Dolandırıcılık Suçu ve Nitelikli Hâlleri: TCK 157–158

Önceki mevzuat kontrol kaydı (bu içerik sürümü için doğrulanmış değildir): 3 Eylül 2026. Bu yayın; 25 Aralık 2025 tarihli 7571 sayılı Kanunla değişen görev kuralını, 31 Temmuz 2026 tarihli 7589 sayılı Kanunla getirilen hesap bilgisi paylaşımına ilişkin indirim hükmünü ve CMK 128/A kapsamındaki hesap askıya alma düzenlemesini içerir.

İnternet ilanı, sosyal medya hesabı, sahte ödeme bağlantısı, telefon görüşmesi, banka transferi, yatırım vaadi, alışveriş ilişkisi veya şirket faaliyeti içinde ortaya çıkan her uyuşmazlık ceza hukuku bakımından aynı sonucu doğurmaz. Bazı olaylarda başlangıçtan beri var olan hile ve haksız yarar amacı bulunurken bazı olaylar yalnızca sözleşmenin ifa edilmemesinden, gecikmeden veya taraflar arasındaki hukuki yorum farkından kaynaklanabilir. Bu ayrım hem suç isnadıyla karşılaşan kişi hem de malvarlığı zararı yaşayan kişi açısından dosyanın ilk ve en önemli sorusudur.

Bu rehber, Mersin'de veya Türkiye'nin başka bir yerinde yürütülen dolandırıcılık soruşturma ve davalarında sık karşılaşılan başlıkları genel çerçevede açıklar. Amaç, bir olayın sonucu hakkında vaatte bulunmak değil; hangi bilgilerin hukuken önemli olduğunu, delillerin nasıl korunması gerektiğini ve 2025–2026 değişikliklerinin sürece nasıl yansıdığını anlaşılır biçimde göstermektir.

Dolandırıcılık suçu nedir?

TCK 157'deki temel tanıma göre fail; hileli davranışlarla bir kişiyi aldatmalı, bu aldatma sonucunda mağdurun veya başka bir kişinin zararına olacak biçimde kendisine ya da bir başkasına yarar sağlamalıdır. Tanımda birbirine bağlı birkaç unsur vardır. Yalnızca gerçeğe aykırı bir söz söylemek, borcun zamanında ödenmemesi veya vaat edilen işin tamamlanmaması tek başına otomatik biçimde dolandırıcılık anlamına gelmez. Bununla birlikte olayın başından itibaren kullanılan planlı yanıltma araçları, sahte belgeler, gerçekte bulunmayan bir malın satışa çıkarılması veya mağdurun kontrol imkânını ortadan kaldıran dijital yöntemler hilenin değerlendirilmesinde önem taşıyabilir.

1. Hileli davranış

Hile, muhatabın iradesini sakatlayabilecek nitelikte bir aldatma düzenidir. Yazılı veya sözlü beyan, sahte ilan, taklit internet sitesi, gerçeğe aykırı ekran görüntüsü, başkasına ait kurumsal kimliğin kullanılması, sahte dekont ya da gerçekte olmayan bir yatırım fırsatı hilenin aracı olabilir. Hilenin ağırlığı her dosyada olayın şartlarına göre belirlenir. Muhatabın bilgi düzeyi, taraflar arasındaki güven ilişkisi, sunulan belgeler, iletişimin bütünü ve doğrulama imkânı birlikte incelenir.

Salt susma da her durumda hile değildir. Ancak açıklama yükümlülüğünün bulunduğu özel bir ilişkide önemli bir gerçeğin bilinçli biçimde gizlenmesi, diğer davranışlarla birlikte aldatıcı bir düzenin parçası hâline gelebilir. Ceza sorumluluğu bakımından tek bir cümleyi bağlamından koparmak yerine olay öncesi hazırlık, işlem anındaki hareketler ve işlem sonrasındaki para trafiği bütün olarak ele alınmalıdır.

