Vasiyetnamenin Aslı Kaybolduysa Fotokopisiyle Miras Hakkı İstenebilir mi?

Mirasbırakanın el yazısıyla hazırladığı vasiyetnamenin yalnızca fotokopisi bulunuyorsa miras hakkı kendiliğinden kesinleşmez. Fotokopi, vasiyetin varlığı ve içeriği hakkında delil sunabilir; fakat asıl belgenin biçimi, imzası, tarihi ve neden ortadan kaybolduğu araştırılır. Mirasbırakanın belgeyi bilerek yok etmesiyle, belgenin kazaen veya başka kişinin kusuruyla kaybolması farklı hukuki sonuçlara bağlanır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• El yazılı vasiyette asıl belge neden önemlidir: Türk Medenî Kanunu'na göre el yazılı vasiyetname baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmış, tarihli ve imzalı olmalıdır.
• Kaybolmanın nedeni sonucu değiştirir: TMK m. 543 uyarınca mirasbırakan vasiyetnameyi yok ederek ondan dönebilir.
• Fotokopiyle başvururken hangi deliller sunulur: Fotokopiyi değişiklik yapmadan koruyun; taramanın dosya tarihi ve belgenin temin zincirini saklayın.
• Hukuki dayanak: 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.

El yazılı vasiyette asıl belge neden önemlidir?

Türk Medenî Kanunu'na göre el yazılı vasiyetname baştan sona mirasbırakanın kendi el yazısıyla yazılmış, tarihli ve imzalı olmalıdır. Fotokopide metin görülebilir; ancak kâğıt üzerindeki gerçek yazı ve imzanın teknik incelemesi, değişiklikler ve belgenin bütünlüğü için asıl nüsha önem taşır. Bilgisayarda yazılmış metnin fotokopisi, el yazılı vasiyetin şekil eksikliğini gidermez.

Önce noterde düzenlenmiş resmî vasiyetname veya saklanan asıl nüsha bulunup bulunmadığını araştırın. Evdeki evrak, emanet kasa, sulh hukuk mahkemesi dosyası ve önceki vasiyet işlemlerinin kayıtlarını kontrol edin. Asıl belgeyi elinde tutan kişi varsa vasiyetnamenin teslimi ve açılması için kanundaki sulh hâkimi sürecine başvurulabilir.

Kaybolmanın nedeni sonucu değiştirir

TMK m. 543 uyarınca mirasbırakan vasiyetnameyi yok ederek ondan dönebilir. Buna karşılık vasiyetname kaza sonucu veya başkasının kusuruyla yok olmuşsa, içeriği olduğu gibi ve tümüyle belirlenebiliyorsa sırf fiziksel kayıp nedeniyle otomatik olarak hükümsüz sayılmaz. İçerik aynen ve tamamen saptanamıyorsa vasiyet geçerliliğini yitirir; zarar görenin tazminat talebi koşullara göre saklıdır.

Bir fotokopinin bulunması, kaybolmanın kazayla mı yoksa bilinçli geri almayla mı gerçekleştiğini tek başına göstermez. Mirasbırakanın sonradan yaptığı başka vasiyet veya vasiyetle bağdaşmayan tasarruflar da değerlendirilir. Nüshanın tarihi, çekildiği yer, kimin sakladığı ve aslın son kez ne zaman görüldüğü hakkında tanık ve yazışmaları toplayın.

Fotokopiyle başvururken hangi deliller sunulur?

Fotokopiyi değişiklik yapmadan koruyun; taramanın dosya tarihi ve belgenin temin zincirini saklayın. Vasiyetnamenin tamamının tarandığına dair kayıt, aynı anda çekilmiş fotoğraflar, belgeyi gören kişiler ve mirasbırakanın karşılaştırma yazı örnekleri önemlidir. Tanık anlatımı tek başına kanuni şekli ortadan kaldırmaz, ancak asıl belgenin kaybı ve içerik konusunda değerlendirmeye alınabilir. Bilirkişi incelemesinin imkânı kopyanın kalitesine bağlıdır.

Sulh hukuk mahkemesinde vasiyetin açılması süreci ile vasiyetnamenin geçerliliğine veya miras hakkına ilişkin çekişmeli dava farklıdır. Açılma işlemi, vasiyetin her yönden geçerli olduğuna dair nihai karar sayılmaz. İptal davası, şekil aykırılığı, ehliyet ve irade sakatlığı gibi ayrı sebeplere dayanabilir. Bu nedenle yalnızca fotokopiyi gösterip tapu devri beklemek yerine asıl nüshanın akıbetini ve mirasçılar arasındaki ihtilafı dosyalayın.

Örneğin vasiyetnamenin tüm sayfaları yıllar önce taranıp aile grubuna gönderilmiş ve asıl nüsha sonradan yangında kaybolmuşsa, yangın kaydı ve tarihli dijital dosya içeriği doğrulamaya yardım edebilir. Buna karşılık yalnızca imzasız ilk sayfanın fotoğrafı varsa son sayfanın imzasını ve vasiyetin bütün hükümlerini ispat etmek çok daha güç olur. Belgenin yok edilmesinden yarar sağlayan kişinin onu sakladığına dair iddia için de somut delil gerekir. Her olasılıkta vasiyetin aslının başka bir resmî makamda bulunma ihtimalini önce araştırın.

Aslın hangi tarihte ve kimin yanında görüldüğünü kronolojik bir çizelgeye yazın. Sonraki yıllarda mirasbırakanın açıkça vazgeçtiğine ilişkin yazışmalar varsa bunları da saklayın; bir nüshanın bulunmaması her zaman geri alma iradesini göstermez. Vasiyet bir kişiye belirli mal bırakıyorsa o malın mirasbırakan tarafından sonradan satılıp satılmadığını kontrol etmek gerekir. Sonraki tasarruf, vasiyet hükmünün etkisini ayrıca değiştirebilir.

Hukuki dayanak

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 531, 538, 543, 595-596 ve 557; 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 199, 204 ve 211.

İlgili okuma: vasiyetnamenin saklanması ve ortaya çıkarılması.

İlgili konular için Miras Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)