Borçlunun Deposundaki Konsinye Mallar Haczedilirse Satıcı Ne Yapabilir?

Borçlunun deposunda bulunan mal gerçekten üçüncü kişiye aitse, mal sahibi istihkak iddiasını usulüne uygun ileri sürebilir. Sözleşmede konsinye yazması tek başına haczi kaldırmaz. Sözleşmenin gerçek içeriği, mülkiyetin ne zaman geçeceği, haczedilen ürünlerin o sözleşmedeki mallarla aynı olup olmadığı ve fiili zilyetlik araştırılmalıdır.

Konsinye ilişkisinde ürünler satılmak üzere başka işletmeye bırakılabilir. Ancak uygulamada bu isimle doğrudan satış, vadeli satış veya farklı bir tedarik modeli de anlatılabilmektedir. Satıcı sadece parasını alamamışsa ürünlerin hâlâ kendisine ait olduğu sonucu her zaman doğmaz. Önce teslimin ve sözleşmenin mülkiyet bakımından etkisi belirlenir.

Konsinye etiketi ile gerçek mülkiyet hakkı

İİK 96 ve devamındaki istihkak kuralları haczedilen mal üzerinde ileri sürülen mülkiyet veya diğer ilgili hakların değerlendirilmesini sağlar. Malın borçlunun elinde bulunması ile üçüncü kişinin elinde bulunması farklı usullere yol açabilir. Depoyu kullanan kişi, anahtar ve erişim kontrolü, borçlunun işletmesiyle ilişki ve ortak kullanım bu nedenle önemlidir.

İİK 96 kapsamında haczi öğrenen borçlu veya üçüncü kişi bakımından istihkak iddiasının ileri sürülmesi için yedi günlük süre önem taşır. İddia tutanağa geçirilir; alacaklı ve borçluya iddiaya karşı itirazları için üç günlük süre verilir. Sonraki dava aşamasındaki süre ve davayı açacak kişi zilyetliğe ve verilen karara göre belirlenir. Bütün durumlarda satıcı yedi günde dava açar biçiminde tek kural kurulamaz.

İİK 97 kapsamındaki mahkeme kararının tefhim veya tebliğinden başlayan dava süresi ile kendisine iddia imkânı verilmemiş üçüncü kişinin öğrenmeye bağlı başvurusu ayrıdır. İİK 99 uygulanacaksa üçüncü kişi aleyhine dava açması için alacaklıya yedi günlük süre verilir. Mallar borçlunun deposundaysa sadece satıcının mülkiyet iddiası ileri sürmesi depoyu üçüncü kişinin zilyetliğine dönüştürmez.

Konsinye stokun mülkiyetini ve kimliğini açıklayan kayıtlar

Konsinye sözleşmesinin tamamı

Konsinye sözleşmesinin tamamı değerlendirmesinde kayıtların birbiriyle tutarlı olması kadar tutarlılığın neden oluştuğu da önem taşır. Mülkiyet geçişi, satış yetkisi, iade ve ödeme şartları okunur. Sözleşme başlığı gerçek ekonomik ilişkiyle karşılaştırılır. Aynı kaynaktan kopyalanan iki belge bağımsız iki doğrulama gibi sunulmamalıdır. İki farklı kurumun aynı bilgiyi ayrı işlemler sırasında kaydetmesi ise araştırmaya farklı bir değer kazandırabilir. Çelişki bulunursa hangi belgenin neden tercih edilmesi gerektiği açıklanmalıdır. Sadece daha yeni tarihli olduğu için bir kayda üstünlük tanınması her durumda doğru değildir; kayıtların düzenlenme amacı da göz önünde tutulmalıdır.

Sevk ve teslim belgeleri

Sevk ve teslim belgeleri hakkında ileri sürülen itiraz, mümkün olduğunda kaydın belirli bölümüne yönelmelidir. Hangi ürünlerin hangi tarihte depoya bırakıldığı belirlenir. Mal kodu ve miktar haciz listesindeki ürünlerle eşleştirilir. Genel bir itiraz yerine sayfa, tarih, işlem veya satır belirtilmesi cevap alınmasını kolaylaştırır. Düzeltme istenen bilgi ile hukuki sonucu değiştirilmeye çalışılan işlem birbirinden ayrılmalıdır. Bir yazım hatasının düzeltilmesi maddi uyuşmazlığı çözmeyebilir; buna karşılık doğru kişi veya doğru malın belirlenmesi için düzeltme zorunlu olabilir. İstenen işlemin kapsamı gerekenden geniş tutulursa asıl sorun başvurunun içinde kaybolabilir.

