Çocukla Görüntülü Görüşme Engellenirse Hangi Hukuki Yola Başvurulur?

Diğer ebeveynin çocukla görüntülü iletişimi sürekli engellemesi, kişisel ilişkinin korunması ve çocuğun yararı bakımından aile mahkemesinde değerlendirilmesini gerektirebilir. Ancak görüntülü görüşme talebini, çocuğun belirli yerde fiziksel teslimini düzenleyen kararın uygulanmasıyla aynı saymak doğru değildir. Adalet Bakanlığının 17 Mart 2023 tarihli görüşünde, yalnız görüntülü görüşmeye ilişkin ilam ve tedbirlerin adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlükleri tarafından yerine getirilmesi için açık usul bulunmadığı belirtilmiştir. Somut çözüm; mevcut kararın kapsamı, engellemenin delilleri ve çocuğun ihtiyaçlarına göre belirlenmelidir.

Telefon ilişkisi ile fiziksel kişisel ilişki neden ayrılır?

TMK m.323, velayeti altında bulunmayan veya kendisine bırakılmayan çocukla uygun kişisel ilişki isteme hakkını tanır. M.324, ebeveynlerin diğerinin çocukla ilişkisini zedelemekten kaçınmasını öngörür. Bu kurallar, çocukla iletişimin önemini ortaya koyar. Bununla birlikte kişisel ilişkinin hangi gün, saat ve biçimde gerçekleşeceği çocuğun yaşı, eğitim düzeni, sağlık durumu ve aile koşulları dikkate alınarak somutlaştırılır.

Görüntülü görüşmede çocuk bir yere teslim edilmeyebilir; bir cihaz, internet bağlantısı ve konuşmaya elverişli ortam gerekir. Fiziksel teslimde ise kararın öngördüğü gün ve mekânda çocuğun hazırlanıp hak sahibine teslim edilmesi söz konusudur. Uygulama mekanizması da bu farklılık nedeniyle aynı olmayabilir. Her telefon aramasının açılmaması, hükmedilmiş fiziksel teslim emrinin ihlali şeklinde nitelendirilemez.

Görüntülü görüşme hakkında Bakanlık görüşü neyi açıklıyor?

Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanlığının yayımladığı görüş, görüntülü görüşme şeklindeki kararın müdürlük tarafından uygulanmasını ele alır. Görüşte 5395 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikte bu yöntemin teslim mekânlarında yerine getirilmesine dair açık düzenleme bulunmadığı açıklanır. Dolayısıyla yalnız görüntülü görüşmenin yaptırılmasını istemek için müdürlüğe başvurunun, fiziksel kişisel ilişki kararı gibi sonuç vereceği söylenemez.

Bu açıklama, ebeveynin iletişimi keyfî biçimde engellemesinin hukuken önemsiz olduğu anlamına gelmez. İdari uygulama görüşü ile aile mahkemesinin çocuk yararına göre yapacağı değerlendirme farklı düzlemlerdedir. Mevcut kararın değiştirilmesi, engellemenin velayet değerlendirmesindeki önemi veya uygun kişisel ilişki biçimi mahkeme önünde tartışılabilir. Görüş bir kanun ya da her dosyayı aynı şekilde çözen kesin yargı kararı olarak sunulmamalıdır.

Mevcut kararda yalnız hafta sonu teslimi yazıyorsa

Karar yalnızca belirli hafta sonlarında fiziksel görüşme düzenliyorsa, ayrıca her akşam görüntülü arama yapılacağı sonucu kendiliğinden çıkarılamaz. Ebeveynlerin anlaşarak yaşa uygun telefon görüşmesi sağlaması mümkündür. Ancak anlaşmazlık varsa istenen düzenlemenin çocuğun ihtiyacını neden karşıladığı somutlaştırılmalıdır. Başka şehirde veya ülkede yaşama, uzun aralıklarla fiziksel görüşebilme ve çocuğun ebeveynle bağını sürdürme gereksinimi değerlendirmede yer alabilir.

