çoğunlukla gider yükünü geçici olarak erteler.

Mahkeme hangi iki konuyu inceler?

Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 334. maddesinde ekonomik yetersizlik ile talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması birlikte aranır. İlk koşul, dava giderlerinin kişinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zorlaştırmasıdır. İkinci koşul, ileri sürülen olay ve hakkın anlaşılabilir bir hukuki temele dayanmasıdır. Başvurucu davayı baştan kesin olarak kazanacağını ispatlamak zorunda değildir; fakat yalnızca “param yok” demek de yeterli olmaz.

Ekonomik incelemede ücret, emekli aylığı, taşınmaz, araç ve gelir kaynaklarıyla birlikte kira, bakmakla yükümlü olunan kişiler ve zorunlu sağlık harcamaları açıklanmalıdır. Üzerine kayıtlı bir mal bulunması her olayda otomatik ret sebebi gibi sunulmamalıdır. Malın niteliği, kullanılabilirliği ve başvurucunun giderleri bütün olarak değerlendirilir.

Başvuru dosyası nasıl hazırlanır?

Dilekçede açılacak veya görülmekte olan davanın tarafları, konusu, talep sonucu ve kısa olay sırası belirtilir. Hangi adli yardım kalemlerinin istendiği ayrıca yazılır. Harç ve avanslardan geçici muafiyet, teminat muafiyeti ve gerekli giderlerin devletçe karşılanması aynı karar içinde veya kısmen kabul edilebilir.

SGK hizmet ve gelir kayıtları, tapu ve araç bilgileri, kira sözleşmesi, aile nüfus bilgileri ve düzenli gider belgeleri başvuruyu somutlaştırır. Davayı destekleyen sözleşme, ödeme belgesi veya yazışmalar da eklenir. Belgeler arasında açık bir çelişki varsa bunun açıklanması, eksik bir ekonomik tablo sunulmasından daha sağlıklıdır. Mahkeme gerektiğinde ek araştırma yapabilir.

Barodan avukat istemekle aynı işlem midir?

Baronun adli yardım bürosundan avukat görevlendirilmesi istenmesi ile mahkemeden yargılama giderleri yönünden yardım istenmesi ayrı değerlendirmelerdir. Baro görevlendirmesi yapıldığında dosyadaki harçların kendiliğinden kaldırıldığını varsaymak doğru değildir. Mahkemenin giderler konusunda verdiği kararın kapsamı dosyadan ayrıca kontrol edilmelidir.

Dava henüz açılmadıysa görevli mahkeme ve başvurunun nasıl kaydedileceği belirlenir. Görülen davada dosya numarası kullanılır. Kanun yolu veya icra aşamasındaki başvurunun mercii kendi düzenlemesine göre değişebilir. Başvuru yaparken yaklaşan dava, itiraz veya delil süreleri ayrıca korunmalıdır; yardım talebi bütün süreleri kendiliğinden durduran genel bir işlem değildir.

Ret kararı gelirse hangi süre önemlidir?

Adli yardım talebinin reddine karşı, kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçeyle itiraz edilebilir. Bazı eski bilgilendirme metinlerinde bir hafta yazmaktadır; 7499 sayılı Kanun HMK 337. maddesindeki süreyi değiştirmiştir. İtirazda ret gerekçesi ayrı ayrı ele alınmalı, örneğin gözden kaçan gider veya yanlış değerlendirilen gelir belgeyle açıklanmalıdır.

İtirazın reddi, aynı iddianın tekrar tekrar sunulması yolunu açmaz. Sonradan ödeme gücünde ciddi azalma gibi yeni durum ortaya çıkarsa kanuni koşullar çerçevesinde yeniden değerlendirme istenebilir. Başvurunun kabul edildiği varsayımıyla mahkemenin gider yatırma kararlarını cevapsız bırakmak hak kaybı yaratabilir.

Dava sonunda masraf hiç ödenmez mi?

Adli yardım çoğunlukla gider yükünü geçici olarak erteler. Dava veya takip sonunda haksız çıkan kişinin gider sorumluluğu değerlendirilir. Koşulları varsa taksitlendirme veya tahsilin mağduriyet doğurması nedeniyle kısmi ya da tam muafiyet gündeme gelebilir. Bu nedenle adli yardım kararı, karşı taraf vekâlet ücreti dahil her mali sonucun baştan silinmesi şeklinde okunmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Maaşım varsa adli yardım isteyebilir miyim?

Evet. Gelirin varlığı tek başına yeterli değildir; dava giderleriyle ailenin zorunlu geçim koşulları birlikte değerlendirilir.

Başvuru için davanın tüm delillerini tamamlamak gerekir mi?

Talebin hukuki temeli ve mevcut deliller açıklanmalıdır. Ancak yardım talebi, esas davanın bütün ispatının önceden bitirilmesini gerektirmez.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

İlgili hukuk rehberleri

• Mahkemenin Kesin Süre Kararında Sonuç Yazmıyor: Delil Hakkı Kaybedilir mi?
• Hukuk Duruşmasına Gidilmediği İçin İşlemden Kaldırılan Dosya Nasıl Yenilenir?

Hukuki dayanaklar

• Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.334–340
• 7499 sayılı Kanun: m.37; HMK 337/2 süre değişikliği
• Adalet Bakanlığı Adli Yardım Bilgilendirmesi: başvuru belgeleri ve kapsam; sayfadaki eski itiraz süresi 7499 ile güncellenmiştir