Zabıta Kaldırımda Satılan Malları Topladı: Geri Alma ve İtiraz

Zabıtanın izinsiz seyyar satış nedeniyle malları toplaması halinde ilk adım işlem tutanağını ve mal listesini almak, teslim yeriyle geri alma koşullarını öğrenmektir. 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 15. maddesindeki düzenleme, cezası ödenmeyerek iki gün içinde geri alınmayan gıda maddeleri ile otuz gün içinde geri alınmayan gıda dışı malları farklı ele alır. Bu süreler idari para cezasına karşı yargısal başvuru süresi değildir. Malı geri isteme, para cezasına itiraz ve varsa hukuka aykırı işlemden doğan zarar talepleri ayrı değerlendirilmelidir.

Malların alınması hangi işleme dayanıyor?

Zabıta kaldırım işgali, izinsiz seyyar satış, gıda güvenliği veya farklı belediye düzenlemeleri kapsamında işlem yapmış olabilir. Bunların yetki ve sonuçları aynı değildir. İşlem tutanağında hangi kanun maddesi ve olayın ne olduğu görülmelidir. Bir ürünün kaldırımı işgal ettiği için alınmasıyla sağlığa zararlı olduğundan imha sürecine konu edilmesi farklıdır. Başvuran yalnızca görevlilerin sözlü açıklamasını esas almamalı, yazılı işlem ve mal listesi üzerinden ilerlemelidir. Hukuki yol doğru işlem türüne göre belirlenir.

5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun 38. maddesi, yetkili makamın açık ve yazılı izni olmadan meydan, cadde, sokak veya kaldırım işgaliyle buralarda mal satışa sunulmasını düzenler. 5393 sayılı Kanun’daki izinsiz seyyar satıcıyı faaliyetten men etme yetkisi ise ayrıca incelenir. Para cezasıyla malın muhafaza edilmesi aynı hukuki sonuç değildir. İşlemde başka özel kanun bulunuyorsa onun hükümleri de dikkate alınır. Tutanak, bütün malların mülkiyetinin otomatik belediyeye geçtiği anlamında okunmamalıdır.

İşlem anında mal listesi neden önemlidir?

Alınan ürünün cinsi, miktarı, markası, seri numarası ve görünür durumu listede yer almalıdır. Koli içindeki malların ne olduğu belirsiz bırakılırsa sonradan eksik teslim veya zarar iddiasını kanıtlamak güçleşebilir. Satıcı elindeki fatura ve stok kaydını koruyabilir. İşlem sırasında hukuka uygun şekilde elde edilmiş fotoğraf ve görüntüler de olayın kapsamını açıklayabilir. Görevlilerle tartışma yerine hangi malın hangi durumda teslim alındığının kaydı esas alınmalıdır. Tutanak örneği talep edilmesi hak arama sürecini kolaylaştırır.

İmzalanan tutanak, her içeriğin kabul edildiği anlamına gelecek biçimde değerlendirilmemelidir; fakat metin okunmadan imza atmak da ispat sorunu yaratır. Miktar veya durum yanlışsa çekince açık yazılabilir. İmza atılmaması işlemi otomatik geçersiz yapmaz. Görevlilerin imtina kaydı düzenlemesi mümkündür. Satıcı kendi açıklamasını sonradan yazılı başvuruyla da sunabilir. Belgenin tarihi ve görevli bilgisi korunmalıdır. Bir ürün listesiyle ceza kararının ayrı kâğıtlarda bulunması halinde her iki belge alınmalıdır.

Gıda maddelerinde iki günlük düzenleme

5393 sayılı Kanun’un 15. maddesinde, izinsiz satış yapan seyyar satıcının faaliyetten men edilmesi sonucu cezası ödenmeyerek iki gün içinde geri alınmayan gıda maddelerinin gıda bankalarına verilmesine ilişkin yetki yer alır. Bu nedenle gıda için geri alma sürecinin gecikmeden başlatılması gerekir. Süreyi her durumda otuz gün sanmak önemli kayıp yaratabilir. Başvuran ürünün nerede muhafaza edildiğini ve teslim usulünü yazılı veya kayıtlı biçimde öğrenmelidir. Somut işlemde sürenin başlangıcı ve koşulları ayrıca kontrol edilir.

