Kolluk Arama Kararını Göstermeden Evde Arama Yaparsa Deliller Ne Olur?

Arama kararı gösterilmeden ev araması: Arama kararı gösterilmeden ev araması yapıldığı iddiası, aramanın hukuka uygunluğunu inceleme gerektirir; tek başına her eşyanın mutlaka dosyadan çıkarılacağını veya kolluğun her durumda yetkisiz olduğunu söylemek doğru değildir.

Arama kararı gösterilmeden ev araması: ilk ayrım

Kararın kim tarafından, ne zaman verildiği; gecikmesinde sakınca bulunan bir hâl bulunup bulunmadığı; kararda yer, kişi, eşya ve geçerlilik süresinin belirtilip belirtilmediği dosyadan anlaşılır. Arama sırasında söylenenler ve işlem sonunda verilen belge ayrıca önemlidir. Konut dokunulmazlığı ve adil yargılanma güvenceleri birlikte değerlendirilir.

Konut aramasına kim karar verir?

CMK madde 119, kural olarak hâkim kararıyla aramayı düzenler. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının yazılı emri gündeme gelebilir; konut, işyeri ve kamuya açık olmayan kapalı alanlar bakımından kolluk amirinin yazılı emriyle arama yapılamaz. “Sözlü talimat aldık” ifadesiyle yetinilmemeli, yazılı karar veya emrin dosyadaki nüshası ve düzenlenme zamanı görülmelidir. Önleme araması, yakalama ve olay yeri işlemleri farklı dayanak ve şartlara sahiptir; sırf tutanak başlığından yola çıkıp hepsine aynı hüküm uygulanamaz.

Kararda neler yazmalı?

Aranacak kişinin kimliği veya eşyanın niteliği, aramanın nedenini oluşturan fiil, aramanın yapılacağı konut veya bölüm ve kararın geçerli olduğu zaman dilimi kontrol edilir. Bir apartmandaki belirli daire için karar varsa başka daire veya ilgisiz özel bölümün aranması ayrıca gerekçelendirilmelidir. Kolluk, karardaki eşyanın aranması için makul alanlara bakabilir; konu ile ilgisiz özel dijital veriye sınırsız erişim aynı karardan otomatik çıkmaz. Kararın sonradan düzenlenmiş olup olmadığı ve fiilî aramanın başlangıç saati tutanakla eşleştirilir.

Konut sahibi hangi belgeyi istemeli?

Aramanın sonunda CMK madde 121 uyarınca hakkında arama uygulanan kişi istemi üzerine aramanın dayanağını ve kapsamını belirten belgeyi isteyebilir; elkoyma varsa alınan eşyaların listesi ayrıca önemlidir. Arama ve elkoyma tutanaklarında başlangıç-bitiş saati, hazır bulunanlar, hangi odada ne bulunduğu ve mühür/teslim bilgisi okunmalıdır. Kararın gösterilmediği ve örneğinin verilmediği iddiası varsa kişi sakin şekilde bunu tutanağa şerh ettirebilir, nüsha talebini ve ret cevabını not edebilir. Fiziksel engelleme, delile müdahale veya tutanağı imzasız bırakma zorunluluğu doğmaz.

Komşu veya ihtiyar heyeti tanıkları neden gündeme gelir?

CMK madde 119’da Cumhuriyet savcısı hazır olmaksızın konut, işyeri veya diğer kapalı yerde arama yapılırken o yer ihtiyar heyetinden veya komşulardan iki kişi bulundurulması kuralı yer alır. Savcının hazır bulunup bulunmadığı, kişilerin kimliği ve fiilen arama anında orada olup olmadıkları tutanakta araştırılır. Sonradan imza atan kişi ile işlemi görmüş kişi aynı şey değildir. Bu eksiklik delilin değerlendirilmesi bakımından somut itiraz oluşturabilir; karar verilmeden tüm usul ve dosya kapsamı görülmelidir.

El konulan telefon ve bilgisayar için dikkat

Evin aranmasına ilişkin karar ile telefondaki tüm mesajları inceleme işlemi aynı hukuki işlem değildir. Dijital sistem araması ve kopyalama için CMK madde 134 koşulları ve kararının bulunup bulunmadığı araştırılır. Cihazın nerede bulunduğu, kimin kullandığı, elde edilirken kapalı mı açık mı olduğu, yedek ve imaj alınma şekli kayıt altına alınmalıdır. Cihazın içeriğini kişinin kendisinin silmesi veya şifre değiştirmesi delil tartışmasını daha da zorlaştırır. Avukat, arama kararı ile dijital inceleme kararını ayrı ayrı dosyadan isteyebilir.

Hukuka aykırı delil itirazı nasıl kurulur?

İtiraz yalnızca “arama hukuka aykırıdır” cümlesinden ibaret bırakılmamalıdır. Kararın bulunmaması, yetkili merci, yazılı emir, tanık koşulu, yer ve zaman sınırının aşılması, elkoyma listesi ve delil zinciri ayrı maddeler hâlinde gösterilir. CMK madde 206 hukuka aykırı elde edilen delilin reddi, madde 217 hükmün hukuka uygun elde edilmiş delillere dayanması ve madde 230 gerekçede delillerin tartışılması açısından önemlidir. Mahkemenin her eksikliğin etkisini somut olayda değerlendirmesi istenir. Delilin yok sayılması ile elde edilen eşyanın iadesi farklı taleplerdir.

