Komisyoncu Malımı İzin Almadan Veresiye Satabilir mi?

Komisyoncunun veresiye satışı, kendisine verilen talimat ve satış yerindeki ticari teamüle göre değerlendirilir. TBK536, izin olmaksızın veresiye satış yapan komisyoncunun bundan doğan zarara katlanmasını öngörür. Ancak vekâlet veren yasaklamamışsa, satış yerindeki ticari teamüle uygun veresiye satış yapılabilir. Bu istisna, her komisyoncunun dilediği müşteriye sınırsız kredi açabilmesi anlamına gelmez.

Komisyoncu hangi kişi adına işlem yapar?

Alım veya satım komisyonculuğunda kişi kendi adına, vekâlet verenin hesabına işlem yapar. Sadece alıcıyla satıcıyı tanıştıran aracının veya çalışan pazarlamacının ilişkisi farklı olabilir. Bu nedenle “komisyon alıyor” denilen herkesin 536. maddeye tabi olduğu varsayılmamalıdır. Sözleşme, satış belgesi ve işlemin kimin adına kurulduğu incelenir.

Komisyoncuya bırakılan mallar, satış koşulları ve tahsil yetkisi başlangıçta belirlenmelidir. Fiyat talimatıyla ödeme biçimi talimatı ayrı olabilir. Sahibinin belirlediği fiyatı aynen uygulamak, bedeli aylar sonra almayı da kabul ettiği anlamına gelmez. Yazılı talimatın yalnız fiyat satırını okuyup vade ve ödeme güvencesini gözden kaçırmak uyuşmazlık yaratabilir.

Açık izin veya yasak nasıl ispatlanır?

Veresiye satışa izin verildiği ileri sürülüyorsa bunun kapsamı gösterilmelidir. İzin belirli müşteriyi, tutarı veya vadeyi kapsayabilir. Geçmişte bir müşteriye tek seferlik izin verilmesi, bütün malların her alıcıya aynı şekilde satılabileceğini kanıtlamaz. E-posta, sözleşme eki ve düzenli işlem kayıtları birlikte değerlendirilir.

Vekâlet veren veresiye satışı açıkça yasaklamışsa, komisyoncunun genel ticari teamüle dayanması yeterli değildir. Kanun istisnayı yasak bulunmaması koşuluna bağlar. Talimatın komisyoncuya ulaştığı tarih, satışın yapıldığı tarih ve varsa sonraki değişiklikler önemlidir. Sonradan çıkan anlaşmazlık için geçmişe dönük talimat üretilemez; mevcut kayıtların gerçek sırası korunmalıdır.

Ticari teamül istisnası hangi sınırda kullanılır?

536. madde satış yerindeki ticari teamülü esas alır. Komisyoncunun kendi iş alışkanlığıyla o yerdeki yerleşmiş ticari uygulama aynı değildir. İlgili ürün, piyasa ve satış koşulları bakımından teamülün bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır. “Bu sektörde herkes vadeli çalışır” şeklindeki soyut açıklama, vadenin ve müşteri riskinin bütün ayrıntılarını tek başına haklı kılmaz.

Teamüle uygun işlemde de komisyoncunun sözleşmeden doğan diğer yükümlülükleri devam eder. Örneğin ayrıca belirlenmiş müşteri sınırı veya ödeme güvencesi koşulu ihlal edilmiş olabilir. İzinli vadeli satışla özensiz müşteri seçimi aynı başlık altında eritilmemelidir. Uyuşmazlığın gerçekten yetki eksikliği mi yoksa işin yürütülmesindeki başka kusur mu olduğu belirlenir.

Müşteri ödemezse bütün borç komisyoncuya mı kalır?

TBK537, yetkisiz veresiye satış dışındaki hâllerde komisyoncunun işlem yaptığı borçluların ödeme yapmamasından kural olarak sorumlu olmayacağını belirtir. Açık garanti verilmesi veya bulunduğu yerdeki ticari teamülün bunu gerektirmesi ise istisnadır. Dolayısıyla müşterinin gecikmesi her olayda komisyoncuyu satış bedelinin bağımsız garantörü yapmaz.

Garanti veren komisyoncunun ayrıca ücret isteme hakkı da kanunda düzenlenmiştir. Ancak faturada komisyon bedeli bulunması tek başına garanti verildiğini kanıtlamaz. Garanti taahhüdü, yetkisiz vadeli satışın sonucu ve genel özen sorumluluğu ayrı dayanaklardır. Talebin hangi sebebe dayandığı açık yazılmalıdır; aynı zarar farklı başlıklarla iki kez tahsil edilemez.

Zararın hesabı ve dosyanın hazırlanması

İzinsiz satış bulunduğunda hangi zararın bu işlemden doğduğu açıklanmalıdır. Satış sözleşmesi, vade, tahsilatlar, müşterinin ödeme durumu ve komisyoncuyla talimat yazışmaları birlikte incelenir. Kısmen alınan bedel hesaptan düşülür. Sırf satış vadeli yapıldı diye, bütün mal değerinin koşulsuz ve ikinci kez istenebileceği sonucu çıkarılmamalıdır.

Örneğin peşin satış talimatına rağmen ürün üç ay vadeyle verilmişse, yasak talimatının varlığı ve komisyoncunun buna aykırılığı gösterilir. Müşteri sonradan ödeme yaparsa bu gelişme zarar hesabına yansıtılır. Başvuru öncesinde satışın tarafları ve ticari uyuşmazlığa özgü usul koşulları belirlenir. Belgeler, fiyat anlaşmazlığıyla vadeden doğan kaybı birbirinden ayıracak biçimde hazırlanmalıdır.

Bağlantılı konular

Komisyoncu Malı Belirlenen Fiyatın Altında Satarsa Ne Olur?; Veresiye Satış Alacağı İmzalı Belge Olmadan İspatlanır mı?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: TBK532,536–537.