Bu düzenleme, sağlığa zararlı veya mevzuata aykırı gıdanın her koşulda yeniden satışa teslim edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Gıda güvenliği nedeniyle ayrı işlem yapılmışsa ilgili özel mevzuat değerlendirilir. Soğuk zincir, son kullanma tarihi ve saklama şartları önemlidir. Teslim anında ürünün bozulmuş olduğu ileri sürülüyorsa bunu gösteren kayıt alınmalıdır. İşlemin hukuka uygunluğu ve muhafaza yükümlülüğü ayrıca incelenir. Satıcının asıl talebi teslim mi, değer karşılığı mı, yoksa ceza iptali mi açık olmalıdır.

Gıda dışı mallarda otuz gün

Aynı kanuni düzenlemede cezası ödenmeyerek otuz gün içinde geri alınmayan gıda dışı malların yoksullara verilmesine ilişkin yetki bulunur. Bu süre, eşyaların belirsiz biçimde sonsuza kadar depoda tutulacağı beklentisini ortadan kaldırır. Başvuran malını geri istediğini süresinde ve ispatlanabilir biçimde belirtmelidir. Gerekli ödeme ve teslim koşulları işlem belgesinden kontrol edilir. Para cezasına karşı itiraz düşünüldüğünde de mal teslim sürecinin ayrıca yönetilmesi gerekir. Yargı başvurusu otomatik olarak bütün mal tasarruflarını durdurduğu varsayılmamalıdır.

Otuz günün sonunda malın gerçekten kime ve hangi tutanakla verildiği sorulabilir. Kanundaki yetkinin koşulları gerçekleşmeden veya süresinde başvuru varken farklı işlem yapılmışsa hukuki değerlendirme gerekir. Depoya kaldırılan malların başka mallarla karıştırılması, eksik teslim veya hasar da ayrı olgulardır. Satıcı envanterin örneğini ve teslim kayıtlarını isteyebilir. “Belediye aldıysa artık benim değil” şeklindeki düşünce hak aramayı gereksiz yere durdurabilir. Malın mevcut hukuki ve fiili durumu belgelerle belirlenmelidir.

Malı geri alma başvurusunun içeriği

Başvuruda satıcının kimlik ve iletişim bilgisi, olay tarihi, tutanak numarası ve mal listesi yazılabilir. Mülkiyeti veya teslim alma yetkisini gösteren fatura, irsaliye ve vekâlet gibi belgeler eklenebilir. Başkasına ait emanet veya konsinye ürün bulunuyorsa bu ilişki açıklanır. Talep hangi malların hangi adreste teslim edilmesi gerektiğini açık gösterir. İlgili zabıta veya belediye biriminin verdiği evrak kaydı saklanmalıdır. Telefonla malını istediğini söylemek, zamanında başvuru ve talep kapsamını aynı güçte göstermeyebilir.

Mal teslimi için başvuran kişinin bizzat satıcı olmaması halinde yetkisi araştırılabilir. Şirket ürünleri için şirket temsilcisi veya uygun vekil belge sunar. Başvuranın kimliği ile tutanaktaki kişi farklıysa neden açıklanır. Mal teslim alındığında teslim edilen miktar ve durum kontrol edilir. Eksik veya hasarlı kalemler varsa bunun teslim belgesine geçirilmesi istenir. Malın tamamının sağlam alındığı yazılı bir belgeye rağmen sonradan aksi iddia ispat bakımından güçleşebilir. Teslim belgesi örneği mutlaka korunmalıdır.

Cezayı ödemek itirazı tamamen bitirir mi?

Kabahatler Kanunu’ndaki ödeme ve başvuru düzenlemesi, peşin ödemenin kanun yoluna başvurma hakkını ortadan kaldırmamasını içerir. Bununla birlikte hangi ödeme süresi ve indirim koşulunun uygulanacağı güncel işlemden kontrol edilmelidir. Malların geri alınması için yapılan ödeme, cezanın bütün gerekçelerinin kabul edildiği şeklinde otomatik yorumlanmamalıdır. Satıcı ödeme dekontunu ve varsa haklarını saklı tutan açıklamasını saklayabilir. Ödeme, mal teslim ve yargı başvurusunun tarihleri ayrı gösterilmelidir.