2. Aldatma ve malvarlığı tasarrufu

Hileli davranış mağduru gerçekten yanıltmalı; mağdur bu yanılgının etkisiyle para gönderme, mal teslim etme, borç altına girme veya başka bir malvarlığı tasarrufunda bulunmalıdır. Mağdur hileyi fark ettiği için ödeme yapmamışsa tamamlanmış suç yerine, koşulları varsa teşebbüs tartışılabilir. Ödeme ile aldatıcı davranış arasında nedensellik bağı kurulamadığında dolandırıcılığın unsurları ayrıca sorgulanır.

3. Zarar ve yarar

Mağdur veya üçüncü kişi bakımından ekonomik bir zarar, fail veya bir başkası bakımından da haksız yarar bulunmalıdır. Paranın doğrudan şüphelinin hesabına geçmesi şart değildir; başka bir kişi ya da şirket hesabına aktarılması, kripto varlığa çevrilmesi veya farklı hesaplar üzerinden dağıtılması mümkündür. Bu nedenle hesap sahibi, parayı fiilen çeken kişi, mağdurla iletişim kuran hesap ve teknik kayıtları kullanan kişi her zaman aynı olmayabilir. Soruşturmanın amacı bu rolleri delillerle ayırmaktır.

4. Kast

Dolandırıcılık kasten işlenebilen bir suçtur. Failin hileli düzeni ve haksız yarar amacını bilmesi ve istemesi gerekir. Özellikle banka hesabı kullandırma dosyalarında hesabın bir suça konu olabileceğini bilme, para trafiğine ilişkin açıklamalar, alınan komisyon, kart veya mobil bankacılık şifresinin paylaşılması, çok sayıda transfer, paranın hızlı biçimde çekilmesi ve taraflar arasındaki yazışmalar kast değerlendirmesinde öne çıkar. Sadece hesap hareketinin varlığından otomatik sonuç çıkarılmamalı; her kişinin somut katkısı, bilgisi ve iradesi ayrı ayrı incelenmelidir.

Sözleşmeye aykırılık ile dolandırıcılık arasındaki fark

Bir ürünün geç teslimi, borcun ödenmemesi, işin ayıplı yapılması veya ticari ilişkinin başarısız olması çoğu zaman özel hukuk yollarıyla çözülecek bir uyuşmazlıktır. Ceza hukuku, sırf alacağını tahsil etmek isteyen taraf için bir baskı aracına dönüştürülemez. Buna karşılık failin sözleşme kurulurken edimi hiç yerine getirmeme niyetiyle hareket etmesi ve karşı tarafı bu amaçla oluşturduğu hileli düzen içinde ödeme yapmaya yöneltmesi ceza hukuku bakımından farklı değerlendirilir.

Bu tablo kesin bir karar şablonu değildir. Örneğin iletişimin kesilmesi tek başına suçun kanıtı olmadığı gibi, bir miktar iade yapılması da başlangıçtaki hile iddiasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Savcılık ve mahkeme; taraf anlatımlarını, banka kayıtlarını, ticari belgeleri, teslim veya hizmet kapasitesini, IP ve cihaz izlerini, kamera görüntülerini ve olayların zaman sırasını birlikte değerlendirir.

Nitelikli dolandırıcılık suçu hangi hâllerde oluşabilir?

TCK 158, temel dolandırıcılık fiilinin belirli güven ilişkileri, araçlar, kurumlar veya yöntemler kullanılarak işlenmesini nitelikli hâl olarak düzenler. Güncel uygulamada internet ilanları, sosyal medya ve mesajlaşma uygulamaları üzerinden kurulan düzenler bakımından özellikle bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması; banka veya kredi kurumlarının araç kılınması; kişinin kendisini kamu görevlisi, banka, sigorta ya da kredi kurumu çalışanı olarak tanıtması gibi iddialar sık görülür.

