Bir kişinin vasiyetnamesinde “bana olan borcu silinsin” yazması, borçlu lehine ölüme bağlı bir kazandırma içerebilir. Vasiyette borçtan kurtarma, Türk Medeni Kanunu'nun 517. maddesinde belirli mal bırakma kapsamında düzenlenebilen edimlerden biridir. Borçlu, bu kazandırma nedeniyle her durumda mirasçı olmuş sayılmaz.
Önce metnin geçerli bir ölüme bağlı tasarruf olup olmadığı, hangi borca ilişkin bulunduğu ve kime yükümlülük getirdiği belirlenmelidir. Borcun tamamen silinmesi ile faizinin kaldırılması, ödeme süresinin uzatılması veya borçluya ayrıca para bırakılması aynı şey değildir. Vasiyetin birkaç kelimesinden geniş sonuç çıkarılmamalıdır.
Borçtan kurtarma ile mirasçı atanması farklıdır
Mirasçı atanmasında terekenin tamamı veya belirli oranı söz konusu olabilir. Belirli mal vasiyetinde ise kişi belirli bir kazandırma için kişisel istem hakkı elde eder. Borçtan kurtarma da bu ikinci yapı içinde değerlendirilebilir. Kazandırmadan yararlanmak, bütün tereke borçlarından mirasçı gibi sorumlu olunması sonucunu otomatik doğurmaz.
Borçlu aynı zamanda yasal mirasçı da olabilir. Böyle bir durumda mirasçılık payı ve vasiyetle sağlanan yarar ayrı gösterilmelidir. Bir kişinin hem mirasçı hem vasiyet alacaklısı olabilmesi, işlemlerin tek hesapta belirsiz bırakılmasını haklı kılmaz.
Doğru muhatap kimdir?
600. madde uyarınca vasiyet alacaklısı, vasiyeti yerine getirme görevlisi varsa ona; yoksa yasal veya atanmış mirasçılara karşı kişisel istem hakkına sahip olur. Metinde belirli yükümlülüklerin kime yöneldiği ve ilgili kişinin sıfatı incelenmelidir. Miras bırakanın her yakını, sırf akraba olduğu için borcu silmekle görevli değildir.
Vasiyeti yerine getirme görevlisinin yetkisi ve görev durumu belgelenmelidir. Tek mirasçıdan gelen “ben kabul ettim” açıklamasının diğer hak sahipleri bakımından etkisi de ayrı değerlendirilir. Miras ortaklığının varlığı ve temsil konusu, borç belgesinin teslim veya iptali aşamasında önem taşıyabilir.
Hangi borç kastediliyor?
Vasiyetnamedeki tutar, tarih, sözleşme veya kişi bilgisi mevcut borç kayıtlarıyla karşılaştırılır. Birden fazla ödünç veya ticari hesap varsa hangisinin kapsama girdiği açık olmayabilir. Borç kısmen önceden ödenmişse kalan tutar da belirlenir. Vasiyet bütün başka alacaklara otomatik olarak genişletilemez.
- Vasiyetnamenin tam metni ve açılmasına ilişkin belgeler.
- Borcun dayanağı, tutarı ve ödeme geçmişi.
- Mevcut borç senedi veya teminat kayıtları.
- Mirasçılık ve varsa yerine getirme görevlisi belgeleri.
- Borç hakkında gelen ihtar veya takip evrakları.
Bir banka hesabına aktarılan eski tutarla vasiyette belirtilen borç arasında bağlantı kurulmalıdır. Yalnızca aynı isimde kişi bulunması yeterli olmayabilir. Kimlik ve borç ilişkisinin belirginliği, talebin doğru kişiye ve doğru miktarda yöneltilmesini sağlar.
İstem ne zaman ileri sürülebilir?
600. maddede vasiyet alacağının muacceliyetine ilişkin genel kural vardır; tasarrufta farklı düzenleme bulunabilir. Mirasın kabulü veya ret hakkının düşmesi gibi koşullar, varsa özel ödeme günü ve koşulla birlikte değerlendirilir. Ölüm tarihinden itibaren her vasiyetin aynı gün ve aynı biçimde yerine getirileceği varsayılmamalıdır.