Stok ve seri numarası kaydı

Stok ve seri numarası kaydı dosyaya sunulurken yalnızca belgenin adı yazılmamalı, belgenin iddiayla ilişkisi de açıklanmalıdır. Aynı üründen çok sayıda bulunuyorsa parti veya seri numarası önem kazanır. Genel marka adı belirli ürünün mülkiyetini göstermeyebilir. Ek numarası verilmesi, hangi bölümün hangi olguyu desteklediğinin gösterilmesi ve okunabilir örnek kullanılması değerlendirmeyi kolaylaştırır. Belge başka bir dosyada bulunuyorsa dosya numarası ve ilgili evrakın tarihi belirtilmelidir. Asıl belgeye ulaşılması gerekiyorsa örneğin nasıl elde edildiği açıklanmalıdır. İncelemeye sunulan materyalin değiştirilmesi veya içeriğinden uygun görülen parçaların seçilerek bütünü gizlemesi delilin güvenilirliğine zarar verebilir.

Depo kullanım belgeleri

Depo kullanım belgeleri bakımından tek bir satırın okunması yanıltıcı olabilir. Depoyu kimin fiilen kullandığı, erişimin kimde olduğu ve ürünlerin hangi alanda durduğu araştırılır. Belgenin tamamındaki tarih, işlemi yapan kişi ve işlem öncesindeki açıklamalar birlikte değerlendirilmelidir. Bu inceleme, mevcut iddianın hangi bölümünün doğrudan kayıtla desteklendiğini ve hangi bölümünün yalnızca çıkarıma dayandığını gösterir. Eksik sayfa veya okunamayan bölüm varsa bu eksiklik açıkça belirtilmeli, var olmayan bilgi tamamlanmış gibi aktarılmamalıdır. Karşı tarafın farklı yorumu da aynı kayıt üzerinde sınanmalıdır.

Satış ve iade hareketleri

Satış ve iade hareketleri üzerinde yapılacak karşılaştırmada başlangıç noktası belgenin gerçek içeriğidir. Teslim edilen ürünün son tüketiciye satılıp satılmadığı veya başka stokla değişip değişmediği belirlenir. Satılan ürünün yerine yeni mal gelmesi ayniyeti etkiler. Bir kaydın düzenlenmiş olması, içerdiği her açıklamanın doğru olduğunu kendiliğinden göstermez. Düzenleyen kişinin olayla ilişkisi, kaydın ne zaman oluşturulduğu ve bilgiyi hangi kaynaktan aldığı araştırılmalıdır. Belge bir başka belgeye atıf yapıyorsa atıf yapılan kayıt da istenmelidir. Böylece yalnızca sonuç bildiren bir evrak yerine sonucun denetlenmesini sağlayan bir belge zinciri kurulabilir.

Ticari defter ve cari hesap

Ticari defter ve cari hesap yönünden belirsizlik giderilmeden kesin bir sonuca geçilmesi savunmayı zayıflatabilir. Konsinye stok ile satılmış fakat ödenmemiş ürün ayrı kayıtlarda izlenebilir. Muhasebe kaydının sözleşme ve fiili hareketle uyumu denetlenir. Mevcut kayıt ile iddianın birbiriyle örtüşen kısımları ayrı, uyuşmayan kısımları ayrı gösterilmelidir. Uyuşmazlık tarih, miktar, kişi veya işlem sırası bakımından ortaya çıkıyorsa açıklama da o noktayla sınırlı ve somut olmalıdır. Bir yanlışlığın bulunması bütün işlemleri geçersiz saymak için yeterli olmayabileceği gibi, küçük görünen bir ayrıntı esaslı bir kimlik veya süre sorununu ortaya çıkarabilir.

Haciz tutanağı

Haciz tutanağı elde edilirken asıl kayıt ile sonradan hazırlanmış açıklama arasındaki fark korunmalıdır. Mülkiyet iddiasının kimin tarafından ileri sürüldüğü ve ürünlerin nasıl tarif edildiği kontrol edilir. Eksik mal tanımı ayrıca sorun yaratabilir. Sonradan verilen bilgi, önceki belgenin yerine sessizce geçirilmemelidir. İki kaydın da tarihi ve kaynağı gösterildiğinde değişikliğin nedeni değerlendirilebilir. Açıklamayı yapanın bilgi sahibi olduğu konu ile tahmin yürüttüğü konu ayrılmalıdır. Sadece kendisine anlatılanları aktaran bir kişinin açıklaması, doğrudan gerçekleştirdiği işlemi anlatmasıyla aynı kapsamda değildir. Bu ayrım yapılmadan belgelerin güvenilirliği hakkında sağlıklı karşılaştırma kurulamaz.

