Borcu Aşan Haciz Nasıl Kaldırılır? Birden Fazla Hesap ve Mal Üzerindeki Haciz

Borcu aşan haciz, güncel borç ve haczedilen varlıklar üzerinden somut olarak değerlendirilir. İİK 85'e göre ana para, faiz ve masraflar dâhil alacağın tamamına yetecek miktarda haciz yapılabilir; bu miktarı aşacak haciz yapılamaz. Ancak tapudaki veya araç üzerindeki görünür değer her zaman dosyaya tahsil edilebilecek net tutar değildir. Önceki rehin ve hacizler, pay oranı ve satış giderleri de hesaba katılır.

Birden fazla yerde haciz olması tek başına fazlalık mı?

Alacaklı, borcun tahsili için borçlunun farklı varlıklarını araştırabilir. Bazı hesaplar boş, bazı mallar başkasına ait veya önceki rehinlerle yüklü olabilir. Bu nedenle sadece 'beş bankaya haciz gönderildi' bilgisiyle beş kat fazla tahsil yapıldığı sonucuna varılmaz. Haciz yazısı gönderilmesi, hesapta para bulunması ve paranın dosyaya tahsil edilmesi farklı aşamalardır.

Buna karşılık birkaç bankada borcu ayrı ayrı karşılayan nakit tutarların fiilen tutulması, gereksiz haciz tartışması doğurabilir. Mevcut hacizler borcun tamamını ve gerekli giderleri güvence altına alıyorsa, ilave hacizlerin hangi nedenle sürdürüldüğü incelenir. Haczin miktarı yalnız takip başındaki ana parayla karşılaştırılmaz; güncel faiz ve giderler de dahil edilir.

Alacaklı ve borçlunun menfaatleri birlikte gözetilir. Borçlunun ekonomik faaliyetinin gereksiz şekilde engellenmesi ile alacaklının tahsil imkânının etkisiz bırakılması arasında dosyaya uygun değerlendirme gerekir. Fazla haczin kaldırılması, borcun inkâr edildiği veya kalan hacizlerin tümünün kalkacağı anlamına gelmez. Talep belirli varlık veya belirli miktar üzerinden kurulmalıdır.

Taşınmaz değeri ile net tahsil değeri neden ayrılır?

Bir evin piyasa değerinin yüksek olması, bu değerin tamamının mevcut alacaklıya kalacağını göstermez. İpotek, önceki hacizler, yalnız belirli bir payın borçluya ait olması ve satış giderleri net tahsili azaltabilir. Özel bir emlak ilanında yazan bedel, resmî kıymet takdirinin veya sıra incelemesinin yerini tutmaz.

Varsayımsal örnek: Borç 300 birim, taşınmazın piyasa değeri 1.000 birim olsun. Taşınmazın yalnız yarısı borçluya aitse ve önceki bir rehin bu payın önemli bölümünü karşılıyorsa, mevcut dosyaya tahsil edilebilecek tutar 300 birimin altında kalabilir. Bu durumda yalnız taşınmazın toplam değeri gerekçe gösterilerek banka haczinin fazla olduğu söylenemez.

Nakit hesabında ise değerlendirme daha doğrudan yapılabilir; ancak paranın aynı dosya nedeniyle mi, başka dosyalar veya idari işlemler nedeniyle mi tutulduğu araştırılır. Bankanın toplam bloke tutarını bildirmesi, tek dosyanın haciz miktarını göstermeyebilir. Dosya numarası ve bloke nedeni ayrıştırılmalıdır.

Fazla haczin kaldırılması nasıl istenir?

İcra müdürlüğüne sunulan talepte güncel borç, aktif hacizler ve neden belirli bir haczin gereksiz olduğu açıklanır. Hangi banka hesabında ne kadar tutar bulunduğu, hangi malın ne değerde olduğu ve bunların borcu nasıl karşıladığı belgelenir. 'Bütün hacizleri kaldırın' ifadesi yerine gerekçeli ve ölçülü talep hazırlanmalıdır.

Müdürlüğün işlemi veya ret kararı hukuka aykırı görülüyorsa icra mahkemesine şikâyet değerlendirilir. İİK 16'daki genel süre, işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi gündür. Hangi olayda süre başladığı ve özel uygulamalar ayrıca araştırılır. Müdürlükteki düzeltme isteminin cevaplanmasını beklemek, şikâyet süresinin durduğu anlamına gelmez.

Şikâyet kendiliğinden takibi durdurmaz. Acil satış veya hesap aktarımı riski varsa bunun mahkemeye açıkça anlatılması ve uygun talebin kurulması gerekir. Borcu karşılayan haczin tutulması, fazlasının kaldırılması ve satışın durdurulması farklı sonuçlardır. Mahkemenin dosya koşullarına göre vereceği karar beklenmeden tüm blokelerin kendiliğinden kalkacağı varsayılmamalıdır.

Dosya hesabı ve kaldırma yazıları nasıl takip edilir?

Başvuruya ödeme emri, güncel kapak hesabı, bankaların cevapları, tapu veya araç kayıtları, kıymet takdiri ve varsa önceki rehin belgeleri eklenir. Sonradan ödeme yapıldıysa dekont ve tahsilat makbuzu da alınır. Fazlalığın belirli gün itibarıyla ortaya çıktığı gösterilmelidir; eski hesapla yeni haciz karşılaştırılması yanlış sonuca götürebilir.