Bilişim sisteminin araç olarak kullanılması

Bir telefonun veya internet bağlantısının olayda bulunması tek başına TCK 158/1-f sonucunu doğurmaz. Bilişim sisteminin, mağdurun aldatılmasında ve haksız yararın elde edilmesinde işlevsel bir araç olarak kullanılması aranır. Taklit e-ticaret sayfası, sahte sosyal medya mağazası, oltalama bağlantısı veya dijital platform içindeki kurgulanmış ilan buna örnek olabilir. Yalnızca tarafların sonradan mesajlaşmış olmasıyla bilişim sistemi aracılığı arasında ayrım yapılmalıdır.

Banka veya kredi kurumunun araç olarak kullanılması

Paranın banka havalesiyle gönderilmiş olması her olayda bankanın suçta araç olarak kullanıldığı anlamına gelmez. Bankanın olağan ödeme vasıtası olarak kullanılması ile banka sisteminin güven verici niteliğinden hile düzeninin parçası olarak yararlanılması aynı değildir. Dosyada kullanılan hesap, ödeme açıklaması, sahte banka bildirimi, banka çalışanı izlenimi, kart işlemi ve para akışının biçimi ayrı ayrı incelenir.

Kamu kurumu, meslek veya ticari güvenin kötüye kullanılması

Kamu kurum ve kuruluşlarının araç olarak kullanılması veya zararına hareket edilmesi, ticari faaliyet sırasında şirket yöneticisi sıfatından yararlanılması, serbest meslek nedeniyle duyulan güvenin kötüye kullanılması, sigorta bedeli alma amacı ya da tahsis edilmemesi gereken kredinin açılmasını sağlama amacı TCK 158'deki diğer önemli başlıklardandır. Nitelikli hâlin uygulanabilmesi için kanunda sayılan koşulla fiil arasında somut bağ kurulması gerekir.

Kendisini kamu görevlisi veya banka çalışanı olarak tanıtma

Telefonla arayıp “hesabınız tehlikede”, “adınıza soruşturma var” veya “güvenli hesaba para aktarın” denilmesi gibi senaryolarda kullanılan sıfat, mağdurun kararını etkileyen temel hile unsuru olabilir. Arayan numaranın kime ait olduğu, görüşme kayıtları, paranın gönderildiği hesap, hesabın açılış bilgileri, ATM görüntüleri ve sonraki transferler soruşturmanın merkezinde yer alır.

Bir dosyada birden fazla nitelikli hâl ileri sürülebilir. Bununla birlikte aynı davranış için hangi hükmün uygulanacağı; suçların içtimaı, özel norm-genel norm ilişkisi ve somut fiilin özellikleri gözetilerek belirlenir. Banka kartının rıza dışında kullanılması ayrıca banka veya kredi kartlarının kötüye kullanılması suçu kapsamında değerlendirilebileceğinden hukuki nitelendirme, yalnızca şikâyette kullanılan suç adına göre yapılmaz.

Dolandırıcılık suçunun cezası, görevli mahkeme ve yeni düzenlemeler

TCK 157'de düzenlenen temel dolandırıcılık için bir yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezası öngörülür. TCK 158'deki nitelikli hâllerde genel yaptırım üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adlî para cezasıdır. Kanunda belirtilen bazı nitelikli hâllerde hapis cezasının alt sınırı dört yıldır ve adlî para cezası suçtan elde edilen menfaatin iki katından az olamaz. Somut ceza; fiilin işlenişi, kastın yoğunluğu, zarar, yarar, iştirak biçimi, zincirleme suç, teşebbüs, etkin pişmanlık ve kişisel nedenler gibi birçok ölçüte göre mahkemece belirlenir.

