Son Vasiyetname İptal Edilirse Önceki Vasiyetname Yeniden Geçerli Olur mu?

Son tarihli vasiyetnamenin iptal edilmesi, önceki vasiyetnamenin her durumda ve bütünüyle yeniden uygulanacağı anlamına gelmez. Önceki belgenin geçerliliği, sonraki belgenin hangi hükümlerinin iptal edildiği ve mirasbırakanın önceki vasiyetinden dönme iradesi birlikte incelenir. Yalnız tarih sıralamasına bakılarak miras payı hesabı yapılamaz.

Bu sorun özellikle mirasbırakanın farklı yıllarda farklı kişileri mirasçı atadığı dosyalarda ortaya çıkar. Son belgeye karşı dava açan kişinin amacı yasal miras payına ulaşmak olabilir. Fakat iptal sonucunda daha eski bir tasarrufun uygulanması gündeme geldiğinde beklenen paylaşım değişebilir. Davanın sonucu, dosyadaki bütün vasiyetnameler dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Birden fazla vasiyetname nasıl birlikte değerlendirilir?

Türk Medenî Kanunu’nun 542. maddesi, mirasbırakanın yeni bir vasiyetnameyle önceki vasiyetinden tamamen veya kısmen dönmesine olanak tanır. 544. madde ise önceki vasiyet ortadan kaldırılmadan yapılan sonraki vasiyetnamenin, açık biçimde tamamlayıcı nitelikte olmadıkça öncekinin yerini almasını düzenler. İki belgede aynı mal veya miras payı hakkında ne söylendiği bu nedenle önemlidir.

Örneğin ilk vasiyetnamede bir ev kardeşe bırakılmış, ikinci vasiyetnamede yalnız başka bir araç yeğene verilmiş olabilir. Son belgenin ilkini tamamlayıp tamamlamadığı metin ve irade üzerinden incelenir. Buna karşılık “önceki bütün vasiyetlerimden dönüyorum” şeklindeki hüküm, açık bir dönme iradesi yönünden ayrıca değerlendirilir. Belgelerin yalnız başlıkları bu ayrımı göstermez.

Son belgenin iptal sebebi neden önemlidir?

Vasiyetnamenin şekil eksikliği, ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya hukuka aykırı içerik gibi nedenlerle tartışılması farklı sonuçlar doğurabilir. TMK 557 ve devamındaki iptal hükümleri bu incelemenin temelini oluşturur. İptalin bütün belgeyi mi, belirli kazandırmayı mı veya belirli kişi lehine hükmü mü etkilediği kararın kapsamından anlaşılır.

Son belge içinde yer alan önceki vasiyetten dönme açıklamasının hukuki durumu da ayrı önem taşır. Belirli bir kazandırmanın iptaliyle belgedeki bütün diğer hükümlerin otomatik olarak ortadan kalktığı söylenemez. Mahkemenin hüküm fıkrası, gerekçesi ve hangi taraflar bakımından karar verildiği dikkatle okunmalıdır.

Eski vasiyetnamenin kendisi de geçerli olmalıdır

Son vasiyetname iptal edilmiş olsa bile önceki belgenin kendi geçerlilik şartları ayrıca kontrol edilir. Eski belgenin şekli, imzası, düzenleme tarihi ve mirasbırakanın o tarihteki ehliyeti önemlidir. Daha eski başka bir dönme işlemi, belgenin yok edilmesi veya vasiyet edilen mal üzerinde bağdaşmayan işlem bulunması da değerlendirmeyi etkileyebilir.

Belgede yazan mal ölüm tarihinde artık terekeye ait değilse bu durum ayrıca incelenir. “Önceki vasiyet uygulanacak” açıklaması, satılmış her malın aynı biçimde yeniden terekeye döneceği anlamına gelmez. Belirli mal bırakma ile mirasın belirli oranında mirasçı atama arasında hukuki fark bulunduğundan kazandırmanın türü belirlenmelidir.

Saklı pay ve tenkis incelemesi ortadan kalkar mı?

Geçerli bir önceki vasiyetnamenin uygulanması gündeme gelirse saklı pay iddiaları da o tasarruf bakımından ayrıca değerlendirilir. İptal davası ile tenkis davası aynı şey değildir. Bir tasarrufun geçerliliğinin kabul edilmesi, onun saklı payı zedeleyen kısmının hiçbir koşulda azaltılamayacağını göstermez.

TMK 571. maddesi, bir tasarrufun iptalinin bir öncekinin yürürlüğe girmesini sağladığı durumda tenkis sürelerinin iptal kararının kesinleşmesinde işlemeye başlamasına ilişkin özel hüküm içerir. Bu hüküm bütün vasiyetname davaları için sınırsız yeni süre doğuran genel bir kural olarak okunmamalıdır. Talebin türü ve hangi tasarrufun ne zaman uygulanabilir hâle geldiği belirlenmelidir.