Her belediye ücretini idari para cezası sanmak da doğru değildir. Depolama, taşıma veya başka bedel isteniyorsa bunun hukuki dayanağı ve hesabı sorulur. İdare yalnızca sözlü olarak toplam bir para isteyince hangi kalemin ne olduğu anlaşılmaz. Makbuzda tutar ve işlem nedeni açık olmalıdır. Üçüncü kişiye veya görevlinin kişisel hesabına para gönderilmesi resmî ödeme yerine kullanılmamalıdır. Başvuran ilgili belediyenin resmî ödeme kanalı ve teslim usulüyle ilerlemelidir.

Kaldırım işgali iddiasına hangi delillerle itiraz edilir?

Olay yeri fotoğrafları, belediyenin izin yazısı ve ölçüm bilgileri önemli olabilir. Dükkan ruhsatı bulunması, kaldırımda sınırsız satış alanı izni olduğu anlamına gelmez. Yetkili makamın açık ve yazılı izni, izinli yerin sınırları ve hangi faaliyeti kapsadığı kontrol edilir. Bir başka esnafın aynı biçimde satış yapması da başvuranın işlemine otomatik hukuka uygunluk sağlamaz. İtiraz kişisel mağduriyet yerine somut izin, yer ve fiil karşılaştırmasına dayanmalıdır.

Kaldırımın kamusal geçiş alanı olup olmadığı tartışmalıysa tapu, plan veya yer düzeni kayıtları incelenebilir. Ancak dükkânın önünde bulunması tek başına alanın özel mülkiyet olduğunu göstermez. İzinsiz satışın hangi tarihte ve nasıl tespit edildiği tutanakla karşılaştırılır. Satışa sunulmuş ürün ile kısa süreli yükleme boşaltma sırasında duran malın durumu farklı olabilir. Bu iddia varsa taşıma ve teslim kayıtlarıyla açıklanmalıdır. Tutanakta satış yapıldığı yazması, olayın başka delillerle tartışılmasını tümüyle engellemez.

Para cezasının başvuru yolu

Kabahatler Kanunu kapsamında idari para cezası ve mülkiyetin kamuya geçirilmesi yaptırımlarında genel başvuru düzenlemesi önemlidir. Güncel genel düzenlemede tebliğ veya tefhimden itibaren iki haftalık sulh ceza hâkimliği başvurusu değerlendirilir. Ancak özel kanun ve aynı işlem kapsamında idari yargıya ait başka karar bulunması görev yönünden farklı sonuç doğurabilir. Bu nedenle bütün belediye kararları için tek başvuru adresi ezberlenmemelidir. Ceza belgesinin dayanağı ve bağlantılı işlem incelenmelidir.

Geri alma için kanundaki iki gün veya otuz gün ile ceza itirazındaki iki hafta aynı değildir. Birini kullanmak diğerini otomatik korumaz. Satıcı malı geri almış olsa da ceza başvurusu ayrıca değerlendirilebilir. Süre içinde belediyeye dilekçe verilmesi her durumda sulh ceza hâkimliğine yapılacak başvurunun yerine geçmez. İşlemde başvuru yolu açıklanmışsa belge saklanır; açıklamanın eksik veya yanlış olduğu iddiası da ayrıca incelenir. İhtiyaç duyulan başvuru gecikmeden kurulmalıdır.

Faaliyetten men kararının denetimi

Satışın durdurulması veya belirli yerde faaliyet yasağı, para cezasından farklı idari işlem olabilir. Bu işlemin hukuki niteliği ve yargı yolu ayrı belirlenir. Yetkili belediyenin sınırları, görevli birimin yetkisi ve gerekçe incelenebilir. Satıcının özel izin veya pazar tahsisi varsa işlemle bu belgenin ilişkisi araştırılır. İtiraz yalnızca ceza miktarına odaklanırsa asıl faaliyet sınırlamasını hedeflemeyebilir. Başvurunun amacı neyin kaldırılması olduğuna göre açık yazılmalıdır.

Dava açılması idari işlemin uygulanmasını kural olarak kendiliğinden durdurmaz. Acil mal teslimi veya faaliyet yönünden ihtiyaç varsa uygun usul kapsamında yürütmenin durdurulması gibi talep değerlendirilebilir. Her başvuruda otomatik olumlu karar beklenmemelidir. İşlemin açık hukuka aykırılığı ve uygulanmasından doğacak somut zarar ilgili delillerle gösterilir. Yalnızca gelir kaybı yaşandığı söylenmesi bütün şartların karşılandığını kanıtlamaz. Malın türü, değeri ve mevcut muhafaza durumu da önem taşır.