31 Temmuz 2026 tarihli hesap bilgisi paylaşımı indirimi

7589 sayılı Kanunla TCK 158'e eklenen dördüncü fıkra, kamuoyunda “IBAN düzenlemesi” olarak anılır. Hüküm, dolandırıcılık veya nitelikli dolandırıcılığa iştiraki yalnızca, haksız menfaat amacıyla kendisine ya da başkasına ait ödeme aracını veya banka, aracı kurum, ödeme hizmeti sağlayıcısı ya da kripto varlık hizmet sağlayıcısındaki hesabın kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgi veya araçları başkasına vermekle sınırlı kalan kişi için verilecek cezanın yarı oranında indirilmesini düzenler.

Bu hüküm otomatik beraat veya cezasızlık sağlamaz. “Yalnızca bilgi veya araç verme” sınırı aşılarak mağdurla görüşme, ilan verme, para çekme, para dağıtma, başka hesaplar temin etme veya suç planına ortak hâkimiyet kurma gibi ek katkılar bulunduğu iddiasında fıkranın uygulanabilirliği ayrıca tartışılır. Ayrıca kanun metni haksız menfaat sağlama amacını aradığından, kişinin amacı ve bilgisi delillerle belirlenmelidir. Ayrıntılı değerlendirme için banka hesabını kullandırma ve IBAN riski rehberine bakabilirsiniz.

48 saate kadar hesap askıya alma ve elkoyma

7571 sayılı Kanunla CMK'ya eklenen 128/A maddesi; belirli nitelikli hırsızlık, nitelikli dolandırıcılık ve kart suçları bakımından makul şüphe bulunduğunda suçta kullanılan hesabın banka, ödeme hizmeti veya kripto varlık hizmet sağlayıcısı tarafından kırk sekiz saate kadar askıya alınabilmesine imkân verir. İşlem ve belgeler derhâl Cumhuriyet başsavcılığına bildirilir; hesap sahibi askıya almanın kaldırılması için savcılığa başvurabilir ve savcı başvuru hakkında yirmi dört saat içinde karar verir. Şartları varsa hâkim kararıyla veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde savcı emriyle suça konu menfaate elkonulabilir.

Askıya alma ile kesin müsadere veya mahkûmiyet aynı şey değildir. Koruma tedbiri aşamasında amaç, para izinin kaybolmasını önlemek ve soruşturmayı güvence altına almaktır. Hesap sahibinin başvurusunda transferin kaynağını, işlemle hukuki bağını ve hesabın meşru kullanımını gösteren belgeler önem taşır.

Dolandırıcılık dosyasında hangi deliller önemlidir?

Dijital bir olayda yalnızca ekran görüntüsü almak çoğu zaman yeterli koruma sağlamaz. Mesajın tarihi, gönderen hesap, kullanıcı adı, bağlantı adresi, telefon numarası ve mümkünse konuşmanın dışa aktarılmış tam kaydı korunmalıdır. Ekran görüntüsü kırpılmamalı; önceki ve sonraki mesajların bağlamı kaybedilmemelidir. Sahte site hâlen açıksa tam URL, alan adı, ödeme sayfası ve yönlendirildiği hesap bilgileri kaydedilmelidir.

• Banka dekontları, hesap hareketleri ve işlem referans numaraları
• İlanın tam ekran görüntüsü, URL'si, ilan numarası ve profil bilgileri
• Mesajlaşma uygulamasından dışa aktarılan konuşma ve medya dosyaları
• E-posta başlık bilgileri, gönderici alanı ve eklerin özgün kopyaları
• Sözleşme, fatura, teslim belgesi, kargo kaydı ve ticari yazışmalar
• Telefon numarası, arama zamanı ve varsa ses kaydının elde ediliş koşulları
• Hesap sahibi, para çeken kişi veya teslim noktasına ilişkin kamera ihtimali
• Olayın dakika ve tarih sırasını gösteren kısa kronoloji

Kişi kendi delilini üretmeye çalışırken başkasının hesabına hukuka aykırı erişim sağlamamalı, kişisel verileri herkese açık biçimde yayımlamamalı ve karşı tarafı tehdit etmemelidir. Delilin hukuka uygun elde edilmesi, güvenilirliği ve bütünlüğü yargılamada önemlidir. Platform, banka veya iletişim sağlayıcısındaki kayıtların saklama süreleri farklı olabileceğinden resmî makamlar aracılığıyla zamanında talep yapılması gerekebilir.