Haczi öğrenme kaydı

Haczi öğrenme kaydı araştırması, olayın tamamını her yönden kanıtlamayı amaçlayan sınırsız bir belge talebine dönüştürülmemelidir. Satıcının haczi hangi tarihte öğrendiği belirlenir. Telefon bildirimi, tutanak veya resmî tebligatın farklı tarihleri birbirine karıştırılmaz. Hangi kayıt aralığının gerekli olduğu ve bu kayıtla hangi sorunun çözüleceği belirlenirse inceleme daha anlaşılır olur. İlgisiz kişilere ait bilgilerin ayıklanması ve kişisel verilerin gereksiz dolaşıma sokulmaması da gözetilmelidir. Dosyada bulunan bir kaydın tekrar istenmesi yerine önce okunabilir örneğine erişim sağlanmalıdır. Kayıt eksikse eksikliğin kapsamı ve tamamlanacağı kurum açıkça gösterilmelidir.

Depodaki stok için dört ayrı ihtimal

Gerçek konsinye stok

Uygulama mantığını görmek için varsayımsal bir olay düşünelim: Satıcı ürünleri satışa kadar mülkiyet kendisinde kalacak biçimde teslim etmiş ve stok ayrı tutulmuştur. Sözleşme ve belirli ürünün ayniyeti birlikte ispatlanmalıdır. Seri ve sevk listesi haciz tutanağıyla eşleştirilir. İstihkak incelemesi gerçek ilişki üzerinden yürür; sözleşme başlığı tek başına yeterli değildir. Bu örnekte kritik ayrım, olayın gerçekleşmiş olması ile olaydan istenen hukuki sonucun çıkarılabilmesi arasındadır. Önce olgu belirlenmeli, ardından uygun usul ve talep seçilmelidir. Eksik bilgi doğrudan başvuran aleyhine kesin kabul olarak kullanılmamalı; eksikliğin hangi araştırmayla giderileceği gösterilmelidir. Araştırma sonucunda farklı bir veri elde edilirse başvurunun dayanağı da buna göre güncellenmelidir.

Vadeli satışa konsinye denmesi

Aşağıdaki örnek bir mahkeme kararı anlatımı değildir: Ürünler kesin satışla devredilmiş fakat ödeme ertelenmiştir. Taraflar konuşmada konsinye demektedir. Ödenmeyen bedel mülkiyeti her zaman geri döndürmez. Satış ve teslim koşulları hukuken incelenir. Satıcının hakkı mülkiyet yerine alacak hakkı niteliğinde olabilir. Böyle bir durumda ilk anlatımın doğruluğu tek başına varsayılmaz. Karşı açıklamanın hangi kayda dayandığı, kaydın olayla zamansal bağlantısı ve başvuranın somut talebi birlikte incelenir. Bir sorunun giderilmesi dosyadaki bütün sorunların giderildiği anlamına gelmez. İşlem sırası korunarak önce acil hak kaybını önleyen adım, sonra ayrıntılı inceleme gerektiren adım yerine getirilmelidir.

Stokun karışması

Farklı bir olasılık üzerinden değerlendirme yapılırsa: Aynı ürün hem satıcıdan hem başka firmadan alınmış ve depoda birlikte tutulmuştur. Hangi ürünün haczedildiği belirsizdir. Parti, seri ve tarih kayıtları araştırılır. Ayniyet kurulmadan toplam fatura üzerinden bütün stokun satıcıya ait olduğu söylenemez. Örneğin öğretici yönü, aynı görünen işlemlerin farklı nedenlerle farklı sonuçlara ulaşabilmesidir. Belgeye erişim, işlemin öğrenilmesi ve kararın tebliği her zaman aynı tarihte gerçekleşmez. Tarihler birbirine karıştırılmadan ayrı kaydedilmelidir. Sonucun değişmesini isteyen kişi, talebinin hangi maddi olguya ve hangi usul kuralına dayandığını birlikte açıklamalıdır. Salt başvuru yapmış olmak işlemin kendiliğinden duracağı anlamına gelmez.