Vasiyet alacağı için 602. maddede düzenlenen on yıllık zamanaşımının başlangıcı da kazandırmayı öğrenme ve muacceliyet durumuyla bağlantılıdır. Bu süre, devam eden bir icra takibindeki kısa başvuru sürelerini ortadan kaldırmaz. Takip evrakı varsa yalnızca vasiyetin işlemesini beklemek uygun olmayabilir.
Vasiyetin açılması bütün itirazları bitirir mi?
Vasiyetnamenin açılmasıyla geçerlilik, yorum ve tenkis meseleleri birbirinden ayrılır. Tasarrufa karşı kanuni koşullarda iptal veya saklı paya dayalı tenkis iddiası bulunabilir. Tereke alacaklılarının hakları da önemlidir; borç silme kazandırmasıyla bütün üçüncü kişi alacakları etkisizleştirilemez.
Farazi örnekte miras bırakan bir kişinin 200.000 TL ödünç borcundan kurtarılmasını yazmış, fakat borçluya mirasının bir oranını bırakmamıştır. Borçlu kazandırmayı doğru muhataptan talep eder; bu cümle nedeniyle bütün mallara ortak olduğunu ileri süremez. Metnin kapsamına ilişkin anlaşmazlık varsa ilgili belgelerle çözülmesi gerekir.
Belgenin durumu ayrıca tamamlanmalı
Borçtan kurtarma işlemi yerine getirildiğinde borç senedi, varsa teminat ve takip dosyasının durumu açıklığa kavuşturulmalıdır. Sözlü “artık istemiyoruz” beyanı, dolaşımdaki belgenin riskini tamamen ortadan kaldırmaz. İbra ve belge teslimi gibi sonuçlar uygun hukuki biçimde kayda geçirilmelidir.
Borç başkasına devredilmişse veya bir teminat alacaklısı bulunuyorsa vasiyetin etkisi ayrıca araştırılır. Miras bırakanın artık sahibi olmadığı alacağa ilişkin ifade, üçüncü kişinin hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. İstem, ölüm anındaki gerçek borç ve alacak durumuna dayanmalıdır.
Borçtan kurtarma vasiyeti beni mirasçı yapar mı?
Tek başına yapmaz. Belirli kazandırma ile mirasçı atanması farklıdır. Aynı kişinin başka sebeple mirasçı olması ayrıca mümkündür.
Borcun silinmesini kimden talep etmeliyim?
Varsa vasiyeti yerine getirme görevlisi, yoksa yasal veya atanmış mirasçılarla ilgili istem değerlendirilir. Tasarrufun yükümlülük düzeni de okunmalıdır.
Vasiyet açılınca borç belgesi önemini tamamen kaybeder mi?
Bu sonuç otomatik değildir. Tasarrufun geçerliliği, yerine getirilmesi, senedin durumu ve varsa üçüncü kişi hakları ayrıca incelenir.
Borç için icra evrakı gelirse vasiyet nedeniyle bekleyebilir miyim?
Beklemek hak kaybı yaratabilir. Vasiyet iddiası ile takip türüne uygun başvuru ve süreler birlikte değerlendirilmelidir.
İlgili hukuki bilgiler
Mirasçı Atanması ile Belirli Mal Vasiyeti Arasındaki Fark Nedir?
Vasiyet Alacağı Ne Zaman ve Kimden İstenir?
Resmî kaynaklar
- 4721 Türk Medeni Kanunu - TBMM kabul metni: 517, 600, 602 ve 603. maddelerde borçtan kurtarma vasiyeti ve istem
- 6098 Türk Borçlar Kanunu - TBMM kabul metni: İbra, borcun sona ermesi ve borç belgesinin iadesi
Dosyanızın değerlendirilmesi
Av. Emirhan Keskin’in ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Başvuru yolu, yetkili merci ve temsil kapsamı somut dosyaya göre belirlenir. Belgelerinizi tarih sırasıyla hazırlayıp iletişim sayfasından randevu ve dosya değerlendirmesi bilgisine ulaşabilirsiniz.
Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)