Buna karşılık çocuk çok küçükse, ekran başında uzun süre tutulması veya okul saatlerinin bölünmesi uygun olmayabilir. Çocuğun bütün gün boyunca aranması, diğer ebeveynin ev yaşamının sürekli denetlenmesi ya da görüşmenin tartışma aracı yapılması da sağlıklı iletişim değildir. Talep, ebeveynin sınırsız erişim beklentisi üzerinden değil çocuğun düzenli ve güvenli ilişki ihtiyacı üzerinden kurulmalıdır.

Engelleme hangi kayıtlarla gösterilebilir?

Arama tarih ve saatleri, mesajlarla önceden önerilen görüşme düzeni, verilen cevaplar ve teknik sorunların giderilmesi için yapılan öneriler kronolojik biçimde korunabilir. Yalnız bir ekran görüntüsü yerine olayların sürekliliğini gösteren anlaşılır bir çizelge hazırlanması yararlıdır. Hangi aramanın okul, uyku veya sağlık nedeniyle uygun olmadığının da gösterilmesi gerekir. Meşru bir zamanlama sorunu ile sistematik engelleme aynı şey değildir.

Çocuğu ebeveynler arasındaki uyuşmazlığa delil toplamak için dâhil etmekten kaçınılmalıdır. Gizlice şifre ele geçirmek, hesaplara izinsiz erişmek veya çocuğun özel yaşamını gereksizce ifşa etmek uygun bir ispat yöntemi değildir. Görüşme sırasında yaşanan olayın ses veya görüntü kaydı kullanılacaksa kaydın elde edilme koşulları ve hukuka uygunluğu ayrıca incelenir. Delil dosyasının amacı ebeveyni cezalandırmak değil, iletişimi aksatan koşulları mahkemeye somut biçimde göstermektir.

Mahkemeye başvuruda hangi talepler düşünülebilir?

Kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi istenirken uygulanabilir gün ve saatler, çocuğun okul düzeni ve fiziksel görüşme imkânı açıklanır. Karardaki belirsizliğin giderilmesi veya değişen koşullara uygun düzenleme yapılması gündeme gelebilir. TMK m.183, yeni olguların zorunlu kılması hâlinde çocukla ilgili önlemlerin değiştirilebilmesini düzenler. M.326 ise kişisel ilişki düzenlemelerinde çocuğun oturduğu yer mahkemesinin de yetkisini öngörür; boşanma ve evlilik birliğinin korunmasına ilişkin kurallar saklıdır.

Velayetin değiştirilmesi daha kapsamlı bir taleptir. Her cevapsız arama, bu sonucu doğurmaz. TMK m.324'teki kişisel ilişkinin gereklerinin yerine getirilmemesine ilişkin hüküm, çocuğun menfaatine aykırı olmama koşuluyla değerlendirilir. Çocuğun bütün bakım düzeni, engelin nedenleri ve sürekliliği birlikte incelenmeden otomatik velayet değişikliği vaat edilemez. Acil bir risk varsa ihtiyaçla orantılı tedbir isteminin dayanağı ayrıca açıklanmalıdır.

Varsayımsal örnek: uzak şehirdeki ebeveynle bağlantı

Varsayımsal olayda baba farklı bir şehirde çalışmakta, yedi yaşındaki çocuğuyla ayda iki kez fiziksel görüşmektedir. Taraflar başlangıçta haftada iki kısa görüntülü görüşmeye anlaşmış, sonrasında anne bütün bağlantı girişimlerini gerekçe açıklamadan engellemiştir. Baba yalnızca arama kayıtlarıyla yetinmeyip okul saatleri dışında önerdiği zamanları ve alternatif bağlantı tekliflerini de belgelemektedir. Bu bilgiler, engelin teknik zorunluluk mu yoksa sürekli bir davranış mı olduğunu değerlendirmeye yardım eder.

Mevcut ilamda yalnız fiziksel görüşme varsa, baba “her arama açılmadığında disiplin hapsi uygulanır” varsayımıyla hareket etmemelidir. Aile mahkemesine sunulacak talep, çocuğun yaşına uygun ve uygulanabilir iletişim düzenine odaklanır. Fiziksel görüşmenin de engellendiği ayrı olaylar varsa bunlar mevcut teslim kararı ve ilgili müdürlük işlemleri üzerinden ayrıca değerlendirilir. Örnekte iki tür engel aynı yaptırım başlığına konulmamaktadır.

