Şikâyet Sonuçsuz Kaldı Diye İftira Suçu Oluşur mu?

Bir şikâyetin takipsizlik veya beraatle sonuçlanması, şikâyetçinin otomatik olarak iftira suçu işlediğini göstermez. Türk Ceza Kanunu’nun 267. maddesinde, kişinin işlemediğini bildiği hukuka aykırı bir fiili ona isnat etmesi ve maddede belirtilen amaçla hareket etmesi aranır. İlk dosyanın sonucu ile şikâyetçinin bilgisi ve kastı ayrı değerlendirilir.

Bu ayrım hem haksız suçlamaya maruz kalan kişi hem de gerçek bir olayı bildiren şikâyetçi için önemlidir. Delil yetersizliği nedeniyle mahkûmiyet kurulamaması, bildirimin bilerek uydurulduğu anlamına gelmeyebilir. Buna karşılık olayın hiç gerçekleşmediğini bilen kişinin sahte kayıt hazırlaması da sıradan bir yanılma olarak ele alınamaz.

İftira suçunda hangi unsurlar incelenir?

267. madde yetkili makamlara ihbar veya şikâyetle ya da basın ve yayın yoluyla hukuka aykırı fiil isnadını düzenler. İsnadın, hakkında işlem yapılması istenen belirli kişiyle bağlantısı ve gerçeğe aykırılığı incelenir. Failin o kişinin fiili işlemediğini bilmesi suçun önemli unsurudur. Yalnız iddianın kanıtlanamaması bu bilgi şartının yerine geçmez.

Amaç, kişi hakkında soruşturma veya kovuşturma başlatılması ya da idari yaptırım uygulanmasıdır. Her kırıcı söz veya iki kişi arasındaki suçlama bu madde kapsamında otomatik olarak iftira değildir. Hakaret, kişilik hakkı ihlali veya başka bir hukuki nitelendirme gündeme gelebilir. Açıklamanın muhatabı, içeriği ve yapılma biçimi önemlidir.

Beraat gerekçesi neden okunmalıdır?

Beraat kararları farklı gerekçelere dayanabilir. Fiilin gerçekleşmediğinin belirlenmesiyle yeterli kanıt bulunmaması aynı olgu değildir. Şikâyetçinin olay sırasında ne gördüğü, hangi kayıtlara dayanarak başvurduğu ve gerçek olmadığını ne zaman öğrendiği incelenmelidir. Kararın yalnız son sayfasındaki “beraat” kelimesi bütün değerlendirmeyi tamamlamaz.

Kovuşturmaya yer olmadığı kararında da savcılığın gerekçesi önemlidir. Hukuki uyuşmazlığın ceza suçu oluşturmamasıyla olayın uydurma olması ayrı durumlardır. Bir ticari alacağını dolandırıcılık olarak bildiren kişinin hukuki nitelendirmede yanılması, her durumda bilerek masum kişiyi suçladığını göstermez. Fakat gerçekte teslim edilen malı hiç almamış gibi göstermesi ayrıca araştırılabilir.

Şüphe veya yanlış teşhis iftira mıdır?

Şikâyetçi gördüğü veya bildiği olguları gerçeğe uygun biçimde açıklayıp emin olmadığı noktaları belirtmelidir. “Bu kişi olduğundan emin değilim, şu nedenle şüpheleniyorum” beyanıyla “kesinlikle gördüm” şeklindeki bilerek yanlış anlatım aynı değildir. Sonradan yanlış olduğu anlaşılan iyi niyetli teşhis, suçun bütün unsurlarını otomatik olarak oluşturmaz.

Bununla birlikte ifade biçimindeki ihtiyat, bilerek hazırlanan sahte delili hukuka uygun hâle getirmez. Kişi kamera görüntüsünü değiştirip suçlamayı desteklemek için sunmuşsa hem değişikliğin gerçekliği hem de amacın ne olduğu incelenir. Bir dosyada haklı şikâyet bulunması, başka kişilere yöneltilen bilerek yanlış isnatları da meşru kılmaz.

Delil uydurma iddiası nasıl somutlaştırılır?

TCK 267. maddesi maddi eser ve delillerin uydurulmasını ayrıca düzenler. Bunun ileri sürülmesinde hangi belgenin veya kaydın sahte olduğu açıklanmalıdır. Değiştirilmiş mesaj, gerçek olmayan olay yeri fotoğrafı veya sonradan hazırlanmış belge iddiaları teknik ve maddi kayıtlarla değerlendirilebilir. Yalnız delili beğenmemek onun uydurulduğunu kanıtlamaz.

