Şikâyete Bağlı Suçta Fail Sonradan Öğrenildiyse Şikâyet Süresi Nasıl Hesaplanır?

Kısa cevap: Soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı bir suçta genel altı aylık süre, şikâyet hakkı olan kişinin hem fiili hem failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği gün başlar. Olayı önceden bilmek fakat faili sonradan öğrenmek, bu iki bilginin edinildiği tarihlerin ayrıca incelenmesini gerektirir. Süre yine de dava zamanaşımını aşamaz. Şikâyete bağlı hakaret suçu için 2024'te getirilen ayrıca bir üst sınır vardır: Şikâyet süresi, fiilin gerçekleşmesinden itibaren hiçbir şekilde iki yılı geçemez. Hangi düzenlemenin olaya uygulanacağı suç tarihi ve geçiş hükmüyle birlikte değerlendirilmelidir.

Altı ay hangi tarihten itibaren işler?

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 73. maddesi, altı aylık şikâyet süresini düzenler. İkinci fıkra, süreyi şikâyet hakkı sahibinin fiili ve faili bildiği veya öğrendiği güne bağlar. Bu iki koşul birlikte gerçekleşmelidir. Örneğin bir kişi, hesabından izinsiz yapılan işlemi 3 Ocak'ta fark edip bunu kimin yaptığını ancak 10 Mart'taki soruşturma evrakından öğrenmişse, suçun gerçekten şikâyete bağlı olması ve failin daha önce öğrenilmemiş olması koşuluyla 10 Mart tarihi önem kazanır. Sırf dilekçede 'faili geç öğrendim' yazmak yeterli değildir; bilgiye ne zaman ulaşıldığı somut belgelerle desteklenmelidir.

Burada 'fail' ile hakkında mahkûmiyet kurulacak kişiyi kesin biçimde kanıtlama aşaması aynı şey değildir. Kimliğe dair öğrenmenin ne zaman gerçekleştiği, ilk beyanlar, yazışmalar ve soruşturmadaki tespitler birlikte değerlendirilerek belirlenir. Şüphe duyulan bir kişinin adının baştan beri bilinmesi ile kimliğin sonradan tespiti farklı olgulardır. Mahkeme ve savcılık, bu ayrımı dosya üzerinden yapar.

Olay tarihi, öğrenme tarihi ve suç tarihi nasıl ayrılır?

Önce olayın hangi tarihte gerçekleştiğini, sonra mağdurun fiilden hangi tarihte haberdar olduğunu, en sonunda failin kimliğini hangi tarihte öğrendiğini ayrı ayrı yazın. İnternetteki bir içerik, banka işlemi veya üçüncü kişi aracılığıyla gerçekleşen fiilde bu tarihler birbirinden farklı olabilir. İlk görülen ekran görüntüsü, banka bildirimi, platform yanıtı, yazışma, tebligat ve önceki kolluk beyanları başlangıç tartışmasında işe yarar. Belgelerin orijinalini saklayın; ekran görüntüsünün alınma tarihi ile içerikteki olay tarihi birbirine karıştırılmamalıdır.

Bir başka sınır da dava zamanaşımıdır. TCK m.73/2, altı aylık sürenin başlangıcını düzenlerken dava zamanaşımının aşılmaması koşulunu açıkça korur. 'Fail yeni öğrenildi' iddiası, her olayda süresiz bir şikâyet hakkı vermez. Suçun oluşumu, tamamlanma zamanı ve zamanaşımı hesabı somut suç tipi üzerinden ayrıca yapılır.

Hakaret dosyalarında iki yıllık üst sınır ne anlama gelir?

7 Kasım 2024 tarihli 7531 sayılı Kanun'la TCK m.73/2'ye eklenen cümle, şikâyete bağlı hakaret bakımından fiil tarihinden başlayan iki yıllık mutlak sınır getirmiştir. Altı aylık sürenin failin öğrenilmesiyle başlaması, bu özel üst sınırı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Söz gelimi anonim bir paylaşımın sahibi olaydan çok sonra tespit edilse bile iki yıllık sınırın dolup dolmadığı incelenir. Ancak daha önce soruşturma veya kovuşturma evresine geçmiş dosyalara ilişkin geçiş hükmünün uygulanması da önemlidir. Anayasa Mahkemesinin 2025 tarihli değerlendirmesi bu geçiş düzenlemesini ayrıca açıklamıştır. Her hakaret iddiasında şikâyet şartı bulunduğunu varsaymayın; suçun ilgili fıkrası ve özel durumlar incelenmelidir.