IP kaydı tek başına yeterli midir?

IP adresi, cihaz ve kullanıcı arasında kurulacak teknik zincirin yalnızca bir parçasıdır. Ortak Wi-Fi kullanımı, kurumsal ağ, dinamik IP, VPN, cihaz paylaşımı ve hesabın ele geçirilmesi ihtimalleri araştırılabilir. IP tahsis kaydı, oturum zamanı, cihaz bilgisi, telefon hattı, banka uygulaması oturumu ve fiziksel görüntüler birlikte değerlendirildiğinde daha anlamlı hâle gelir. Aynı şekilde hesabın bir kişinin adına olması, bütün işlemleri o kişinin yaptığı sonucunu tek başına kanıtlamaz; fakat açıklanması gereken önemli bir bağ oluşturabilir.

Sahte dekont ve sonradan silinen mesajlar

Sahte dekontta yalnızca görseldeki tutara bakmak yerine bankanın gerçek işlem kaydı esas alınır. Ödeme bekleyen kişi, hesabında para görünmeden mal veya hizmet teslim etmemelidir. Silinen mesajların diğer tarafın cihazında, yedekte veya platform kayıtlarında bulunma ihtimali olabilir. Cihaz incelemesi gerektiğinde verinin değiştirilmemesi için bilinçsiz yazılım müdahalelerinden kaçınılmalıdır.

Şikâyet, soruşturma ve dava süreci nasıl işler?

Şikâyet şartı ve uzlaştırma

TCK 157 ve 158 bakımından soruşturma kural olarak şikâyete bağlı değildir; yetkili makamlar suçu öğrendiğinde resen soruşturma yürütür. Bu nedenle altı aylık şikâyet süresi bu iki suçun temel kuralı değildir. Buna rağmen delillerin kaybolmaması ve para hareketlerinin izlenebilmesi için gecikmeden başvuru önemlidir. TCK 159'daki, hukuki ilişkiye dayanan alacağın tahsili amacıyla işlenen daha az cezayı gerektiren hâl ise şikâyete bağlıdır.

Adalet Bakanlığının 1 Eylül 2026 tarihli güncel listesine göre TCK 157'deki temel dolandırıcılık uzlaştırma kapsamındadır. Nitelikli dolandırıcılık TCK 158 aynı listede yer almaz. Dosyanın hukuki niteliğinin değişmesi, uzlaştırma hükümlerinin uygulanıp uygulanmayacağını da değiştirebilir. Uzlaşma, şikâyetten vazgeçme ve zararın giderilmesi aynı hukuki kurum değildir; sonuçları somut dosyaya göre değerlendirilmelidir.

Başvuru nereye yapılabilir?

Suç ihbarı veya şikâyeti Cumhuriyet başsavcılığına ya da kolluk birimlerine yapılabilir. Olayın birden fazla ilde sonuç doğurması, internet üzerinden işlenmesi veya paranın farklı hesaplara aktarılması yetki tartışmasını doğurabilir. Başvuru sırasında kişinin bildiği olguları kronolojik ve belgelere dayalı biçimde anlatması; kesin bilmediği kişileri suçlu ilan etmek yerine şüpheyi doğuran bağlantıları açıklaması daha sağlıklıdır.

