Borçlu Mirasta Resmî Defter Tutulması Nasıl İstenir?

Mirasbırakanın kredi, vergi veya kişisel borçları bilinmiyorsa mirası hemen reddetmek ya da kayıtsız kabul etmek arasında kalabilirsiniz. Türk Medenî Kanunu resmî defter tutulması yolunu tanır. Bu usulde sulh hâkimi terekenin aktif ve pasifini tespit eder, alacaklıları çağırır ve mirasçının deftere göre kabul dahil yasal seçenekleri değerlendirmesine imkân sağlar. Sadece özel olarak hazırlanan mal listesi, kanundaki resmî defterle aynı sonuçları doğurmaz.

Kim başvurabilir ve süre nereden başlar?

Mirası reddetme hakkı bulunan her mirasçı resmî defter tutulmasını isteyebilir. Talep, mirasın reddine ilişkin sürenin işlemeye başlamasından itibaren bir ay içinde, mirasın açıldığı yer sulh hukuk mahkemesine yöneltilir. Yasal mirasçı için ölümün öğrenilmesi, atanmış mirasçı için tasarrufun bildirilmesi gibi başlangıç farklılıkları olabilir. Bu yüzden “ölümden itibaren herkese bir ay” şeklinde tek bir takvim doğru değildir.

Başvuruda veraset belgesi, ölüm kaydı, bilinen hesaplar, taşınmazlar, şirket ortaklıkları, icra dosyaları ve alacaklı bilgileri sunun. Borç tam bilinmiyorsa da başvurunun amacı zaten araştırmadır; yalnızca mevcut şüphe ve eldeki belgeleri açıkça belirtin. Defter talebi mirasın reddi beyanından farklıdır ve süresinde yapılmalıdır.

Mahkeme defteri nasıl tutar?

Sulh hâkimi tereke mallarını, hakları ve borçları deftere geçirir; alacaklı ve borçluların bildirimleri için kanuni çağrı usulü uygulanır. Banka, tapu ve diğer kurumlardan bilgi istenebilir. Mirasçılar da bildikleri borçları gizlememeli ve belgeleri sunmalıdır. Defter tutulurken mirasbırakanın borçları için takip ve davalar bakımından kanunun öngördüğü geçici sonuçlar vardır; bu korumanın kapsamı ve istisnaları dosyaya göre değerlendirilir.

Defter tamamlanınca mahkeme mirasçıları beyana davet eder. Resmî deftere göre kabul, kayıtsız kabul, ret veya resmî tasfiye gibi seçeneklerin koşulları ayrı ayrı incelenir. Deftere göre kabulün amacı bilinmeyen her borcu otomatik ve sınırsız şekilde üstlenmek değildir; ancak deftere yazılmayan alacaklar için kanuni istisnalar ve mirasçının iyiniyet durumu önem taşıyabilir.

Red, defter ve tasfiye aynı yol değildir

Üç aylık mirası ret süresi ile resmî defter istemi için bir aylık süre karıştırılmamalıdır. Terekenin açıkça borca batık olması durumunda hükmen ret savunması ayrıca gündeme gelebilir; bu sonuç da somut şartların ispatını gerektirir. İstenmiş bir koruma amaçlı tereke tespiti, resmî defter tutma talebi yerine geçmiş sayılmayabilir.

Örneğin ölenin adına bir ev ve çok sayıda kefalet borcu varsa evin değerini görüp bütün borçların ödeneceği varsayımı güvenli değildir. Kefalet belgelerini ve muhtemel alacaklıları bildirin, mahkemenin defter ve ilan sürecini takip edin. Tereke mallarını kendi malınız gibi devretme veya borç üstlenme anlamına gelebilecek işlemler, daha sonra kullanacağınız miras seçeneklerini etkileyebilir.

Resmî defter tutulurken mirasbırakanın banka kredisi ile kendi işletmesindeki borçları birbirinden ayırmak gerekir. Şirket borcu her zaman kişisel borç değildir; ölenin kefil olması veya şahıs işletmesi yürütmesi farklı sonuç doğurabilir. Kredi sözleşmesindeki kefalet imzasını ve varsa kredi hayat sigortasının kapsamını isteyin. Tahmini borç tutarını sosyal medya duyumuyla değil, alacaklı bildirimi ve hesap dökümüyle belirleyin. Mahkeme defteri tamamladıktan sonra mirasçıya tanınan beyanda bulunma süresini ayrıca takip edin; defterin çıkarılması tek başına sizin seçiminizi yapmış sayılmaz.

Defter ilanına rağmen bildirilmeyen alacak ile deftere yanlış tutarla geçirilen borcun sonuçları aynı olmayabilir. İlanı gören alacaklıların bildirimlerini ve mahkemenin kayıtlarını karşılaştırın. Tereke alacakları varsa bunları da borçlardan düşmeden önce tahsil edilebilirlik bakımından değerlendirin. Yalnızca tapuda yüksek değerli taşınmaz görünmesi, mal üzerindeki ipotekler ve satış masrafları bilinmeden terekenin net değerini göstermez.

Hukuki dayanak

4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m. 606, 619-630.

İlgili okuma: borçlu mirasta ret süresi.

İlgili konular için Miras Hukuku yayınlarını inceleyebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)