Sözleşmede Uzak Şehir Mahkemesi Yazıyor: Yetki Şartı Herkesi Bağlar mı?

Sözleşmede “yalnız İstanbul mahkemeleri yetkilidir” yazması, taraflardan birinin her durumda o şehirde dava açmak veya davayı orada kabul etmek zorunda olduğu anlamına gelmez. Yetki sözleşmesinin geçerliliği, tarafların sıfatına ve uyuşmazlığın niteliğine bağlıdır. Görevli mahkemenin türüyle davanın görüleceği yer de birbirinden ayrı konulardır.

Kısaca bu yazıda

Aşağıdaki maddeler, yazıda ayrıntılı olarak ele alınan başlıca noktaları özetler. Somut durumunuzda hangi kuralın uygulanacağı, olayın ayrıntılarına ve belgelere göre değişebilir.

• HMK kimlere yetki sözleşmesi yapma imkânı tanır: HMK 17, tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında doğmuş ya da doğabilecek uyuşmazlık için bir veya birden fazla mahkemenin sözleşmeyle yetkili kılınmasını düzenler.
• Yazılı olması tek başına yeterli midir: HMK 18’e göre sözleşme yazılı olmalı, uyuşmazlığın doğduğu ilişki belirli veya belirlenebilir olmalı ve yetkili mahkeme ya da mahkemeler gösterilmelidir.
• Tüketicinin başvuru hakkı nasıl korunur: Tüketici uyuşmazlıklarında özel kanundaki görev ve yetki hükümleri dikkate alınır.
• Dava uzak şehirde açılmışsa itiraz nasıl yapılır: Kesin yetkinin bulunmadığı davalarda yetki itirazı cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir.
• Yetki, görev ve tahkim ayrı incelenir: Sözleşmedeki mahkeme kaydı, uyuşmazlığın aile, iş, tüketici veya ticaret mahkemesinde görülmesi gerektiğine ilişkin görev kurallarını keyfî biçimde değiştirmez.

HMK kimlere yetki sözleşmesi yapma imkânı tanır?

HMK 17, tacirler veya kamu tüzel kişileri arasında doğmuş ya da doğabilecek uyuşmazlık için bir veya birden fazla mahkemenin sözleşmeyle yetkili kılınmasını düzenler. Bu nedenle bir kişinin sözleşme imzalaması ya da faturada adının bulunması, onun mutlaka tacir olduğunu göstermez. İşlemin tüketici işlemi veya başka bir özel ilişki olması ayrıca incelenir.

İki ticaret şirketi arasındaki tedarik sözleşmesiyle, bireyin evinde kullanmak için aldığı ürünün sözleşmesi aynı yetki değerlendirmesine tabi tutulmaz. Taraflardan yalnız birinin tacir olması, HMK 17’deki şartın her durumda tamamlandığını göstermez. İmza atan kişinin kendi adına mı şirket adına mı hareket ettiği de belirlenmelidir.

Yazılı olması tek başına yeterli midir?

HMK 18’e göre sözleşme yazılı olmalı, uyuşmazlığın doğduğu ilişki belirli veya belirlenebilir olmalı ve yetkili mahkeme ya da mahkemeler gösterilmelidir. Buna karşılık tarafların serbestçe tasarruf edemeyeceği konularda veya kesin yetki bulunan hâllerde yetki sözleşmesi yapılamaz.

Sözleşmedeki şehir adının belirsizliği, başka metne yapılan atıf ve şartın sonradan eklenip eklenmediği ayrıca tartışma yaratabilir. Formun ön yüzüyle arka yüzündeki kayıtlar, ek sözleşme ve elektronik kabul kaydı birlikte değerlendirilir. “Her uyuşmazlıkta şirket merkezimiz yetkilidir” gibi bir hükmün sonuçları dosya görülmeden kesinleştirilemez.

Tüketicinin başvuru hakkı nasıl korunur?

Tüketici uyuşmazlıklarında özel kanundaki görev ve yetki hükümleri dikkate alınır. Satıcının matbu sözleşmesine uzak bir şehir yazması, tüketicinin kanundan doğan başvuru imkânlarını kendiliğinden kaldırmaz. Ayrıca uyuşmazlığın tutarı ve niteliğine göre hakem heyeti, mahkeme ve dava şartı arabuluculuk ayrımı yapılmalıdır.

Burada yetki şartının geçersiz olması, her şehirde başvuru yapılabileceği anlamına gelmez. Kanunen yetkili yerler yine belirlenir. Tüketicinin yerleşim yeri gibi özel seçeneklerle davalının yerleşim yeri veya ifa yeri gibi genel ölçütlerin hangisinin uygulanacağı uyuşmazlığa göre kontrol edilir.

Dava uzak şehirde açılmışsa itiraz nasıl yapılır?

Kesin yetkinin bulunmadığı davalarda yetki itirazı cevap dilekçesinde ileri sürülmelidir. İtiraz eden taraf, yetkili mahkemeyi; birden fazla seçenek varsa seçtiği mahkemeyi göstermelidir. Sadece “bu mahkeme uzak” veya “burada yargılanmak istemiyorum” demek usulüne uygun yetki itirazının yerine geçmez.

Süre ve dilekçe usulü takip edilir. Yetkinin kesin olmadığı hâllerde süresinde ve usulünce itiraz edilmemesi, davanın açıldığı mahkemenin yetkili hâle gelmesine yol açabilir. Kesin yetki kuralları ise mahkemece kendiliğinden de dikkate alınır. Bu iki durum aynı savunma yöntemiyle ele alınmamalıdır.

Yetki, görev ve tahkim ayrı incelenir

Sözleşmedeki mahkeme kaydı, uyuşmazlığın aile, iş, tüketici veya ticaret mahkemesinde görülmesi gerektiğine ilişkin görev kurallarını keyfî biçimde değiştirmez. Tarafların bir yerdeki asliye hukuk mahkemesini yazmış olması, kanunen görevli özel mahkemenin görevini ortadan kaldırmaz. Tahkim anlaşması varsa bunun geçerliliği de ayrı bir inceleme gerektirir.

Başvuru öncesinde sözleşmenin bütün nüshaları, tarafların ticaret sicili veya mesleki statüsü, işlem amacı ve tebligat tarihi birlikte ele alınmalıdır. Yetki şartına itiraz etmek, borcun esasına ilişkin savunmaları unutmak anlamına gelmemelidir. Hem usul itirazı hem maddi uyuşmazlık, cevap süresi içinde uygun şekilde hazırlanmalıdır.

Sık sorulan sorular

İmzalı sözleşmedeki her yetki maddesi geçerli midir?

Hayır. Tarafların sıfatı, kesin yetki, yazılı şekil ve belirlenmiş hukuki ilişki gibi koşullar birlikte aranır.

Mahkeme başka şehirde diye dilekçeyi görmezden gelebilir miyim?

Hayır. Tebligat ve cevap süresi izlenmeli; gerekli yetki itirazı ve esas savunma usulüne uygun yapılmalıdır.

Resmî kaynaklar: Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun (6502)

İlgili hukuk rehberleri

• Ticari Alacak Davası ve Zorunlu Arabuluculuk Süreci
• Tüketici Hakem Heyetine Başvuru: 2026 Parasal Sınırı ve Süreç

Hukuki dayanaklar

• Hukuk Muhakemeleri Kanunu: m.6–19,116–117