İfade ve koruma tedbirleri

Soruşturmada banka ve platform kayıtları istenebilir, cihaz incelemesi yapılabilir, arama veya elkoyma tedbirleri gündeme gelebilir ve tarafların ifadeleri alınabilir. İfade vermeye çağrılan kişinin sıfatını, isnadı ve haklarını anlaması önemlidir. emniyet ve savcılıkta ifade süreci hakkındaki rehber, genel usul başlıklarını açıklar. Tutuklama otomatik bir sonuç değildir; kuvvetli suç şüphesini gösteren somut deliller ve kanundaki tutuklama nedenleri ayrıca değerlendirilir. Uygun olaylarda adli kontrol, tutuklamaya alternatif olabilir; ayrıntılar için tutuklama ve adli kontrol itirazı yayını incelenebilir.

Dava zamanaşımı

Kanundaki genel üst sınırlara göre temel dolandırıcılıkta olağan dava zamanaşımı sekiz yıl, nitelikli dolandırıcılıkta on beş yıldır. Ancak zamanaşımının başladığı tarih, durma ve kesilme nedenleri, zincirleme suç, teşebbüs ve fiil tarihindeki kanun dosyaya göre sonucu değiştirebilir. Savcı huzurunda ifade, tutuklama, iddianame veya mahkûmiyet gibi bazı işlemler zamanaşımını kesebilir. Bu nedenle yalnızca takvim hesabıyla hak veya sorumluluk sonucu çıkarılmamalıdır.

Etkin pişmanlık ve zararın giderilmesi

TCK 168, dolandırıcılık tamamlandıktan sonra failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek zararı aynen iade veya tazmin yoluyla tamamen gidermesi hâlinde belirli aşamalara göre cezada indirim olanağı tanır. Kovuşturma başlamadan önce indirim üçte ikiye kadar; kovuşturma başladıktan sonra fakat hüküm verilmeden önce yarıya kadar olabilir. Kısmi ödeme hâlinde mağdurun rızası aranır. Ödeme, isnadı kabul anlamına gelip gelmediği ve hangi kişi adına yapıldığı gibi konular somut dosyada dikkatle ele alınmalıdır.

Dolandırıcılık mağduru olduğunu düşünen kişi ne yapmalı?

1. Bankaya veya ödeme kuruluşuna hemen bildirim yapın. İşlemin durdurulması, alıcı bankaya bildirim veya kartın kapatılması imkânını sorun. Bildirim numarasını saklayın.
2. Hesap ve cihaz güvenliğini sağlayın. Banka, e-posta ve sosyal medya şifrelerini güvenli bir cihazdan değiştirin; iki aşamalı doğrulamayı açın. Uzaktan erişim yazılımı kurulduysa bankayı ayrıca bilgilendirin.
3. Delilleri değiştirmeden koruyun. Mesajı silmeyin, telefonu sıfırlamayın, tam URL ve işlem kayıtlarını kaydedin.
4. Kısa bir kronoloji hazırlayın. İlk temas, ödeme talebi, transfer, teslim vaadi ve iletişimin kesildiği zamanı sıraya koyun.
5. Resmî başvuruda somut bilgileri sunun. Dekont, hesap numarası, kullanıcı adı, telefon ve ilan bağlantısını ekleyin.
6. Kişisel verileri sosyal medyada yaymayın. Yanlış kişiyi hedef gösterme veya soruşturmayı zedeleme riski doğabilir.

Bankaya bildirim ile savcılığa başvuru birbirinin yerine geçmez. Banka içi itiraz, ödeme hizmetleri veya tüketici hukuku yönünden ayrıca değerlendirme gerekebilir. Olayın kart işlemi, havale/EFT, mobil bankacılık ele geçirilmesi ya da sözleşmeli ödeme olmasına göre geri alma yolları farklılaşır.

Dolandırıcılık suçlamasıyla karşılaşan kişi ne yapmalı?

