Sözleşmedeki Toplama Hatası Nasıl Düzeltilir?

Sözleşmede doğru yazılmış iki tutarın toplamının yanlış gösterilmesi, her durumda sözleşmenin tamamını geçersiz yapmaz. Türk Borçlar Kanunu’nun 31. maddesi, basit hesap yanlışlıklarının sözleşmenin geçerliliğini etkilemeyeceğini ve düzeltmeyle yetinileceğini düzenler. Ancak gerçek uyuşmazlık miktar, birim fiyat veya üstlenilen edimin kendisi hakkındaysa mesele yalnız aritmetik hata olmayabilir. Önce yanlışlığın kaynağı belirlenmelidir.

Basit hesap yanlışlığına örnek

Tarafların açıkça kabul ettiği iki iş kalemi 20.000 ve 30.000 lira olduğu hâlde toplam hanesine 40.000 lira yazılması, basit toplama yanlışlığı örneği olabilir. Kalemler ve birim fiyatlar üzerinde gerçek anlaşma mevcutsa, aritmetik sonuç düzeltilir. Burada yeni bir fiyat pazarlığı yapılması değil, kararlaştırılmış işlemin doğru hesaplanması söz konusudur.

Buna karşılık toplam bedelin götürü olarak 40.000 lira üzerinde pazarlıkla kesinleştirildiği, alt kalemlerin yalnız önceki tekliften kaldığı ileri sürülebilir. Bu durumda belge bütünü ve tarafların gerçek iradesi araştırılır. Matematiksel farklılık görülmesi tek başına hangi satırın yanlış olduğunu belirlemez. Sözleşmenin kurulma süreci ve kabul edilen son sürüm birlikte okunmalıdır.

Birim fiyat veya miktar yanlışsa

Gerçekte on adet almak isteyen kişinin yüz adet için irade açıklaması yapması, basit toplam yanlışlığından farklıdır. Kanun, kişinin gerçekte istediğinden önemli ölçüde fazla edim üstlenmesi veya önemli ölçüde az karşı edim için irade açıklamasını esaslı yanılma hâlleri arasında sayar. Böyle bir iddia, yalnız hesap makinesiyle toplamı düzeltme yöntemiyle çözülemeyebilir.

Sıfırın fazla yazılması da her olayda aynı kategoride değildir. İki taraf miktarı doğru kararlaştırmış, yalnız çarpım sonucu yanlış aktarılmış olabilir; yahut taraflardan biri farklı miktara gerçekten onay vermiş olabilir. “Yazım hatası” etiketi yerine hangi sayı üzerinde iradelerin uyuştuğu gösterilmelidir. Karşı tarafın hangi açıklamaya güvenerek işlem yaptığı önem taşır.

Hesabın dayanakları korunmalı

Teklifler, sipariş listesi, birim fiyat cetveli, indirim anlaşması ve vergi dahil veya hariç fiyat açıklamaları bir araya getirilmelidir. Aynı belgeye sonradan elle farklı tutar yazılması, ilk metnin ne olduğunu tartışmalı hâle getirebilir. Orijinal kayıt korunarak hata ayrı bir açıklama ve doğru hesap tablosuyla gösterilmelidir. Elektronik dosyalarda sürüm ve tarih bilgisi yararlı olabilir.

Bir indirim uygulanıp uygulanmadığı veya bedelin belirli kur üzerinden hesaplanacağı tartışmalıysa, önce bu sözleşmesel şart belirlenir. Taraflardan birinin sonradan başka kur veya başka indirim oranı seçmesi, basit aritmetik düzeltme olarak sunulmamalıdır. Hesap yöntemi üzerinde anlaşma yokken yalnız sonuca bakılarak diğer tarafa kesin borç yüklenemez.

Düzeltme nasıl bildirilir?

Bildirimde hatalı satır, kabul edilen dayanaklar ve doğru işlem açıkça gösterilmelidir. Örneğin toplamın hangi iki kalemden oluştuğu ve farkın kaç lira olduğu yazılır. Taraflar uzlaşırsa düzeltmenin kapsamını ve varsa ödeme bakiyesini belirten ek belge hazırlanabilir. Bütün sözleşmenin yeniden yazılması yerine ilgili hesabın nasıl düzeldiğinin izlenebilir olması önemlidir.

Düzeltme nedeniyle daha önce yapılmış ödeme varsa bunun yeni hesapla ilişkisi de açıklanmalıdır. Fazla ödeme iadesi veya eksik bakiye talebi, yalnız yeni bir fatura düzenlenmesiyle tartışmasız hâle gelmez. Dayanak borç, hesap ve ödeme kayıtları birlikte değerlendirilir. Uyuşmazlık sürdüğünde istenen hukuki sonuç somut miktarıyla belirtilmelidir.

Geçerlilik tartışmasıyla karıştırılmamalı

Esaslı yanılma, aldatma veya başka bir irade bozukluğu iddiası varsa bunların özel koşulları ve süreleri ayrıca değerlendirilir. Basit hesap hatası düzeltmesiyle bu iddiaların tamamı otomatik olarak çözülmez. Aynı şekilde mahkeme kararındaki hesap hatasının düzeltilmesi ayrı bir usul işlemidir. Buradaki açıklama tarafların sözleşmesindeki aritmetik yanlışlığa ilişkindir; kesinleşmiş kararın içeriğini özel bir yazışmayla değiştirme imkânı vermez. Tarafların mutabakatında düzeltmenin yalnız belirli satıra ilişkin olduğu belirtilirse başka koşulların değişip değişmediği tartışması azaltılabilir. Bedel dışındaki teslim tarihi, miktar veya garanti süresi gibi hükümler ayrıca değiştirilmek isteniyorsa bunun da açıkça kararlaştırılması gerekir.

İlgili hukuki açıklamalar

Mahkemenin Tazminat Hesabında Toplama Hatası Var: Karar Nasıl Düzeltilir?; Arabuluculukta İmzalanan Anlaşma Baskı veya Yanılma Nedeniyle İptal Edilebilir mi?.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)

Resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — Bakanlık nüshası: m.19, 30–31, 34.