Alacaklı Makbuz Vermiyorsa Borçlu Ödemeyi Nasıl Belgelendirir?

Borcu ödeyen kişi, alacaklıdan makbuz verilmesini isteyebilir. TBK 103 bu hakkı düzenler. Borç tamamen ödeniyorsa ilgili borç senedinin geri verilmesi veya iptali de istenebilir. Alacaklının “parayı ver, belge düzenlemem” demesi, borçlunun ödeme işlemini kanıtlanabilir biçimde yürütme ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Buna karşılık belge konusunda uyuşmazlık çıkması, borcu koşulsuz olarak süresiz erteleme hakkı şeklinde değerlendirilmemelidir.

Makbuz hangi ödemeyi göstermeli?

Ödeme belgesinde borç ilişkisi, taraflar, tarih, tutar ve parayı alan kişinin sıfatı anlaşılmalıdır. Birden fazla sözleşme varsa yalnız “para alındı” ifadesi hangi hesabın kapandığını belirsiz bırakabilir. Ödemenin ana para, faiz, masraf veya belirli taksit için olup olmadığı açıklaştırılmalıdır. Tahsil eden kişinin alacaklı adına yetkisi de ayrıca kontrol edilir.

Makbuz hazırlığı, gerçekten yapılmamış bir ödemenin belgeye geçirilmesi anlamına gelmez. Belgenin işlemle aynı anda ve gerçek tutarı yansıtacak biçimde düzenlenmesi önemlidir. Tarihsiz veya boş bir kâğıda imza atmak yerine yapılan işlem tanımlanmalıdır. Sonradan doldurulacak belirsiz ifadeler iki taraf için de yeni ispat sorunları yaratabilir.

Kısmi ödemede borçlunun hakkı

Borcun tamamı ödenmiyorsa TBK 103, makbuz verilmesini ve ödemenin borç senedine işlenmesini istemeye imkân tanır. Senet alacaklıya başka haklar da veriyorsa aynı ayrım önem kazanır. Tek bir taksit için belgenin tamamının zorunlu geri verileceği varsayılmamalıdır. Hangi miktarın ödendiği ve hangi borcun açık kaldığı doğru kaydedilmelidir.

Örneğin toplam borcun dörtte biri ödenirken alacaklı yalnız senedi elinde tutacağını söylüyor olabilir. Senedin elde kalması ile makbuz vermeyi reddetmek aynı şey değildir. Borçlu yapılan ödemenin belgelendirilmesini ve senede işlenmesini istemelidir. Bu kayıt, ileride senedin tüm tutarı üzerinden tekrar talepte bulunulması halinde önem taşır.

Bankadan göndermek her sorunu çözer mi?

Banka kaydı ödeme tarihini ve aktarılan tutarı gösterebilir; ancak açıklaması belirsiz transferde borç ilişkisi ayrıca tartışılabilir. Hesap sahibinin alacaklı veya yetkili kişi olup olmadığı kontrol edilir. Başka bir kişinin hesabına ödeme talimatı verilmişse bu talimat korunmalıdır. İşlem referansı ve açıklama alanı, belge zincirinin parçalarıdır.

Belirli bir ödeme için banka kanalının zorunlu olduğu özel düzenlemeler bulunabilir. Bu nedenle makbuz hakkı, bütün borçların mutlaka elden ödenebileceğine dair izin değildir. kira ödemesinin banka ve makbuzla ispatı örneğinde ilişkinin özel kuralları ayrıca incelenir. Ödeme yöntemi ile ödemenin alındığını gösteren belge birbirini tamamlayan konulardır.

Alacaklı temerrüdü hangi noktada gündeme gelir?

TBK 106, gereği gibi önerilen edimi haklı sebep olmadan kabul etmeyen veya ifa için kendisinin yapması gereken hazırlığı yerine getirmeyen alacaklının temerrüdünü düzenler. Makbuzdan kaçınma uyuşmazlığı bu çerçevede somut olarak değerlendirilebilir. Borçlunun neyi, nerede, ne zaman ve hangi koşullarla teklif ettiği önemlidir. Eksik veya yanlış kişiye yapılan öneri aynı sonucu doğurmayabilir.

Temerrüt ve gerekirse tevdi yolu için gerekli koşullar oluşmadan parayı kişisel hesapta tutmak, borcun sona erdiğini göstermez. TBK 107 kapsamında tevdi yerinin belirlenmesi gibi işlemler ayrıca değerlendirilebilir. Başvurunun konusu ve uygun usul somut edime göre seçilir. Alacaklıya gönderilen bildirim ve alınan cevaplar, kaçınmanın nedenini ortaya koymalıdır.

Ödeme öncesi belge planı

Sözleşme, borç senedi, güncel bakiye ve alacaklının tahsilat talimatı birlikte hazırlanabilir. Makbuz talebi yazılı kayda alınır; kabul veya ret cevabı saklanır. Alacaklının belgeyi sonra vereceği söyleniyorsa tarih ve kapsamın belirsiz kalmaması gerekir. Uyuşmazlığın ödeme tutarından mı, senedin geri verilmesinden mi, yoksa kimliğin doğrulanmasından mı kaynaklandığı açıklanmalıdır.

makbuzsuz elden ödemenin sonradan ispatı geçmişte yapılmış işlemin delillerine odaklanır. Buradaki öncelik, henüz yapılacak ödemenin baştan güvenilir kayda bağlanmasıdır. Ödeme emri veya başka resmî bildirim gelmişse makbuz tartışması ilgili sürelerin yerine geçmez. Borçlunun hem gereği gibi ifayı teklif etmesi hem de belge talebini doğru yürütmesi birlikte ele alınmalıdır.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Hukuki kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: m.103,106–107; makbuz hakkı, alacaklı temerrüdü ve tevdi.