1. Çağrı veya tebligattaki sıfatı ve dosya numarasını doğrulayın. Sosyal medyadan gelen sahte “uzlaşma” veya “dosya kapatma” taleplerine ödeme yapmayın.
2. Hesap hareketlerinin açıklamasını belgeleyin. Her transfer için hukuki ilişkiyi, göndereni, alıcıyı ve paranın sonraki hareketini gösteren kayıtları toplayın.
3. Mesajları ve cihazı silmeyin. Silme veya sıfırlama, lehe olabilecek bağlamı da ortadan kaldırabilir.
4. Hesaba erişen kişileri somutlaştırın. Kartın, SIM hattının, cihazın veya mobil bankacılık şifresinin kimde olduğu; erişimin nasıl sağlandığı önemlidir.
5. İfade öncesinde olay kronolojisini çıkarın. Tahmine dayalı veya çelişkili açıklama yerine doğrulanabilir bilgi ve belgeye dayanmak gerekir.
6. Hesap askıya alınmışsa dayanak belgelerle başvuruyu değerlendirin. CMK 128/A'daki kısa süreler nedeniyle işlem kaynağını gösteren belgeler önem taşır.

“Hesap benim ama işlemi ben yapmadım” veya “paranın suçtan geldiğini bilmiyordum” cümlesi tek başına dosyayı çözmez. Bu açıklamanın cihaz, konum, IP, mesaj, komisyon, para çekme ve taraf ilişkileriyle uyumu araştırılır. Aynı şekilde yalnızca hesap sahibi olmak da her olayda müşterek faillik sonucunu doğurmaz. 7589 sayılı Kanunla getirilen indirim, iştirak katkısının gerçekten bilgi veya araç vermekle sınırlı kalıp kalmadığına bağlıdır.

Faillik, yardım etme ve hesap sahibinin rolü nasıl ayrılır?

Bir dolandırıcılık düzeninde ilanı hazırlayan, mağdurla görüşen, banka hesabını temin eden, kartı kullanan, parayı ATM'den çeken ve parayı başka kişilere dağıtan farklı kişiler bulunabilir. Ceza sorumluluğu, yalnızca bu kişilerin birbirini tanıyıp tanımadığına göre değil; ortak suç kararına, fiil üzerindeki hâkimiyete ve her bir katkının suçun işlenmesindeki önemine göre değerlendirilir. Suçun kanuni tanımındaki hareketleri birlikte gerçekleştiren kişiler müşterek fail; bir başkasını suça yönlendiren kişi azmettiren; araç sağlama, yol gösterme veya icrayı kolaylaştırma biçimindeki katkıyı sunan kişi ise koşullarına göre yardım eden sayılabilir.

Bu ayrımın sonucu yalnızca kullanılacak hukuki kavram değildir; uygulanacak ceza ve indirim hükümleri de değişebilir. Örneğin hesabını veren kişinin mağdurla hiç iletişim kurmaması tek başına yardım eden sayılması için yeterli veya zorunlu bir ölçüt değildir. Hesabın hangi amaçla verildiği, kişinin para akışını takip edip etmediği, komisyon alıp almadığı, kart ve şifreyi teslim edip etmediği, parayı çekip çekmediği, benzer başka hesapları temin edip etmediği ve suç planına ne ölçüde katıldığı araştırılır.

31 Temmuz 2026'da yürürlüğe giren TCK 158/4 bu ayrımı daha görünür hâle getirmiştir. Yeni fıkra, iştirak katkısı yalnızca hesap veya ödeme aracının kullanılmasını sağlayan zorunlu bilgi ya da araçları haksız menfaat amacıyla verme fiiliyle sınırlı kalan kişi için yarı oranında indirim öngörür. Hükmün varlığı, hesap sahibi olan herkese uygulanacağı anlamına gelmez. Katkının sınırı ve haksız menfaat amacı dosyadaki somut verilerle belirlenir. Öte yandan suçla hiçbir bilgisi veya iradi katkısı bulunmayan, hesabı ele geçirilen kişi bakımından tartışma indirimden önce suçun manevi unsurunun ve iştirak iradesinin oluşup oluşmadığıdır.

Birden fazla mağdur veya işlem varsa ne olur?