Faili bilmiyorsam yine de başvuru yapabilir miyim?

Evet. Failin adı bilinmeden de olay, deliller ve mümkünse teknik bilgiler belirtilerek Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluğa başvurulabilir. CMK m.158 ihbar ve şikâyetin hangi mercilere yapılabileceğini düzenler. Dilekçede kesinleşmemiş bir kişiyi fail diye göstermeye çalışmak yerine, bilinen vakıaları açıklamak daha doğrudur. Kamera görüntülerinin silinmesi, dijital kayıtların kaybolması veya tanıkların olayın ayrıntılarını unutması ihtimali varsa hızlı hareket edilmesi delilin korunmasına yardımcı olur. Sonradan tespit edilen kimliğin ve öğrenme tarihinin ek dilekçeyle dosyaya bildirilmesi mümkündür.

Başvurudan sonra soruşturma numarası, başvuru alındısı ve teslim edilen belgelerin örnekleri saklanmalıdır. Başvuru sırasında şikâyet iradesini açıkça belirtmek, salt bilgi verme amaçlı ihbar ile şikâyet arasındaki tartışmayı azaltır. Şikâyete tabi olmayan bir suçta ise savcının soruşturma yetkisi sırf mağdurun şikâyetini beklemeye bağlı değildir; önce suçun hukuki niteliği belirlenir.

Geç öğrenme hangi belgelerle gösterilebilir?

• İlk olay bildirimine ilişkin tarihli dilekçe ve alındı;
• Platformun hesap sahibi veya kullanıcı kaydına ilişkin yanıtı;
• Soruşturma evrakında kimliği ortaya koyan tutanağın tarihi;
• Banka, kurum veya şirketin isim bilgisi içeren yazısı;
• Önceki beyanlarda failin bilinmediğini gösteren ifadeler ve daha sonraki öğrenmeyi açıklayan belgeler.

Bir belgenin dosyada bulunma tarihiyle şikâyetçinin o belgeyi gerçekten öğrenme tarihi farklı olabilir. Bu nedenle belgeye erişimin nasıl ve ne zaman gerçekleştiğini açıklayın. Başkasının sosyal medya yorumuyla kimlik bilgisinin öğrenildiğini ileri sürüyorsanız bunun güvenilirliğini, tarihini ve kişinin kimliğini gerçekten belirlemeye yeterli olup olmadığını da değerlendirin. Gecikmiş başvuru tartışmasında kronolojinin tutarlı olması özellikle önemlidir.

Şikâyet süresi geçtiği ileri sürülürse ne yapılır?

Öncelikle kararın dayandığı fiil ve fail öğrenme tarihlerini okuyun. Şikâyetin hangi tarihte, hangi makama ve hangi içerikle yapıldığını belgeleyin. Yanlış tarih veya eksik belge varsa bunları başvuru yolunda gösterin. Soruşturma sonunda kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmişse kanuni itiraz yolu ve kararda yazılı tebliğ bilgisi ayrıca incelenir; yargılama başlamışsa süre ve şikâyet koşulu mahkeme önünde tartışılabilir. Her iki durumda da dosyanın geldiği evre, suç vasfı ve kanun yolu süresi önemlidir. Şikâyetçinin duruşmaya katılmaması ile şikâyetin geri alınması da aynı işlem değildir; bu konunun ayrıntıları için şikâyetçinin duruşmaya katılmaması hakkındaki yazıya bakabilirsiniz.

Başvuru öncesi kısa kontrol

Suçun gerçekten şikâyete bağlı olup olmadığını ilgili hükümden kontrol edin; fiili, faili ve bunları öğrenme tarihlerini ayrı yazın; altı aylık süreyi ve dava zamanaşımını birlikte inceleyin. İddia hakaretse iki yıllık özel sınırla geçiş hükmüne ayrıca bakın. Delilleri ve öğrenme tarihini gösteren kayıtları başvuruya ekleyin. Olay Türkiye'nin hangi ilinde yaşanmış olursa olsun başvuru mercii, soruşturma evresi ve delil toplama yöntemi somut dosyaya göre belirlenir.

Şikâyetin geçerli biçimde yapılmasından sonraki geri alma meselesi için şikâyetten vazgeçmenin etkisi ayrı bir aşamadır. Ayrıntı için şikâyetten vazgeçmenin etkisi yazısına bakılabilir.

Resmî kaynaklar

5237 sayılı TCK m.73; 5271 sayılı CMK m.158. Bu açıklama genel bilgi niteliğindedir; somut olayın hukuki niteliği ve geçiş hükümleri ayrıca değerlendirilmelidir.