Üçüncü kişinin deposu

Örnek olarak şu varsayım ele alınabilir: Borçlunun malları fiilen başka şirkete ait bağımsız depoda haczedilmiştir. Zilyetlik ve gerçek kullanım farklı usul doğurabilir. Depo sözleşmesi ve erişim durumu gösterilir. İİK 99 koşulları varsa davayı açması gereken alacaklı olabilir; sadece adresle karar verilmez. Bu olasılıkta olayın yalnızca başvuranın bakış açısından anlatılması yeterli değildir. İşlemi gerçekleştiren kişinin açıklaması ile resmî kayıt arasında fark bulunuyorsa farkın nedeni araştırılmalıdır. Sonuç talebi de bu farkla ilişkilendirilmelidir. Kanıtlanması gereken asıl olgu unutulup tali ayrıntılara ağırlık verilmesi süreci uzatabilir. Belgeler geldikçe değerlendirme yenilenebilir; başlangıçta seçilen yaklaşımın mutlaka korunması gerekmez.

Haciz öğrenildiğinde hangi işlem önce yapılır?

Satıcı haczi öğrendiğinde dosya numarasını, tutanak tarihini ve haczedilen ürün listesini edinmelidir. İddia sözlü olarak borçluya anlatılmakla yetinilmemeli; ilgili icra dosyasında usulüne uygun kayda geçirilmelidir. Kısa süre nedeniyle sözleşmenin ve sevk kayıtlarının hazırlanması geciktirilmemelidir. Sonradan geriye tarihli sözleşme düzenlemek veya hacizli ürünleri depodan gizlice çıkarmak mevcut hukuki sorunu çözmez.

Başvuruda her ürünün hangi belgeye bağlandığı gösterilir. Büyük stoklarda tablo hazırlanarak haciz sıra numarası, ürün kodu, seri veya parti numarası, teslim tarihi ve mülkiyet dayanağı yan yana yazılabilir. Böylece iddia bütün depo stokuna yönelen belirsiz bir açıklamadan belirli mallara ilişkin hak iddiasına dönüşür. Bir kısmı satıcıya, bir kısmı borçluya aitse ayrım açık yapılmalıdır.

İstihkak iddiası ve davanın açılması her durumda haczi veya satışı kendiliğinden durdurmaz; uygulanan usul ve verilen karar kontrol edilir. İlgili kanun maddesine göre takibin devamı, ertelenmesi ve teminat konusu ayrıca değerlendirilir. İcra müdürünün zilyetlik değerlendirmesiyle uyuşmazlık varsa uygun şikâyet yolu ele alınabilir. İstihkak süresiyle şikâyet süresi aynı takvim gibi kullanılmamalıdır.

İade hakkı ile mülkiyet hakkı karıştırılmamalıdır

Sözleşmede satılmayan ürünlerin geri alınabileceği yazması tek başına ürünlerin mülkiyetinin daima satıcıda kaldığını kesinleştirmez. Hükmün hangi ilişki içinde düzenlendiği ve teslimin hukuki niteliği değerlendirilmelidir. Bir vadeli satışta geri alma veya iade düzenlemesi bulunmasıyla satışa kadar satıcıya ait tutulmuş stok aynı değildir. İstihkak başvurusu yalnızca iade hakkını gösteren maddeye dayanıyorsa mülkiyet iddiasının hukuki dayanağı eksik kalabilir. Sözleşmenin diğer hükümleri ve ticari kayıtları birlikte okunmalıdır.

Borçlu işletmenin satıcıya ödeme yapmış olması da ayrıntılı incelenmelidir. Ödeme hangi partiye veya hangi satışa ilişkindir? Önceden satılmış ürünlerin bedeli ile henüz satılmamış stok için alınan avans aynı anlamda olmayabilir. Cari hesabın tek toplam bakiye göstermesi bütün ürünlerin durumunu açıklamaz. Parti ve işlem bazında karşılaştırma, malın mülkiyeti ile parasal alacağın birbirinden ayrılmasına yardımcı olur. Satışa konu ürünler belirlenmeden bütün stokun tek başlıkta değerlendirilmesi hak iddiasını güçleştirebilir.