Aynı ilan, hesap veya iletişim yöntemiyle farklı zamanlarda birden fazla kişiden para alınması dosyada zincirleme suç, ayrı suçlar veya tek fiille birden fazla kişinin zarar görmesi tartışmasını doğurabilir. Her mağdur yönünden kullanılan hile, ödeme zamanı, hesap hareketi ve failin yenilenen suç iradesi incelenir. “Tek hesap kullanıldı” veya “aynı ilan açıktı” şeklindeki tek bir veri, kaç suç oluştuğu sorusunu kendiliğinden cevaplamaz.

Çok sayıda soruşturma farklı savcılıklarda başlamışsa dosyalar arasındaki kişi, hesap, telefon, IP, ilan ve zaman bağlantılarının gösterilmesi önemlidir. Birleştirme veya yetki değerlendirmesi yargı makamlarınca yapılır. Aynı transferin farklı dosyalarda tekrar değerlendirilmesi, mağdur ve işlem listelerindeki karışıklık ya da bir kişiye ait olmayan hareketlerin onunla eşleştirilmesi ihtimaline karşı tablo hâlinde çalışma yararlı olabilir. Her satırda mağdur, işlem tarihi, tutar, gönderen ve alıcı hesap, sonraki transfer, iletişim hesabı ve dayanak belge ayrı gösterilmelidir.

Üç örnek üzerinden hukuki nitelendirme

Örnek 1: Gerçekte bulunmayan ürün ilanı

Failin kendisine ait olmayan ürün fotoğraflarını kullanması, aynı ürünü çok sayıda kişiye satması, ödemeleri farklı hesaplarda toplaması ve ödeme sonrasında hesapları kapatması hâlinde başlangıçtaki hile ve haksız yarar amacı yönünden kuvvetli emareler oluşabilir. Buna rağmen ilan hesabını kimin kullandığı, paranın gittiği hesap ile iletişimi kuran kişi arasındaki bağ ve her katılımcının kastı ayrı delillendirilmelidir.

Örnek 2: Gerçek ticarette sonradan doğan ifa sorunu

Satıcının gerçek bir işletmesinin, stok tedarik kayıtlarının ve teslim çabasının bulunduğu; beklenmeyen tedarik sorunu nedeniyle gecikme yaşandığı ve bedel iadesi için somut işlem yaptığı olayda uyuşmazlık özel hukuk ağırlıklı olabilir. Ancak bu unsurlar görünüşte oluşturulmuşsa veya satıcı başlangıçtan beri teslim kapasitesi olmadığını bilerek çok sayıda ödeme toplamışsa ceza hukuku değerlendirmesi değişebilir.

Örnek 3: Hesabını komisyon karşılığı kullandıran kişi

Kişinin “yalnızca para gelecek” açıklamasıyla kartını ve mobil bankacılık erişimini başkasına vermesi, her transferden pay alması ve para çekme kodlarını iletmesi durumunda hesabın hangi amaçla kullandırıldığını bilip bilmediği araştırılır. Katkı yalnızca bilgi veya araç verme düzeyindeyse TCK 158/4 tartışılabilir; kişi ilanları yönetmiş, mağdurlarla görüşmüş veya para dağıtımını yönlendirmişse katkının bu sınırı aşıp aşmadığı değerlendirilir. Hiçbir örnek, gerçek dosya görülmeden kesin sonuca dönüştürülemez.

Dolandırıcılık suçu hakkında sık sorulan sorular

Hukuki bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; hukuki görüş veya sonuç garantisi değildir. Suç tarihi, deliller, tarafların sıfatı, geçiş hükümleri ve sonraki mevzuat değişiklikleri somut dosyanın sonucunu etkileyebilir.

İlgili yayınlar: Ceza hukuku yayınları · Banka hesabını kullandırma ve IBAN · Banka ve kredi kartı suçları · Tüm hukuki yayınlar

Resmî kaynaklar: Türk Ceza Kanunu (5237)