Mal kaybolmuş veya zarar görmüşse

Teslim alındığı listede bulunan malın sonradan bulunmaması veya zarar görmesi ayrı bir iddiadır. Başvuran ilk tutanak, teslim kaydı, fotoğraf, fatura ve ürünün değerini gösteren belgeleri toplar. Belediye tarafından hangi muhafaza veya dağıtım işlemi yapıldığı sorulur. Zarara dayalı talepte hukuka aykırılık, hizmet kusuru veya ilgili sorumluluk düzenlemesi, zarar miktarı ve nedensellik değerlendirilir. Her alınan malın satış fiyatı kadar otomatik tazminat doğduğu söylenemez. Maliyet, mevcut durum ve gerçek zarar ayrılır.

İdari eylem veya işlem kaynaklı tazminat başvurusunda İYUK’taki usul ve süreler somut olayın niteliğine göre uygulanır. Ceza itirazının başarıyla sonuçlanması bütün mal zararının kendiliğinden ödenmesini sağlamayabilir. Öte yandan cezanın geçerli olması muhafazada yaşanan her hatayı hukuka uygun hale getirmez. İki hukuki mesele ayrı tartışılabilir. Başvuran olayın hangi aşamasında zarar oluştuğunu açıklamalıdır. Sağlam alınan ürünün bozuk teslim edildiği iddiası, başlangıç ve bitiş kayıtlarının karşılaştırılmasıyla kurulmalıdır.

Uygulanabilir ilk gün planı

İşlem belgelerini alın, mal listesini gerçek stokla karşılaştırın ve ürünün gıda olup olmadığını belirleyin. Teslim yeri ve ödeme koşullarını resmî birimden öğrenin. Geri alma talebini kayıtlı kanalla iletin. Ceza ve faaliyet kararlarının tebliğ tarihini ayrı yazın. Gerekiyorsa eşyanın bozulma veya değer kaybı riskini belgeleyin. Yargısal başvuruya karar verilirse dosyanın amacı ve görevli merci belirlenir. Bu adımlar her koşulda malın iadesini garanti etmez fakat başvurunun somut ve zamanında yapılmasını sağlar.

Mersin’deki bir zabıta işlemiyle başka ildeki uygulama aynı temel kanunlara dayanabilir; belediyenin izin ve teslim düzeni ayrıca kontrol edilir. Hukuki incelemeye tutanak ve kararların tamamı sunulmalıdır. Malların alınmasını yalnızca ruhsat meselesi saymak veya para cezasını ödeyince bütün haklardan vazgeçildiğini düşünmek doğru değildir. Geri alma, faaliyet denetimi, yaptırım itirazı ve zarar talepleri kendi dayanaklarıyla kurulduğunda hangi işlem için ne yapılması gerektiği açıklaşır.

Sık sorulan sorular

Gıda malları için geri alma süresi de otuz gün mü?

5393 sayılı Kanun’un ilgili düzenlemesinde gıda için iki gün, gıda dışı mallar için otuz gün ayrımı vardır. Bu nedenle gecikmeden teslim usulü öğrenilmelidir. Somut işlemde başlangıç ve şartlar kontrol edilir. Gıda güvenliğine ilişkin ayrı işlem varsa ayrıca incelenir. Süreler ceza itirazının süresiyle karıştırılmamalıdır.

Zabıta malı alınca mülkiyet hemen belediyeye mi geçer?

Malın alınması, muhafaza edilmesi ve başka kişilere verilmesi farklı işlemlerdir. Dayanak, şartlar ve tutanak incelenmelidir. Her ürünün mülkiyeti otomatik ve aynı anda belediyeye geçmiş sayılmaz. Mal listesi ve teslim kayıtları talep edilebilir. Özel mevzuata dayalı imha veya yaptırım varsa ayrı değerlendirme gerekir.

Dükkân ruhsatım varsa kaldırımda satış serbest mi?

Ruhsat, kaldırımda sınırsız satış ve işgal izni anlamına gelmez. Yetkili makamın açık yazılı izni, yerin sınırları ve faaliyetin kapsamı kontrol edilir. Alanın dükkânın önünde olması özel mülkiyet veya izinli kullanım olduğunu tek başına kanıtlamaz. İtiraz somut izin ve yer bilgisiyle kurulmalıdır.

