Davacı, davadan vazgeçtiğine ilişkin dilekçesini mahkemeye sunduktan sonra “karşı taraf henüz okumadı, geri alabilirim” diye düşünebilir. Ancak feragat beyanının tebliği, geçerli feragatin sonuç doğurması için karşı tarafın onayını gerektiren bir aşama değildir. HMK 309, feragatin hüküm ifade etmesini karşı tarafın ve mahkemenin muvafakatine bağlamaz.
Bununla birlikte her “vazgeçiyorum” cümlesi feragat olarak değerlendirilemez. Beyanın mahkemeye uygun usulle sunulmuş olması, kimin yaptığı, kapsamı ve koşulsuzluğu incelenir. Henüz gönderilmemiş kişisel taslakla dosyaya verilmiş dilekçe farklıdır. Dava geri alınmak mı istenmiştir, yoksa talep sonucundan kesin olarak mı vazgeçilmiştir; bu ayrım sonuçları değiştirir.
Feragatin konusu talep sonucudur
HMK 307'ye göre feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. Bütün taleplerden vazgeçildiğinde tam; belirli tutar veya istemden vazgeçildiğinde kısmi feragat söz konusu olabilir. Kısmi feragatte hangi bölümün bırakıldığı dilekçe ya da tutanakta açık gösterilmelidir. “Bir kısmından vazgeçtim” ifadesiyle sınır belirsiz bırakılmamalıdır.
Bir delilden vazgeçmek, duruşmaya katılmamak veya belirli iddiayı artık ileri sürmemek her durumda talep sonucundan feragat anlamına gelmez. Aynı şekilde davalının borca ilişkin sözleri davacının feragati değildir. İşlemin niteliği, dosya tarafının yaptığı açık irade açıklaması üzerinden belirlenir.
Karşı tarafın kabulü neden aranmaz?
Feragat, davacının talebi üzerinde yaptığı tek taraflı usul işlemidir. Kanun, karşı tarafın buna razı olmasını veya mahkemenin feragati tercih etmesini sonuç doğurmanın koşulu yapmamıştır. Bu nedenle davalının henüz dilekçeyi okumaması veya “feragati kabul etmiyorum” demesi, geçerli beyanı tek başına etkisizleştirmez.
Mahkemenin buna ilişkin kararı ve yargılama giderlerini belirlemesi yine gerekir. Beyanın geçerliliği, kapsamı ve yetki koşulları incelenir. Karşı tarafın onayının gerekmemesi, dosyada hiçbir usul işlemi yapılmayacağı anlamına gelmez. Dilekçenin henüz tebliğ edilmemiş olmasıyla mahkemenin dosyayı henüz sonuçlandırmamış olması da birbirinden ayrılmalıdır.
Taslak ve dosyaya sunulmuş beyan farklıdır
Bilgisayarda hazırlanan fakat gönderilmeyen dilekçe, mahkemeye verilmiş açıklama gibi değerlendirilemez. Buna karşılık elektronik veya fiziki usulle dosyaya sunulmuş beyanın kaydı incelenmelidir. Gönderim tarihi, elektronik işlem kaydı ve evrakın gerçek içeriği önemlidir. Tarafların kendi aralarında konuştuğu bir öneriyle mahkemeye verilen feragat dilekçesi aynı işlem değildir.
Farazi örnekte davacı, kayıtsız ve şartsız feragat dilekçesini elektronik olarak dosyaya sunmuş; ertesi gün karşı tarafa tebligat çıkmadığını öğrenmiştir. Yalnız tebligatın yapılmamasına dayanılarak feragatin serbestçe geri alınabileceği söylenemez. Buna karşılık sadece avukata görüş için gönderilen ve mahkemeye sunulmayan taslak, aynı usul sonucunu doğurmaz.
Geri alma ile feragat karıştırılmamalıdır
HMK 123'teki davayı geri alma, davalının açık rızasına bağlıdır. Bu işlemle feragatin koşulları ve sonuçları aynı değildir. Feragat kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğururken, davayı geri alma farklı bir usul kurumudur. “Şimdilik uğraşmak istemiyorum” iradesinin hangi işlemle ifade edileceği baştan belirlenmelidir.