Başvuru için belge ve zaman planı

Boşanma ilamının ve varsa son tedbir kararının tamamı, kişisel ilişki takvimi, çocuğun güncel okul ve sağlık bilgileri, tarafların yerleşim bilgileri ve olay çizelgesi hazırlanmalıdır. Kararın yalnız hüküm bölümünü değil, sonradan değiştirilip değiştirilmediğini de kontrol etmek gerekir. Müdürlükte daha önce dosya açılmışsa ilgili başvuru ve tutanaklar temin edilir. Mahkemeden ne istendiği, mevcut kararın hangi hükmünün yetersiz kaldığı üzerinden açıkça anlatılmalıdır.

Telefon engeli bakımından her dosyaya uygulanacak tek bir dava açma süresi yoktur; fakat karar tebliğine bağlı kanun yolu süreleri ve ilgili uygulama işlemlerine ilişkin özel süreler birbirinden ayrılır. Sürekli engelleme varsa bekledikçe çocuğun ilişkisi zayıflayabilir. İletişim sorununu hızlıca belgelemek ve dosyaya uygun hukuki yolu belirlemek, hem çocuğun düzenini korumaya hem de ölçülü bir talep kurulmasına yardımcı olur.

Sık sorulan sorular

Görüntülü arama açılmadığında ADM çocuğu aratmak zorunda mı?

Bakanlığın 17 Mart 2023 tarihli görüşü, bu yöntemin müdürlükçe yerine getirilmesine dair açık usul bulunmadığını belirtir. Somut kararın kapsamı ve güncel düzenleme ayrıca değerlendirilir.

Bir aramanın cevapsız kalması velayeti değiştirir mi?

Hayır. Çocuğun yararı, gerekçe, tekrar ve bütün bakım koşulları birlikte değerlendirilir.

Kararda telefon görüşmesi yazmasa da talep edebilir miyim?

Değişen koşulları ve çocuğun ihtiyacını somutlaştırarak uygun kişisel ilişki düzenlemesi istemek mümkündür; kabul biçimi dosyaya göre belirlenir.

Nafaka ödenmediği için çocukla konuşma engellenebilir mi?

Nafaka uyuşmazlığı, kişisel ilişkiyi keyfî olarak zedeleme hakkı vermez. İki yükümlülük ayrı hukuki yollarla değerlendirilir.

Çocuğa sürekli arama yaptırmak doğru bir delil yöntemi mi?

Çocuğun düzenini bozan ve onu uyuşmazlığın parçası yapan davranışlardan kaçınılmalıdır. Elde bulunan hukuka uygun kayıtlar kullanılmalıdır.

Hukuki kaynaklar ve ilgili yazılar

• 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu: m.182, 183, 323-326
• Adalet Bakanlığı: görüntülü görüşme şeklindeki kişisel ilişkinin uygulanmasına ilişkin görüş, 17.03.2023: 5395 sayılı Kanun m.41/A, 41/C kapsamında uygulama değerlendirmesi
• TBMM: 4721 sayılı Kanunun kabul edilen metni: m.182, 183, 323-326

• Velayetin Değiştirilmesi Davası Hangi Durumlarda Açılır?
• Çocukla Görüşme Günü Bayrama Denk Gelirse Hangi Karar Uygulanır?
• Başka İlde Yaşayan Çocukla Görüşmenin Yol Masrafını Kim Karşılar?
• Aile hukuku yazıları

Çocuğun iletişim düzeni için kararın tam metni ve engellemeye ilişkin tarihli kayıtlar birlikte incelenmelidir. Mersin merkezli ofisimiz, uygun vekâletname ve yetki koşullarıyla Türkiye’nin farklı illerindeki kişisel ilişki uyuşmazlıklarının yönetimini planlayabilir. İletişim sayfasından mevcut kararınızla ulaşabilirsiniz.

Hazırlayan: Av. Emirhan Keskin. Hukuki çerçeve kontrol tarihi: 30 Eylül 2026. Somut olayın belgeleri ve özel hükümleri, uygulanacak yolun belirlenmesinde esas alınır.