Cezayı ödeyip malımı alırsam itiraz hakkım biter mi?

Kabahatler Kanunu ödeme ile kanun yolunu ayrı düzenler; peşin ödeme başvuru hakkını otomatik ortadan kaldırmaz. Bununla birlikte ilgili süre ve işlem niteliği kontrol edilmelidir. Dekont ve mal teslim belgesi saklanır. Malı geri isteme başvurusu, yargısal ceza başvurusunun yerine geçmez; her ikisi ayrı takip edilir.

Belediyeye itiraz dilekçesi iki haftalık süreyi korur mu?

Her belediye başvurusu sulh ceza hâkimliğine yapılacak yargısal başvurunun yerine geçmez. Para cezasının dayanağı, özel hüküm ve bağlantılı idari işlem görev bakımından incelenir. Tebliğ veya tefhim tarihi doğru belirlenmelidir. Geri alma dilekçesiyle yaptırım başvurusu farklıdır. Süreler birbirine karıştırılmamalıdır.

Mal listesi eksikse ne yapmalıyım?

Eksik cins, miktar ve durum kayıtları hemen yazılı açıklamayla bildirilmelidir. Fatura, stok kaydı ve hukuka uygun görüntüler yardımcı olabilir. Teslim sırasında da miktar ve hasar kontrol edilir. Tam ve sağlam alındığı yazan belgeyi okumadan imzalamak sonraki iddiayı güçleştirebilir. Tutanak ve teslim belgesinin örnekleri saklanmalıdır.

Başkasının mallarını ben teslim alabilir miyim?

Mal sahibi veya şirket adına hareket etme yetkisi uygun belgelerle gösterilmelidir. Fatura, temsil kaydı veya vekâlet istenebilir. Tutanaktaki kişiyle başvuran farklıysa neden açıklanır. Konsinye veya emanet ilişkisinin niteliği belirtilir. Yetki sorunu giderilmeden yalnızca sözlü sahiplik beyanına dayanılması teslimi geciktirebilir.

Toplanan gıda bozulduysa bütün satış fiyatını alabilir miyim?

Zararın miktarı ve oluşma nedeni belgelerle değerlendirilir. İlk durum, muhafaza ve teslim kayıtları karşılaştırılır. Her ürünün satış fiyatı otomatik tazminat değildir. Gıda güvenliği nedeniyle ayrı işlem bulunması da önemlidir. İdari sorumluluk ve uygun başvuru usulü somut olayın işlem veya eylem niteliğine göre belirlenir.

Başka esnaf da aynı yerde satış yapıyorsa ceza kalkar mı?

Başkalarının benzer davranışı başvuranın faaliyetini otomatik hukuka uygun yapmaz. Somut izin, yer ve fiil esas alınır. Eşitlik veya farklı muamele iddiası varsa bunun delilleri ayrıca gösterilebilir. Genel olarak herkes yapıyor savunması, açık yazılı iznin yerine geçmez. Tutanaktaki olayın gerçeğe uygunluğu ayrıca tartışılabilir.

Dava açınca satışa devam edebilir miyim?

Dava açılması idari faaliyet kararını kendiliğinden durdurmayabilir. İşlemin türü ve uygun yürütmenin durdurulması usulü değerlendirilir. Para cezası başvurusuyla faaliyet yasağı aynı değildir. Somut kararın etkisi incelenmeden önceki yerde satışa devam etmek yeni yaptırım doğurabilir. Mahkeme veya idarenin işlem sonucu takip edilmelidir.

Resmî mevzuat ve başvuru kaynakları

• 5393 sayılı Belediye Kanunu
• 5326 sayılı Kabahatler Kanunu
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
• Balıkesir Büyükşehir Belediyesi, seyyar satışta mal teslimi yetkisi

Bağlantılı hukuki konular

• Kamu Kurumu Tazminat Talebimi Reddetti: Tam Yargı Dosyası Nasıl Kurulur?
• İdari Para Cezasında Sulh Ceza ve İdare Mahkemesi Görev Ayrımı
• İdari Para Cezasına İtiraz ve İptal Süreleri

Uyuşmazlığınıza ilişkin belgelerle hukuki değerlendirme talep etmek için iletişim sayfasından büromuza ulaşabilirsiniz. Mersin merkezli büromuz, farklı şehirlerdeki dosyaların takibini yetkili mahkeme ve başvuru usullerine göre planlar.