Başvurunun yalnız başlığı değil, içeriği de değerlendirilir. “Davayı geri alıyorum” başlığı altında talebin tamamından kesin vazgeçildiği yazılmışsa farklı yorum sorunu doğabilir. Tersine “feragat” başlığı kullanılan bir metin aslında belirli bir koşula bağlı öneri içeriyor olabilir. Bu belirsizlik, açıklama alınmasını ve gerçek iradenin incelenmesini gerektirir.
Koşul ve yetki şartları nelerdir?
HMK 309/4 uyarınca feragat kayıtsız ve şartsız yapılmalıdır. “Karşı taraf gelecek ay para öderse feragat ediyorum” şeklindeki açıklama koşulsuz feragatle aynı değildir. Ödeme ve dava sona erdirme arasında karşılıklı şart kurulacaksa sulh gibi uygun araçların koşulları değerlendirilir. Beklenen ödemenin yapılmaması üzerine geçerli feragatin otomatik olarak ortadan kalkacağı varsayılmamalıdır.
Avukatın feragat beyanı için HMK 74 kapsamındaki açık özel yetki kontrol edilmelidir. Genel dava takip yetkisi, bu özel yetkinin bulunduğunu tek başına göstermez. Şirket, kısıtlı veya diğer temsil durumlarında gereken temsil ve izin koşulları da araştırılır. Beyanı yetkisiz kişinin yapmasıyla yetkili kişinin sonradan pişman olması aynı sorun değildir.
Sonradan fikir değişirse ne olur?
HMK 311, feragatin kesin hüküm gibi sonucunu ve irade bozukluğu hâllerinde iptal istemini düzenler. Pişmanlık, yeni strateji veya karşı tarafın beklenenden farklı davranması her durumda kanuni iptal sebebi değildir. Gerçek bir irade bozukluğu iddiası varsa olay, delil ve ilgili başvuru yolu değerlendirilmelidir. Dilekçeyi geri istediğini yazmak tek başına yeterli güvence sağlamaz.
Feragat genel olarak hüküm kesinleşinceye kadar yapılabilir. Dosyanın bulunduğu aşama, usul işleminin nasıl değerlendirileceğini etkiler. Ayrıca yargılama giderleri bakımından feragat eden tarafın sorumluluğu gündeme gelebilir. Talebin hangi kısmının bırakıldığı, faiz ve giderler üzerinde de etkili olabilir.
- Sunulmuş dilekçenin tam metni ve kayıt bilgisi.
- Talep sonucunun ve feragat kapsamının karşılaştırması.
- Vekâletname veya temsil yetkisi.
- Varsa koşul ve karşılıklı anlaşma belgeleri.
- Dosyanın karar ve kesinleşme aşaması.
Davalı dilekçeyi görmediyse feragati geri alabilir miyim?
Yalnız bu nedenle serbestçe geri alma hakkı doğmaz. Geçerli feragat için karşı tarafın onayı aranmaz; beyanın niteliği ve geçerliliği incelenir.
Mahkemenin feragati onaylaması şart mı?
HMK 309 uyarınca muvafakat şart değildir. Mahkeme yine beyanın kapsamını, geçerliliğini ve dosyanın sonuçlandırılmasını değerlendirir.
Dava geri alınırken de karşı tarafın rızası gereksiz mi?
Hayır. HMK 123'te davanın geri alınması için davalının açık rızası aranır. Bu işlem feragatten ayrıdır.
Ödeme yapılmazsa feragat otomatik iptal olur mu?
Hayır. Feragatin koşulsuzluk ve kesin hüküm gibi sonuçları dikkate alınmalıdır. Anlaşma ve varsa irade bozukluğu iddiası ayrıca değerlendirilir.
İlgili hukuki bilgiler
Davadan Feragat Etmek ile Davayı Geri Almak Arasında Ne Fark Var?
Boşanma Davasından Feragat Ettim: Aynı veya Yeni Olaylarla Yeniden Dava Açılabilir mi?
Resmî kaynaklar
- 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu - TBMM kabul metni: 307–312. maddeler: feragat, şekil, zaman ve sonuçlar
- 6100 Hukuk Muhakemeleri Kanunu - TBMM kabul metni: 74 ve 123. maddeler: özel yetki ve davanın geri alınması
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)