Orijinal kayıt ile dosyaya sunulan örnek karşılaştırılmalıdır. Mesajın tamamı, tarih ve muhatap bilgileri saklanır. Gerekirse teknik inceleme talebi hangi değişikliği ortaya çıkarmak için istendiği açıklanarak sunulur. Karşı tarafın hesabına izinsiz girerek delil aramak yeni hukuki sorunlar doğurabilir; hukuka uygun temin yolları kullanılmalıdır.

Hakkında iftira şikâyeti yapılan kişi ne hazırlamalıdır?

• İlk şikâyetin veya ihbarın tam örneği ve hangi kişi hakkında ne söylendiği.
• Şikâyet tarihinde bilinen olayları ve mevcut delilleri gösteren kayıtlar.
• Sonuçlanan dosyanın gerekçeli kararı ve kesinleşme veya itiraz bilgileri.
• Yanlış bilginin sonradan fark edildiğini ve düzeltilmek istendiğini gösteren belgeler.
• Olayı doğrudan bilen tanıkların kimliği ve bilgileri.
• İddia edilen sahte delile ilişkin orijinal dosya veya resmî karşılaştırma kayıtları.

Savunmada yalnız “şikâyet hakkım var” denilmesi yerine başvurunun dayandığı gerçek bilgiler açıklanmalıdır. Şikâyet hakkı bilerek yanlış suçlama yapma yetkisi vermez. Öte yandan bu hakkın kullanılmasının sonuçsuz kalması da suç kanıtı olarak kabul edilemez. Dosyada iki yönün birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Haksız suçlanan kişi hangi yolu değerlendirebilir?

Bilerek yanlış isnada ilişkin somut delil varsa savcılığa başvuru değerlendirilebilir. Kişilik hakkı ve zarar iddiası bakımından ayrı tazminat koşulları da incelenir. Ceza soruşturması açılması ile tazminatın tahsil edilmesi aynı sonuç değildir. Talepte hangi olayın, hangi açıklamanın ve hangi zararın ileri sürüldüğü açık tutulmalıdır.

Sırf karşı tarafı kendi şikâyetinden vazgeçirmek için tehdit etmek veya misilleme niteliğinde olay uydurmak uygun değildir. İlk dosyanın gerekçesi ve deliller incelenmeden yeni şikâyetin sonucu garanti edilemez. Başvurunun amacı, doğru olay ve kayıtların ilgili makam önüne getirilmesidir.

Örnek: Eksik görüntü nedeniyle yanlış değerlendirme

Bir işyeri sahibinin kasadan eksilen para nedeniyle vardiyadaki çalışandan şüphelendiğini düşünelim. Sonradan başka görüntü bulunup paranın farklı kişi tarafından alındığı anlaşılabilir. İftira değerlendirmesi için işverenin ilk başvuruda ne bildiği ve nasıl beyan verdiği araştırılır. Sonradan ortaya çıkan sonuç tek başına ilk anda bilerek yalan söylediğini kanıtlamaz.

İlk başvurunun ekleri de asıl dilekçe kadar önemlidir. Şikâyetçi belirli bir olayı kendi gördüğünü mü söylemiş, yoksa başka kişiden duyduğunu mu aktarmıştır? Ekteki kaydın eksik olduğunu biliyor muydu? Olayın tamamı sonradan anlaşıldığında açıklamasını düzeltmiş midir? Bu sorular, ilk dosyanın sonucu ile kişinin bilgi ve amacını birbirinden ayırmaya yardımcı olur. Şikâyet edilen kişinin başka bir olaydan sorumlu olması da bu belirli isnadın doğruluğunu kendiliğinden kanıtlamaz. Her fiil kendi tarih, kayıt ve muhatabıyla incelenir. Yeni başvuruya kişisel tartışmaların tamamını eklemek yerine bilerek yanlış olduğu ileri sürülen isnadı somutlaştırmak gerekir.

İlgili hukuki bilgiler

Şikâyet Nasıl Yapılır? Savcılığa Hangi Belgeler Gerekir?; Savcılığa Ek Delil Sonradan Nasıl Sunulur? Mesaj, Kayıt ve Tanık.

Resmî kaynaklar

• Türk Ceza Kanunu: iftira ve delil uydurma, 267. madde
• Ceza Muhakemesi Kanunu: delil ve soruşturma hükümleri

Dosyanın değerlendirilmesi

Keskin Hukuk Bürosu’nun ofisi Mersin’dedir. Türkiye’nin farklı illerindeki ceza dosyaları, soruşturma veya mahkeme numarası ve mevcut belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirmeye alınabilir. İfade, duruşma ve diğer işlemlerin nasıl yürütüleceği dosyanın bulunduğu aşamaya göre belirlenir. Başvuruda olay tarihini, taraf sıfatınızı ve varsa tebligat tarihini belirtmeniz sürelerin incelenmesini kolaylaştırır. İletişim ve randevu bilgileri üzerinden dosya değerlendirmesi talep edebilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Ceza Kanunu (5237)