İlk saatlerden duruşmaya yol haritası

Arama kararının veya emrin nüshası, arama-elkoyma tutanağı, mühür ve teslim kayıtları ile olay yerindeki tanıkların iletişim bilgileri korunur. Gerekirse konutun kamera kayıtlarının muhafazası hızlıca istenir. Soruşturma aşamasında savcılığa delil ve usul itirazı sunulur; elkoyma kararına karşı uygun kanun yolu ayrıca incelenir. İddianame sonrası duruşmada kolluk tanıkları, komşular ve tutanak imzalayanların dinlenmesi gerekebilir. Şikâyet ve tazminat imkânları aramanın ve elkoymanın niteliğine göre ayrı koşullara bağlıdır.

Rıza gösterdiğimi söylediler; ne incelenir?

Kolluk görevlileri bazen konut sahibinin kapıyı açmasını aramaya rıza gibi yorumlayabilir. Kapıyı açmak, hâkim kararının ya da savcının yazılı emrinin aranmadığı sonucunu tek başına doğurmaz. Kişinin tam olarak neye onay verdiği, baskı altında olup olmadığı, hangi alanda inceleme yapıldığı ve sürenin sınırı kayıtlardan araştırılır. Konut sahibinin “kararı görmek istiyorum” demesi veya tutanağa çekince koyması açıklayıcı olabilir. Hukuka uygunluk incelemesi bir tek kelimeye bağlanmamalı; işlem anının bütün koşulları, görevli beyanları ve belgelendirme birlikte değerlendirilmelidir.

Arama sırasında fiilî davranışın sınırı

Konut sahibi kararın örneğini istediğinde kollukla tartışarak kapıyı zorla tutmak yerine görevli adlarını ve talebi tutanağa geçirtmelidir. Aramanın hangi odada başladığı, eşyanın ilk kim tarafından görüldüğü ve kimlerin içeride bulunduğu not edilir. Kolluk eşya bulduğunu söylediğinde ilgilinin eşyaya dokunmaması delilin bütünlüğü açısından da yararlıdır. Tutanağı imzalarken içeriği okumak, varsa itirazı yazmak, eksik sayfayı ve boş bırakılmış alanı kontrol etmek gerekir. Sonradan aile üyelerinin hatırladıkları ayrı ayrı yazılabilir; birbirini yönlendiren ortak anlatım güvenilirlik sorunu doğurur.

Arama ile elkoymanın farklı kararları

Arama bir şeyin bulunması, elkoyma ise eşyanın muhafaza altına alınmasıyla ilgilidir. Bulunan eşyanın suçla bağı, elkoyma tutanağındaki tanımı ve mühürlenmesi ayrıca incelenir. Birden fazla telefon alınmışsa hangi cihazın kime ait olduğu ve SIM numaraları kaydedilmelidir. Hâkim onayı gereken bir işlem varsa süresinde onay alınıp alınmadığı dosyada kontrol edilir. Hukuka aykırılık itirazı delilin hükümde kullanılması bakımından ileri sürülürken, eşyanın iadesi için elkoymanın devamına ilişkin ihtiyaç ayrıca tartışılır. Bu ayrım, iki talebin aynı dilekçede farklı gerekçelerle kurulmasını sağlar.

Sık sorulan sorular

Kararı o anda göstermediler, tutanakta imzam var; itiraz edebilir miyim?

Evet. İmza işlemin yapıldığını veya tutanağın görüldüğünü gösterebilir; her usul itirazından peşinen vazgeçme anlamına gelmez. Tutanak ve kararın tarihleri incelenmelidir.

Savcı yoksa eve hiç girilemez mi?

Hayır. Hâkim kararı veya kanundaki koşullarla savcının yazılı emri bulunabilir. Savcı olmadan konut aramasında iki arama tanığı kuralı ayrıca kontrol edilir.

Aramada bulunan eşya hemen iade edilir mi?

Hukuka aykırılık iddiası otomatik iade kararı doğurmaz. Elkoymanın dayanağı ve devamındaki ihtiyaç için ayrı başvuru yapılır.

İlgili yazılar ve resmî kaynaklar

Konunun yakın yönleri için hukuka aykiri arama ve elkoymada delil yasagi ve savcilik el konulan paranin iadesi yazılarını inceleyebilirsiniz. Mevzuatın asıl metni ve uygulama bilgisi için resmî kaynak ile ilgili resmî açıklama veya kanun metni kullanılmalıdır. Somut dosyanın tarihine uygulanacak metin ve delil durumu ayrıca belirlenir.

Av. Emirhan Keskin, Mersin merkezli büro üzerinden Türkiye genelindeki dosyaları belge, işlem tarihi ve yetkili merci yönünden inceleyebilir. Değerlendirme, uyuşmazlığın kendine özgü evrakı üzerinden yapılır; hukuki sonuç önceden garanti edilemez.

Resmî kaynaklar: Türk Borçlar Kanunu (6098)