Haciz tutanağındaki ürün kodu sevk belgesinden farklıysa önce bu farkın nedeni araştırılır. Ambalaj değişikliği, iç stok kodu veya gerçekten farklı ürün bulunması ayrı olasılıklardır. Fotoğraf, üretici seri kaydı ve depo sayım listesi karşılaştırılabilir. Ayniyet konusunda belirsizlik dürüstçe belirtilmeli; faturadaki toplam adet kadar malın depoda bulunduğu varsayılmamalıdır. Doğru ürün eşleştirmesi hukuki iddianın kapsamını daraltabilir veya belirli malların gerçekten üçüncü kişiye ait olduğunu gösterebilir.

Sık sorulan sorular

Konsinye yazan sözleşme haczi kaldırır mı?

Tek başına kaldırmaz. Gerçek mülkiyet ilişkisi ve haczedilen ürünün sözleşmedeki ürünle aynı olması araştırılır. Sözleşme fiili işleyiş ve ticari kayıtlarla desteklenmelidir.

Fatura benim adıma ise yeterli mi?

Fatura önemli olabilir fakat bütün olguları tek başına çözmez. Malın sonradan devredilip devredilmediği, teslim ve stok hareketi araştırılır.

Depoda duran her ürün borçlunun mudur?

Otomatik kesin mülkiyet sonucu kurulmaz. Zilyetlik karineleri ve üçüncü kişinin iddiası kanuni usulle değerlendirilir; belirli ürünün hakkı ispatlanmalıdır.

Haczi öğrenince kaç günüm var?

İİK 96 kapsamındaki iddia için öğrenmeden itibaren yedi günlük süre önemlidir. Sonraki dava süresi ve başlangıcı uygulanan usule göre ayrıca belirlenir.

Dava açacak kişi her zaman satıcı mı?

Hayır. Borçlunun veya üçüncü kişinin zilyetliği ve ilgili karar önemlidir. İİK 99 koşullarında dava açması için alacaklıya süre verilir.

Ürünler karışmışsa iddia imkânsız mı?

Kesin olarak imkânsız denemez. Seri, parti, sevk ve stok kayıtlarıyla ayniyet araştırılır. Genel ürün adı bütün malları ayırt etmeye yetmeyebilir.

Malları depodan alabilir miyim?

Hacizli mal üzerinde yetkisiz tasarruf yeni hukuki ve cezai sorun yaratabilir. İade veya haczin kaldırılması usulüne uygun karar ve işlemle yürütülmelidir.

Bedel ödenmediyse mülkiyet bende midir?

Her zaman değil. Kesin satışla mülkiyet devredilmiş olabilir. Ödenmemiş alacak ile mal üzerindeki mülkiyet iddiası ayrı haklardır.

İstihkak iddiası satışı durdurur mu?

Etki uygulanan usule ve karara bağlıdır. İddianın yapılmış olması her durumda kendiliğinden durma sağlamaz; dosyadaki karar kontrol edilmelidir.

Hangi kayıtları hemen paylaşmalıyım?

Haciz tutanağı, öğrenme tarihi, sözleşme, sevk ve stok listesi önceliklidir. Depo kullanımı ve ürünlerin kimliğine ilişkin kayıtlar da önem taşır.

İlgili hukuki konular ve resmî kaynaklar

• Benim Malım Başkasının Borcu İçin Haczedildi: İstihkak İddiası Nasıl İleri Sürülür?
• Hacizli Mal Yediemindeyken Kaybolursa Alacaklı Hangi Yola Başvurur?
• İcra Müdürü Haciz Talebimi Reddetti: Nereye ve Ne Zaman Şikâyet Edilir?

Konsinye stok uyuşmazlığında süre kadar ürünün kimliği ve gerçek mülkiyet ilişkisi önemlidir. Mersin merkezli ofisimizden hukuki değerlendirme için tutanak ve sevk listesinin birlikte iletilmesi yararlıdır. Başka şehirdeki hacizlerde de dosyanın usul aşaması ve belge erişimi üzerinden yol belirlenebilir.

• İİK 96, 97, 97/a ve 99: istihkak ve zilyetlik

Uyuşmazlığınıza ilişkin belgelerle hukuki değerlendirme talep etmek için iletişim sayfasından büromuza ulaşabilirsiniz. Mersin merkezli büromuz, farklı şehirlerdeki dosyaların takibini yetkili mahkeme ve başvuru usullerine göre planlar.

Resmî kaynaklar: İcra ve İflas Kanunu (2004)