Mahkeme dosyasına hangi belgeler sunulmalıdır?

• Tarihi bilinen bütün vasiyetnamelerin tam örnekleri; yalnız son belgeyle sınırlı kalmadan.
• Vasiyetnamelerin açılması ve okunmasına ilişkin sulh hukuk dosyaları ve tebligatlar.
• İptal kararının gerekçeli örneği, hüküm fıkrası ve kesinleşme bilgisi.
• Mirasçılık belgesi, ölüm kaydı ve tarafların miras veya vasiyet hakkını gösteren bilgiler.
• Tartışmalı malın edinilme, devredilme ve ölüm tarihindeki mülkiyet kayıtları.
• Ehliyet veya irade iddiasıyla ilgili sağlık, tanık ve diğer hukuka uygun deliller.

Vasiyetnamenin fotokopisi varsa aslının nerede bulunduğu açıklanmalıdır. Önceki belgenin yalnız birkaç cümlesinin mesajla iletilmesi, bütün metnin yorumunu sağlamaz. Noter bilgisi veya açılma dosyası biliniyorsa tam örneğin ilgili kurumdan temini değerlendirilebilir. Her belgenin düzenlenme tarihi ile öğrenilme tarihi ayrı kaydedilmelidir.

Örnek bir uyuşmazlıkta nasıl hareket edilir?

Mirasbırakanın ilk belgesinde mirasın yarısını kardeşine, ikinci belgesinde tamamını başka bir kişiye bıraktığını düşünelim. İkinci belgenin iptali istenirken ilk belgenin bulunmadığı varsayımıyla yalnız yasal paylar üzerinden strateji kurulması eksik kalır. İlk belgenin sonraki işlemle ortadan kalkıp kalkmadığı ve yeniden uygulanmasının mümkün olup olmadığı incelenmelidir.

Bu inceleme, iptal davasından vazgeçilmesi veya otomatik olarak yeni dava açılması gerektiği sonucunu tek başına doğurmaz. Davanın mevcut kapsamı, taraf sıfatları ve süreler belirleyicidir. Karar kesinleşmeden veya dosyanın bütün belgeleri görülmeden hangi mirasçının ne kadar alacağına ilişkin kesin bir söz vermek mümkün değildir.

Mirasçılık belgesinde değişiklik gerekir mi?

Vasiyetname ve iptal kararının mirasçılık belgesine etkisi, kazandırmanın türüne ve mevcut belgenin içeriğine göre incelenir. Belirli mal vasiyeti, her durumda kişinin terekenin tamamında mirasçı olarak yazılmasını gerektirmez. Eski belgenin uygulanması gündeme geldiğinde tapu, banka ve paylaşım işlemleri için kullanılacak belge ve kararların birbirine uygunluğu kontrol edilmelidir.

Belgeleri karşılaştırmak için her vasiyetin düzenlendiği tarihi, kazandırma yapılan kişiyi, kapsanan malı ve önceki tasarruflara ilişkin cümlelerini ayrı bir çizelgeye yazmak yararlı olabilir. Bu çizelge hukuki kararın yerine geçmez; hangi belgenin diğerini tamamladığını veya onunla çeliştiğini görünür kılar. Son belgenin yalnız bir kişiye ilişkin kısmı iptal edilmişse, diğer kişilere yapılan kazandırmaların aynı sonuçtan otomatik yararlanacağı varsayılmamalıdır. İptal kararının kesinleşme bilgisi çizelgede ayrıca tutulmalıdır.

İlgili hukuki bilgiler

Vasiyetnamenin İptali Davası: Sebepler, Süreler ve Deliller; Mirasçı Atanması ile Belirli Mal Vasiyeti Arasındaki Fark Nedir?.

Resmî kaynaklar

• Türk Medenî Kanunu: vasiyetten dönme, iptal ve tenkis; 542–544, 557–559 ve 571. maddeler

Belgelere göre hukuki değerlendirme

Keskin Hukuk Bürosu Mersin’de faaliyet gösterir. Türkiye’nin farklı şehirlerindeki miras uyuşmazlıkları için belgeler üzerinden uzaktan ön değerlendirme yapılabilir. Talebin niteliği, taraflar, süreler ve yetkili mahkeme somut dosyaya göre belirlenir. İlk görüşmede olayın kısa zaman çizelgesini ve elinizdeki resmî belgeleri sunmanız, uygun hukuki yolun değerlendirilmesine yardımcı olur. İletişim sayfasından randevu ve dosya incelemesi bilgilerine ulaşabilirsiniz.

Resmî kaynaklar: Türk Medeni Kanunu (4721)