Kontrol sırası: tüm hacizlerin dosya numaralarını listeleyin; nakit ve mal hacizlerini ayırın; güncel borcu hesaplatın; net tahsil imkânını belirleyin; kaldırılması istenen haczi açıkça seçin; karar ve müzekkerenin ilgili kuruma gönderildiğini teyit edin. Banka veya tapuda ayrıca başka haciz varsa mevcut dosyanın yazısı bütün kayıtları silmez.

Haczin kaldırılmasına karar verilmesi ile kurumun bu kararı uygulaması arasında takip gereken bir aşama vardır. Yazının gönderimi ve bankanın cevap kaydı kontrol edilmelidir. Borçlunun hesabındaki tüm kısıtlamanın kaynağı belirlenmeden yalnız bir müzekkereyle bütün sorunun çözüldüğü söylenemez. Gerektiğinde kalan dosyalar bakımından ayrı işlemler yapılır.

Borcu aşan haciz için hangi varlık serbest bırakılmalı?

Talepte bütün varlıkların aynı anda serbest bırakılmasını istemek yerine, kalan hacizlerin tahsil gücü açıklanmalıdır. Bankada borcu karşılayan nakit güvence varsa işletme için gerekli ikinci hesabın üzerindeki fazla haciz tartışılabilir. Taşınmaz haczi tutulacaksa net değer ve önceki yükler gösterilir. Hangi seçeneğin hem tahsili koruduğu hem gereksiz kısıtlamayı azalttığı dosyaya uygun biçimde anlatılır.

Sadece borçlunun o mala duygusal olarak önem vermesi, fazlalığı ispatlamaz. İşletme hesabının ücret veya kira ödemelerinde kullanılması gibi etkiler somutlaştırılabilir; fakat bu da alacağın eksik güvenceyle bırakılmasını kendiliğinden gerektirmez. Talepte ekonomik kullanım ihtiyacı ile borcu karşılayan varlık hesabı birbirini tamamlamalıdır. Belgeye dayalı bir alternatif sunulması kararın denetlenmesini kolaylaştırır.

Hacizli malların tahmini satış değerleri eskiyse güncel değerlendirme gerekebilir. Aynı malın başka dosyalarda da hacizli olması, satıştan mevcut alacaklıya kalacak tutarı azaltabilir. Bu bilgileri gizleyerek yüksek toplam değer gösterilmesi uygun değildir. Buna karşılık önceden borcu karşılayan nakit hesaba para tahsil edilmiş ve dosya bakiyesi azalmışsa, önceki hacizlerin miktarı yeni bakiyeyle yeniden karşılaştırılır.

Fazlalık iddiasının tarih boyunca değişebileceği unutulmamalıdır. Başta gerekli olan haciz sonradan yapılan büyük bir ödeme nedeniyle fazla hâle gelebilir. Bu durumda önceki haczin ilk konulduğu gün hukuka aykırı olduğunu savunmak yerine, güncel tahsilat sonrasında neden kaldırılması gerektiği açıklanabilir. Karar verilince banka veya sicilde kalan tutarlar da izlenir; haciz kaldırma yazısının gerçekten ilgili kayıt üzerinde uygulanması dosya yönetiminin parçasıdır.

Sık sorulan sorular

Tek aracım borcu karşılıyorsa ev haczi kesin kalkar mı?

Aracın net satış değeri, önceki hacizler ve güncel borç incelenir. Tahsil imkânının yeterli olduğu somutlaştırılmalıdır.

Birden fazla banka aynı borcu bloke edebilir mi?

Farklı bankalara haciz bildirilebilir; fiilen tutulan toplam miktarın borcu aşması ayrıca denetlenir. Her blokede hangi dosyanın bulunduğu belirlenmelidir.

Fazla haciz talebi borca itiraz yerine geçer mi?

Hayır. Haczin miktarı ile borcun varlığına ilişkin itiraz ayrı hukuki sorunlardır.

Müdürlükten kaldırma istedim, mahkemeye sürem bekler mi?

Düzeltme talebi şikâyet süresini kendiliğinden durdurmaz. Öğrenme tarihi ve işlem türü ayrıca incelenir.

Mevzuat ve ilgili okumalar

• İcra ve İflas Kanunu: m.16, 22, 85
• 7445 sayılı Kanun TBMM kabul metni: m.3 ile İİK 85 değişikliği

• Borçlunun Hisseli Tapusu Haczedilirse Evin Tamamı Satılır mı?
• Hacizde Kıymet Takdirine İtiraz: Süre ve Yetkili Mahkeme
• İcra İhalesinde Borçtan Fazla Para Çıkarsa Artan Bedel Kime Verilir?

Diğer açıklamalar için icra hukuku yazılarını inceleyebilirsiniz.

Av. Emirhan Keskin'in Mersin merkezli ofisi, borcu aşan haciz iddiasını dosya hesabı ve varlık kayıtları üzerinden değerlendirir. Farklı illerdeki icra işlemleri için başvuru yönetimi gerekli vekâletname ve işin niteliğine göre planlanabilir. Av. Emirhan Keskin ile iletişim.